Luận án tiến sĩ: Giải pháp phát triển sản xuất điều bền vững trên địa bàn tỉnh Bình Phước - Học viện Nông nghiệp Việt Nam

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ----------***---------- NGUYỄN TRƯỜNG VỸ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT ĐIỀU BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH PHƯỚC LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÀ NỘI, 2021 luan an HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ----------***---------- NGUYỄN TRƯỜNG VỸ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT ĐIỀU BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH PHƯỚC Chuyên ngành : Kinh tế phát triển Mã số : 9 31 01 05 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Thị Minh Hiền HÀ NỘI, 2021 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được ghi rõ nguồn gốc. Hà nội, ngày tháng năm 2021 Tác giả luận án Nguyễn Trường Vỹ i luan an LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy, cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận án, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc PGS. Nguyễn Thị Minh Hiền đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Phát triển nông thôn, Khoa Kinh tế và PTNT – Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận án. Xin chân thành cảm ơn, gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận án.

Hà nội, ngày tháng năm 2021 Tác giả luận án Nguyễn Trường Vỹ ii luan an MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng.

vii Danh mục hình và đồ thị. ix Danh mục hộp. x Trích yếu luận án. xi Thesis abstract.

Sự cần thiết của nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của đề tài.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển sản xuất điều bền vững. Cơ sở lý luận về phát triển sản xuất điều bền vững. Các quan điểm và khái niệm có liên quan.

Vai trò và sự cần thiết của phát triển sản xuất bền vững điều. Đặc điểm sinh học của cây điều. Nội dung đánh giá phát triển sản xuất điều bền vững. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất điều bền vững.

Cơ sở thực tiễn. Kinh nghiệm quốc tế trong phát triển sản xuất nông nghiệp bền vững và sản xuất điều bền vững. 32 iii luan an 2. Kinh nghiệm của một số địa phương trong phát triển sản xuất nông nghiệp bền vững và phát triển sản xuất điều bền vững.

Bài học kinh nghiệm rút ra cho phát triển điều bền vững. Tổng quan các nghiên cứu có liên quan. Một số nghiên cứu trên thế giới. Các nghiên cứu trong nước.

Phương pháp nghiên cứu. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu. Đặc điểm tự nhiên. Đặc điểm kinh tế xã hội.

Phương pháp tiếp cận và khung phân tích. Phương pháp tiếp cận. Khung phân tích. Phương pháp thu thập thông tin .1 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu.

Thu thập thông tin thứ cấp. Thu thập thông tin sơ cấp. Phương pháp phân tích. Thống kê kinh tế.

Phương pháp phân tích đầu tư dài hạn. Phương pháp phân tích chuỗi giá trị .4 Phân tích SWOT .5 Phương pháp thang đo Likert. Hệ thống các chỉ tiêu phân tích. Kết quả nghiên cứu và thảo luận.

Thực trạng phát triển sản xuất điều .1 Khái quát tình hình phát triển cây điều tại Bình Phước. Thực trạng phát triển về quy mô và cơ cấu diện tích điều. Thực trạng phát triển hình thức tổ chức sản xuất điều .4 Thực trạng phát triển kỹ thuật và công nghệ trong sản xuất điều. 77 iv luan an 4.

Thực trạng quản lý và sử dụng đầu vào cho sản xuất điều. Tổ chức tiêu thụ điều. Đánh giá mức độ bền vững trong sản xuất điều. Mức độ bền vững trên khía cạnh kinh tế.

Mức độ bền vững khía cạnh xã hội. Mức độ bền vững về môi trường. Ảnh hưởng của các yếu tố đến phát triển sản xuất điều bền vững tỉnh Bình Phước .1 Đánh giá chung về thuận lợi, khó khăn trong sản xuất điều bền vững. Điều kiện tự nhiên.

Chính sách. Qui hoạch và quản lý quy hoạch. Cơ sở hạ tầng cho sản xuất điều. Công nghệ sau thu hoạch và chế biến điều.

Nguồn lực cho sản xuất điều. Thị trường và hoạt động tiêu thụ. Định hướng và giải pháp phát triển sản xuất điều bền vững tỉnh Bình Phước. Các căn cứ đề xuất định hướng và giải pháp.

Quan điểm phát triển sản xuất điều bền vững tỉnh Bình Phước .3 Giải pháp phát triển sản xuất điều bền vững tỉnh Bình Phước. 132 Phần 5: Kết luận và kiến nghị. 150 Tài liệu tham khảo. 151 v luan an DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BQ Bình quân CHXHCN Cộng hòa xã hội chủ nghĩa CSVN Cao su Việt Nam FAO Tổ chức nông lương Liện hiệp quốc GDP Tổng thu nhập quốc dân HTX Hợp tác xã KH&ĐT Kế hoạch và đầu tư KHKT Khoa học kỹ thuật PTNT Phát triển nông thôn PTĐBV Phát triển điều bền vững PTNNBV Phát triển nông nghiệp bền vững SXNN Sản xuất nông nghiệp TBKT Tiến bộ kỹ thuật UBND Ủy ban nhân dân WECD Ủy ban Môi trường và phát triển thế giới vi luan an DANH MỤC BẢNG TT Tên bảng trang 2.

1 Thời gian phát triển trung bình đối với hạt và trái điều. 1 Tình hình sử dụng đất đai của tỉnh Bình Phước giai đoạn 2013 – 2015 .2 Tình hình phát triển kinh tế của tỉnh Bình Phước năm 2016 – 2018 .3 Tình hình dân số và lao động của tỉnh Bình Phước năm 2016 – 2018 .4 Đối tượng khảo sát, số lượng mẫu, phương pháp và nội dung khảo sát .1 Diện tích điều của cả nước, tỉnh Bình Phước giai đoạn 2001 – 2019 .2 Diện tích điều của các địa phương tại tỉnh Bình Phước giai đoạn 2011 – 2019 .3 Các hình thức tổ chức sản xuất điều tại Bình Phước giai đoạn 2016 - 2018 .4 Nguồn gốc giống điều của các hộ sản xuất .5 Thực trạng sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ các hộ sản xuất điều trong giai đoạn kinh doanh theo quy mô .6 Thực trạng sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ các hộ sản xuất điều trong giai đoạn kinh doanh theo hình thức tổ chức sản xuất .7 Thực trạng sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ các hộ sản xuất điều với các mô hình trồng điều xen canh .8 Tình hình áp dụng tiến bộ kỹ thuật trong canh tác điều .9 Thực trạng nguồn nước tưới cho phát triển sản xuất điều .10 Thực trạng chi phí sản xuất điều phân theo quy mô năm .11 Thực trạng chi phí sản xuất điều trên 1 ha của các hộ điều tra phân theo hình thức tổ chức sản xuất năm .12 Tỷ lệ hao hụt qua quá trình chế biến sản phẩm hạt điều nhân .13 Hiệu quả sản xuất điều theo quy mô năm 2017.14 Hiệu quả sản xuất điều theo hình thức tổ chức sản xuất .15 So sánh hiệu quả sản xuất điều với các mô hình trồng điều xen canh .16 Tình hình sử dụng lao động trong chuỗi ngành hàng điều .17 Đóng góp của thu nhập từ sản xuất điều đối với các hộ.18 Đánh giá ảnh hưởng của sản xuất điều đến môi trường .19 Đánh giá của hộ về canh tác ảnh hưởng đến môi trường. 108 vii luan an 4.20 Đánh giá của hộ nông dân về các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển sản xuất điều tại tỉnh Bình Phước .21 Những rủi ro thường gặp trong sản xuất điều .22 Số lượng văn bản chính sách liên quan phát triển sản xuất điều .23 Thống kê cầu đường giao thông .24 Khó khăn về vận chuyển .25 Khó khăn về kỹ thuật sản xuất .26 Rủi ro về kỹ thuật sản xuất .27 Khó khăn về nguồn lao động .28 Khó khăn trong việc vay vốn sản xuất .29 Phân tích SWOT trong phát triển sản xuất điều bền vững tỉnh Bình Phước. 130 viii luan an DANH MỤC HÌNH VÀ ĐỒ THỊ STT Tên hình, sơ đồ, đồ thị trang Hình 3.1 Bản đồ hành chính tỉnh Bình Phước.1 Khung phân tích phát triển sản xuất bền vững điều tại Bình Phước .1 Chuỗi giá trị điều tỉnh Bình Phước.2 Phân bổ GTGT và lợi nhuận của các tác nhân trong chuỗi giá trị điều theo kênh phân phối dài.3 Phân bổ GTGT và lợi nhuận của các tác nhân trong chuỗi giá trị điều theo kênh phân phối ngắn.

Diễn biến năng suất, sản lượng điều giai đoạn 2001 – 2019. Đánh giá của hộ về tỷ lệ trộm cắp điều trong những năm gần đây .5 Đánh giá của hộ về các chính sách trong phát triển điều .6 Đánh giá của các chuyên gia, các nhà quản lý về quy hoạch sản xuất điều của tỉnh Bình Phước. 118 ix luan an DANH MỤC HỘP TT Tên hộp trang 4.1 Mô hình hoạt động của HTX Phước Hưng .2 Nên thay thế các vườn điều già cỗi, giống cũ .3 Khuyến cáo của cơ quan chức năng về giống điều mới .4 Ưu thế của sản xuất điều hữu cơ .5 Ảnh hưởng của thời tiết đến năng suất và chất lượng điều tại Bình Phước.6 Tỉnh Bình Phước tập trung phát triển cây điều .7 Thiếu nguyên liệu phục vụ chế biến điều .