Luận án ảnh hưởng chương trình khuyến nông 'Ba giảm' - Đoàn Ngọc Phả - ĐH Kinh tế TP.HCM

Header Page 1 of 132. LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện. Các số liệu thu thập và kết quả phân tích trong luận án là trung thực, và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Đoàn Ngọc Phả Footer Page 1 of 132.

i Header Page 2 of 132. LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập, nghiên cứu tôi đã nhận được nhiều giúp đỡ quí báu từ Quí Thầy, cô ở Trường Đại học Kinh tế, các nhà khoa học trong ngoài nước; hỗ trợ tích cực từ đồng nghiệp, bạn bè, gia đình để hoàn thành luận án. Nhân đây, tôi xin trân trọng tỏ lòng biết ơn đến các ân nhân đã giúp đỡ tôi trong thời gian qua. Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn Thầy Đinh Phi Hổ, người hướng dẫn khoa học của đề tài nghiên cứu, đã tận tình hướng dẫn để giúp tôi hoàn thành luận án.

Tôi cũng xin cảm ơn Quí Thầy ở Khoa Kinh tế phát triển, Trường Đại học Kinh tế Tp.HCM đã phê bình, góp ý cụ thể về các lĩnh vực chuyên môn để khắc phục các khuyết điểm về nghiên cứu học thuật, đặc biệt là Quí Thầy: Nguyễn Hoàng Bảo, Phạm Khánh Nam, Nguyễn Hữu Dũng, Nguyễn Tấn Khuyên, Trần Tiến Khai… Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn các nhà khoa học, đồng nghiệp đã giúp tôi thu thập tài liệu tham khảo quí báu; các đồng nghiệp ở An Giang, Cần Thơ, Tiền Giang đã tích cực phối hợp, giúp đỡ tôi điều tra thu thập số liệu phục vụ đề tài nghiên cứu. Sau cùng, tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn đến bạn bè thân thuộc, thân nhân gia đình đã hỗ trợ tinh thần; đồng hành, chia sẻ khó khăn với tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu. Đoàn Ngọc Phả Footer Page 2 of 132. ii Header Page 3 of 132.

MỤC LỤC Trang Lời cam đoan…………………………………………………. i Lời cảm ơn…………………………………………………… ii Mục lục ……………………………………………………… iii Chữ viết tắt …………………………………………………. viii Danh sách bảng ………………………………………………. ix Danh sách hình ……………………………………………….

xii Tóm tắt ………………………………………………………… xiii CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU. Bối cảnh thực tiễn. Bối cảnh lý thuyết. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU.

Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu cụ thể. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp nghiên cứu. Thu thập dữ liệu. Dữ liệu thứ cấp.

Dữ liệu sơ cấp. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn.

BỐ CỤC LUẬN ÁN .9 Footer Page 3 of 132. iii Header Page 4 of 132. CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN. TỔNG QUAN LÝ THUYẾT.

Đánh giá tác động. Kỹ thuật, công nghệ mới trong nông nghiệp. Kỹ thuật, công nghệ trong nông nghiệp. Đổi mới công nghệ.

Khuyến nông là gì?. Phương pháp Phát triển kỹ thuật có sự tham gia (PTD). Phương pháp trường học ngoài đồng của nông dân (FFS). Một số khái niệm liên quan luận án.

Chất lượng dịch vụ và sự hài lòng. Chất lượng dịch vụ. Sự hài lòng. Quan hệ giữa chất lượng dịch vụ và sự hài lòng.

Một số công trình nghiên cứu chất lượng dịch vụ. Nghiên cứu định tính bổ sung mô hình quan hệ chất lượng dịch vụ và hài lòng. KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ CÁC CHƯƠNG TRÌNH KHUYẾN NÔNG CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ MỚI VÀ ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ TRONG NÔNG NGHIỆP. Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM-Integrated Pest Management).

Hệ thống thâm canh lúa (SRI-System of Rice Intensification). Chương trình "Ba giảm ba tăng" trong sản xuất lúa. Chương trình "Một phải năm giảm". Chương trình “Khuyến nông có sự tham gia”.

Khảo sát chất lượng dịch vụ công trong nông nghiệp nông thôn và hài lòng của nông dân. KHUNG PHÂN TÍCH CỦA LUẬN ÁN. 76 CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. 79 Footer Page 4 of 132.

iv Header Page 5 of 132. CÁC GIỚI HẠN TRONG NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ CÁC GIẢ THUYẾT. NHÓM GIẢ THUYẾT (1): THỰC HÀNH SẢN XUẤT VÀ HIỆU QUẢ KỸ THUẬT.

Nhóm giả thuyết (2): Hiệu quả kinh tế-thu nhập. Nhóm giả thuyết (3): chất lượng dịch vụ tập huấn khuyến nông. CƠ SỞ DỮ LIỆU. Thiết kế bảng câu hỏi.

PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH DỮ LIỆU. Thống kê mô tả. Đánh giá tác động. Phân tích chất lương tập huấn "Một phải năm giảm" .91 CHƯƠNG 4 THỰC HÀNH VÀ HIỆU QUẢ SẢN XUẤT LÚA THEO CÔNG NGHỆ MỚI.

ĐẶC ĐIỂM MẪU NGHIÊN CỨU. Độ tuổi và giới tính. Nhân khẩu và lao động. Học vấn và kinh nghiệm.

NHẬN THỨC NÔNG DÂN. Lý do chọn giống. Cơ sở chọn phân bón. Nguồn thông tin để chọn thuốc bảo vệ thực vật.

Nhận thức về ảnh hưởng của thuốc bảo vệ thực vật. Về đời sống. THỰC HÀNH SẢN XUẤT VÀ HIỆU QUẢ KỸ THUẬT .3- Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật .112 Footer Page 5 of 132. v Header Page 6 of 132.

Sử dụng nước. Thu hoạch và sau thu hoạch. HIỆU QUẢ KINH TẾ-THU NHẬP. Tổng chi phí.

Giá thành sản xuất. TÓM TẮT CHƯƠNG. 123 CHƯƠNG 5 CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ KHUYẾN NÔNG. 125 VÀ SỰ HÀI LÒNG CỦA NÔNG DÂN.

ĐẶC ĐIỂM MẪU ĐIỀU TRA. Diện tích đất canh tác lúa. Trình độ học vấn. PHÂN TÍCH THỐNG KÊ CÁC THANG ĐO.

Thang đo Chất lượng dịch vụ tập huấn. Thống kê mô tả thang đo. Phân tích nhân tố .2- Thang đo Hiệu quả của công nghệ "Một phải năm giảm". Thống kê mô tả thang đo.

Phân tích nhân tố. Thang đo Hài lòng. Thống kê mô tả Thang đo. Phân tích nhân tố.

PHÂN TÍCH HỒI QUI. Mô hình nghiên cứu quan hệ chất lượng dịch vụ và sự hài lòng. 143 Footer Page 6 of 132. vi Header Page 7 of 132.

Tương quan giữa các biến trong mô hình. Phân tích hồi qui. TÓM TẮT CHƯƠNG.153 CHƯƠNG 6 KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý GIẢI PHÁP. CÁC HÀM Ý VỀ GIẢI PHÁP.

Tăng cường công tác khuyến nông. Nâng cao năng lực cán bộ và nông dân. Cải thiện cơ sở hạ tầng. Tăng cường công tác khuyến nông quốc gia.

"Xã hội hóa" khuyến nông. Nâng cao chất lượng dịch vụ tập huấn khuyến nông. Cải thiện tiện ích của lớp tập huấn. Cải thiện chất lượng giảng dạy.

Quan tâm đến học viên. NHỮNG ĐÓNG GÓP CHÍNH CỦA LUẬN ÁN. HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG MỞ RỘNG CHO CÁC NGHIÊN CỨU TIẾP THEO .166 BÀI VIẾT LIÊN QUAN ĐÃ PHÁT HÀNH .168 TÀI LIỆU THAM KHẢO .182 Footer Page 7 of 132. vii Header Page 8 of 132.

CHỮ VIẾT TẮT 3G3T: "Ba giảm ba tăng" 1P5G: "Một phải năm giảm" ACP: Dự án Cạnh tranh nông nghiệp (Agricultural Competitiveness Project) AWD: Tưới ướt khô xen kẻ (Alternate Wetting and Drying) BVTV: bảo vệ thực vật CBKT: cán bộ kỹ thuật DV: dịch vụ ĐBSCL: Đồng bằng Sông Cửu Long FAO: Tổ chức Lương Nông thuộc Liên Hiệp quốc (Food and Agriculture Organizaton) FFS: Phương pháp tập huấn trường học ngoài đồng của nông dân (Farmer Field School) GV: giảng viên HV: học viên KN: khuyến nông IEG-WB: Nhóm đánh giá độc lập của Ngân hàng Thế giới (Independent Evaluation Group-World Bank) IPM: quản lý dịch hại tổng hợp (Integrated Pest Management) IRRI: Viện Nghiên cứu lúa gạo quốc tế (International Rice Research Institute) ND: nông dân NN: nông nghiệp PAEX: Chương trình khuyến nông có sự tham gia (participatory Agricultural Extension) PTD: Phát triển kỹ thuật có sự tham gia (Participatory Technical Development) PTNT: Phát triển nông thôn SRI: hệ thống thâm canh lúa (System of Rice Intensification) XN: giống xác nhận Footer Page 8 of 132. viii Header Page 9 of 132. DANH SÁCH BẢNG Trang Bảng 2. Số liệu tập huấn IPM các nước 53 Bảng 2.

Tóm tắt đánh giá ngoài đồng tác động của SRI ở 8 nước 61 Bảng 2. Lượng phân vô cơ được khuyến cáo trong 63 sản xuất lúa ở Đồng bằng Sông Cửu long (kg/ha) Bảng 2. So sánh các chỉ tiêu khảo sát giữa nhóm có tham gia 65 và không tham gia Chương trình "Ba giảm ba tăng" Bảng 2. Qui định tiêu chuẩn giống lúa cấp nguyên chủng 67 và xác nhận Bảng 2.

Kết quả áp dụng "Một phải năm giảm" 70 ở các ruộng trình diễn vụ Hè Thu 2009 ở An Giang Bảng 2. Kết quả điều tra tác động chương trình 71 "Một phải năm giảm" Bảng 3. Phân bố mẫu 88 Bảng 4. Số nhân khẩu trong hộ gia đình nông dân 95 Bảng 4.

Số lao động trong hộ gia đình nông dân 96 Bảng 4. Trình độ học vấn phổ thông của chủ hộ 97 Bảng 4. Kinh nghiệm trồng lúa 98 Bảng 4. Qui mô đất nông hộ 99 Bảng 4.

Mức độ bằng phẳng mặt ruộng 99 Bảng 4. So sánh đặc điểm giữa nhóm nông dân tham gia "Ba giảm 100 ba tăng", "Một phải năm giảm" và nông dân không tham gia Bảng 4. Lý do chọn giống 101 Bảng 4. Cơ sở chọn phân bón 102 Bảng 4.

Nguồn thông tin chọn thuốc bảo vệ thực vật 103 Footer Page 9 of 132. ix Header Page 10 of 132. Ảnh hưởng thuốc BVTV đến sức khoẻ nông dân 104 Bảng 4. Đời sống nông dân 104 Bảng 4.

Cơ cấu giống lúa nông dân sử dụng 105 Bảng 4. Cơ cấu sử dụng giống lúa hai nhóm nông dân sử dụng 106 Bảng 4. Nguồn giống lúa nông dân sử dụng 107 Bảng 4. Phẩm cấp giống các nhóm nông dân sử dụng 108 Bảng 4.

Thống kê các chỉ tiêu kỹ thuật 109 Bảng 4. Thực hiện xuống giống đồng loạt 111 Bảng 4. Cách trừ cỏ 112 Bảng 4. Phun thuốc bảo vệ thực vật 113 Bảng 4.

Tình hình phun thuốc trừ sâu rầy của 2 nhóm nông dân 114 trong vòng 40 ngày sau khi sạ Bảng 4. So sánh thực hành và hiệu quả kỹ thuật giữa nông dân 116 tham gia và không tham gia chương trình khuyến nông Bảng 4. Tình hình rút nước ra xuống giống đầu vụ 117 Bảng 4. Số lần bơm nước vô và khai nước ra trong suốt vụ 117 Bảng 4.

Cách thu hoạch lúa 118 Bảng 4. Tình hình phơi, sấy lúa 118 Bảng 4. Hiệu quả kinh tế của sản xuất lúa 121 Bảng 5. Diện tích đất canh tác lúa của học viên 127 Bảng 5.

Trình độ học vấn phổ thông 127 Bảng 5. Bảng thống kê mô tả Thang đo Chất lượng dịch vụ 129 Bảng 5. Phân tích độ tin cậy của Thang đo Chất lượng dịch vụ 131 Footer Page 10 of 132. x Header Page 11 of 132.

Tóm tắt kết quả phân tích nhân tố Thang đo Chất 135 lượng dịch vụ tập huấn Bảng 5. Thống kê mô tả Thang đo Hiệu quả 138 Bảng 5. Phân tích độ tin cậy Thang đo Hiệu quả 139 Bảng 5.