Luận án tiến sĩ: Phân tích tổn thương sinh kế nông hộ do hạn hán tại Ninh Thuận

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NONG LAM TP.HCM CHÂU TÁN LỰC PHAN TÍCH TON THƯƠNG SINH KE NONG HỘ DO TAC DONG CUA HAN HAN TAI TINH NINH THUAN Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 9.15 LUẬN AN TIEN SĨ CHUYEN NGÀNH KINH TẾ NÔNG NGHIỆP Thành phố Hồ Chí Minh - 2024 CHAU TAN LUC PHAN TICH TON THUONG SINH KE NONG HO DO TAC DONG CUA HAN HÁN TAI TINH NINH THUAN Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 9.15 Người hướng dẫn Khoa học: PGS.TS Đặng Thanh Hà Thành phố Hồ Chí Minh - 2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi tên Chau Tan Lực, xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bat kỳ công trình nào khác. Nghiên cứu sinh Châu Tấn Lực 1 LỜI CẢM ƠN Sau một thời gian dài tiến hành triển khai và nghiên cứu, tác giả đã hoàn thành nội dung luận án “Phân tích tổn thương sinh kế nông hộ do tác động của hạn han tại tinh Ninh Thuận”. Luận án được hoàn thành không chỉ là công sức của ban thân tac giả mả có nhiều sự giúp đỡ, hỗ trợ tích cực của nhiều cá nhân và tập thể.

Trước hết, tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành, sâu sắc đến PGS.TS Đặng Thanh Hà, người trực tiếp hướng dẫn khoa học. Thầy đã dành nhiều thời gian, tâm sức, nhiều ý kiến, nhận xét quý bau, chỉnh sửa những chi tiết nhỏ trong luận án, giúp luận án được hoàn thiện hơn về mặt nội dung cũng như hình thức. Thầy cũng đã luôn quan tâm, động viên, nhắc nhở đề tác giả có thé hoàn thành luận án đúng tiến độ. Tac gia chân thành cảm ơn TS.

Lê Công Trt, TS. Đặng Lê Hoa, TS. Lê Quang Thông, TS. Nguyễn Ngọc Thùy, TS.

Trần Độc Lập, TS. Đặng Minh Phương và TS. Hoàng Hà Anh đã có những ý kiến đóng góp quý báu đồng thời sự quan tâm, động viên và chỉ bảo tận tình của quý thay/cé đã là nguồn động lực, nhắc nhở và giúp tôi hoàn thiện luận án tốt hơn. Đó là những đóng góp quý giá và không thể phủ nhận trong quá trình nghiên cứu và viết luận án của tác giả.

Xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến quý thầy/cô Tac giả xin trân trọng cảm ơn cán bộ Trung tâm Khí tượng Thủy văn Ninh Thuận; Chi Cục Thống kê tỉnh, Sở Kế hoạch & Đầu tư tinh, Sở Nông Nghiệp & PTNT tinh, cán bộ Phong Nông nghiệp và Phát triển nông thôn các huyện Thuận Nam, Thuận Bắc, Ninh Hải, cán bộ UBND xã và nông hộ ở xã Phước Nam, Phước Ninh, Thanh Hải, Vĩnh Hải, Lợi Hải, và Bắc Sơn đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá trình thu thập tài liệu, số liệu phục vụ cho đề tài. Tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình, bạn bè, các đồng nghiệp, vì đã luôn động viên, quan tâm giúp đỡ tác giả trong quá trình học tập và hoàn thiện luận án! 1H TÓM TẮT Trong những năm gần đây, tình trang hạn hán ngày càng trở nên nghiêm trọng, gây ra ảnh hưởng đáng kế đến hoạt động sản xuất nông nghiệp và tác động mạnh đến hoạt động sinh kế của nông hộ tại tỉnh Ninh Thuận. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm phân tích tôn thương sinh kế của nông hộ do ảnh hưởng hạn hán thông qua phỏng van trực tiếp 231 nông hộ bằng bảng câu hỏi tại 3 huyện: Thuận Nam, Thuận Bắc và Ninh Hải. Nghiên cứu sử dụng phương pháp đánh giá tinh dễ bị tổn thương sinh kế của Hahn va ctv (2009), bao gồm các yếu tô thành phần như đặc điểm hộ, chiến lược sinh kế, sức khỏe, vốn tài chính, thực phẩm, nguồn nước, mạng lưới xã hội, và hạn hán dé xác định chỉ số LVI và LVI-IPCC.

Mô hình hồi quy Tobit va mô hình Multivariate Probit được sử dụng dé đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến kết qua sinh kế và các yếu tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn chiến lược thích ứng với hạn hán của nông hộ. Kết quả nghiên cứu cho thấy chỉ số LVI đối với nông hộ Ninh Thuận bị tổn thương sinh kế ở mức trung bình đến cao. Các yếu tố có giá trị tốn thương cao như tài chính, nguồn nước, mạng lưới xã hội và ảnh hưởng của hạn hán. Chỉ số LVI-IPCC là -0,008 cho thấy khả năng tôn thương sinh kế trong bối cảnh hạn hán ở mức trung bình.

Trong đó, khả năng thích ứng của nông hộ có giá trị tổn thương tương đối cao so với sự nhạy cảm và sự phơi nhiễm. Nghiên cứu đã khám phá các yêu tố ảnh hưởng đến kết quả sinh kế của nông hộ trong điều kiện hạn hán nhẹ bao gồm 7 yếu tố: yếu tố dan tộc, nguồn vốn nhân lực, nguồn vốn xã hội, diện tích cây trồng lâu năm, diện tích cây trồng hàng năm, điều chỉnh lịch thời vụ và thông tin cảnh báo về hạn hán. Có 7 yếu tố ảnh hưởng đến kết qua sinh kế của nông hộ trong điều kiện hạn hán nặng bao gồm: yếu tô dan tộc, nguồn vốn nhân lực, nguồn vốn xã hội, diện tích cây trồng lâu năm, nguồn vốn tài chính, đi cư tạm thời và thông tin cảnh báo về hạn hán. Đối với chiến lược thích ứng, nghiên cứu cũng đã nhận diện được 11 chiến lược thích ứng với hạn hán mà nông hộ lựa chọn áp dụng được chia thành 5 nhóm chính là điều chỉnh lịch thời vụ, chủ động nguồn nước, chuyên đổi mô hình, đa dạng sinh kế va di cư tam IV thời.

Các chiến lược thích ứng có sự thay thé và bé sung cho nhau khi nông hộ lựa chọn. Trong quá trình lựa chọn chiến lược của nông hộ có một số rào cản đã ảnh hưởng đến sự áp dụng các chiến lược thích ứng. Nghiên cứu đã tìm thay 26 rao cản, trong đó có 9 rào cản có trở ngại cao và rất cao đến sự lựa chọn chiến lược như: trình độ học van, thiếu kiến thức kỹ thuật về chiến lược, thiếu các chương trình khuyến nông phù hợp, không dự đoán được các hiện tượng thời tiết cực đoan, chi phí cây và con giống cao, chi phí vật tư (đầu vào) cao, thị trường đầu ra nông sản bap bênh va chi phí thuê lao động cao. Dé cai thiện sinh kế và kết qua sinh kế, nông hộ cần có những chiến lược thích ứng phù hợp dé nâng cao kha năng thích ứng trong béi cảnh hạn hán.

Từ kết quả phân tích, luận án đã đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao khả năng thích ứng hạn hán và cải thiện sinh kế cho nông hộ. ABSTRACT Drought has become increasingly serious in Ninh Thuan Province in recent years and has seriously affected agricultural production and the livelihoods of farmers’ households. This study aims to analyze the livelihood vulnerability of farmers’ households due to the impact of drought through a direct interview survey with 231 farmers’ households in 3 districts of Ninh Thuan Province. The study employed the livelihood vulnerability assessment method of Hahn et al.

(2009), including household characteristics, livelihood strategies, health, financial capital, food, water sources, social networks, and drought to determine the LVI and LVI-IPCC indexes. Tobit Regression Model and Multivariate Probit model are used to evaluate factors affecting livelihood outcomes and influencing the choice of drought adaptation strategies of farmers’ households. The findings show that the LVI index of livelihood vulnerability for Ninh Thuan farmers’ households was found moderate to high. Factors with high vulnerability values include financial capital, water resources, social networks, and drought impact.

The LVI-IPCC index is -0,008, showing moderate vulnerability to livelihoods in the context of drought. The adaptive capacity of farmers’ households has a relatively high vulnerability value compared to sensitivity and exposure. There are 7 factors affecting the livelihood outcomes of farmers’ households in severe drought conditions including ethnicity, human capital, social capital, perennial crop area, financial capital, temporary migration, and drought warning information. Regarding adaptation strategies, the study also identified 11 drought adaptation strategies that farmers choose to apply, divided into 5 main groups: adjusting seasonal schedules, being proactive in water sources, converting farming models, livelihood diversity, and temporary migration.

Adaptation strategies can substitute and complement each other when chosen by farmers. There are a number of barriers that have been discovered to affect the application of adaptation strategies. Among the 26 barriers, 9 barriers have a high and very high impact on strategic choice VI such as educational level, lack of technical knowledge about the strategy, lack of agricultural extension programs, the unpredictability of extreme weather events, high costs of plants and seeds, high costs of materials (inputs), unstable agricultural output markets and high costs of hiring labor. To improve livelihoods and livelihood outcomes, farmers’ households need to have appropriate adaptation strategies to improve adaptive capacity in the context of drought.

From the analysis results, the thesis has proposed a number of solutions to improve drought adaptability and improve the livelihoods of farmers’ households. Keyword: Drought, farmers’ households, Vulnerability, Livelihood outcomes, adaptive strategies. Vil MUC LUC THẦN EIS, ngang ga ha nhan Hgtigggiasidi0igiAãG00088043)0h888016:04840113042010g0044giiguiausgsi i Fe (a ii JC | en iii pc (an. v AY LOC ON 1 0.

Ce vii DANH MỤC CAC KÝ HIỆU, CAC CHỮ VIET TẮTT.---5-<2 xii DANH SÁCH CÁC BANG wossssiessssessossssessossssussnssseuseoscnsnsenstusesenssusnssnesssnsenssasesnosse xiii DANH SÁCH CÁC HINHL.ÔỎ 1 Chương 1 CƠ SỞ LÝ THUYET VÀ THỰC TIEN. Một số khái niệm về hạn hán và phân loại hạn han .-- --- 5+5 «++s=+<<5+ 10 1;1;]- Khái THI©H Wat HỘI! serene re perenne eee 10 1.Phan loại hạn Natt. Chỉ tiêu khô hạn và phân cấp hạn. Phan loat han Wan šăỶ^.

11 UB ROR Or a VD, HAT] cae sic satcrsirs da sae sees Somartuae peasnasaareeeaiara secre 11 1. Tổng quan về nghiên cứu hạn han.1 Nghiên cứu về hạn hán trên thế giới.hạn hán ở VIỆT NHI. Nghiên cứu hạn hán tai Tỉnh Ninh Thuận. Một số khái niệm về sinh kế và tinh dé bị tổn thương sinh kế.

Khái niệm về sinh bb os saccscecsescssssesavevcnvevevesvssversorsusreevennecennenuennvnnvenen 15 Rk, ae 15 1. Khái niệm về Tính dé bị ton thương. Tổng quan về nghiên cứu tính dé bị tốn thương sinh ké. Khai niệm và phân loại thích ứng với hạn han.

Khái niệm thích ứng với hạn hán.- 2: 2+2s£2E2+EE+EE£EE+2EEEEE2EE. Tổng quan về chiến lược thích ứng và phân loại chiến lược thích ứng. Tổng quan về các yếu tố anh hưởng đến sự lựa chọn chiến lược của nông HO thích ỨNB XốI Han: WA oso esac nrastnoaiosiilnndESGIELS10G0 0900B800G. Rao cản thích ứng với hạn hán.

Khái niệm về kết quả sinh kế va các yếu tố anh hưởng. Khái niệm về kết quả sinh kẾ.--2- 2+ 22 +s+2E22E2E+EE£EE+2EZE2ZEZEzEezxezxez 28 1. Tổng quan về các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả sinh kế. Khung phân tích của luận án.-- --- --- 5 121 x TS TH HH HH Hết 31 ïz⁄,Emttprtriue'rrểlffUieflfcooaseseesegassiitgiiosbabigtrattplSSiG/0ig02401g0080g0000860g0003:010ng6 34 Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.Tổng quan về dia bản nghiên cứu.-- 2-2: 2222+2E+2EE22E2EE2EE2E+2EEezErzrrrree 36 UsMũi ATTA Tổ, IYhosisissbxagSã235884030015531106130i080346384380183833N335.

Dae didi tyr 0n. Đặc điểm KT-XH ooo cece ceccccccccceceesseeceseecsvcscecercecsvesescersavsvsasscsreecsesseeveeeceeees 37 2. Don vi hành chính.