Luận án tiến sĩ: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh Viêng Chăn, Lào - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH ĐUÔNG CHĂN NĂN THA CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP CỦA TỈNH VIÊNG CHĂN, NƢỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: KINH TẾ CHÍNH TRỊ HÀ NỘI - 2023 luan an HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH ĐUÔNG CHĂN NĂN THA CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP CỦA TỈNH VIÊNG CHĂN, NƢỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: KINH TẾ CHÍNH TRỊ Mã số: 931 01 02 Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN KHẮC THANH HÀ NỘI - 2023 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi, các số liệu, thông tin được trích dẫn trong luận án có nguồn gốc rõ ràng và đã được công bố trên những tài liệu có độ tin cậy. Tác giả luận án Đuông Chăn Năn Tha luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI CỦA LUẬN ÁN 6 1. Những công trình nghiên cứu của tác giả Việt Nam liên quan đến vấn đề lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 6 1.

Những công trình nghiên cứu về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào 18 1. Khái quát những kết quả đã đạt được của các công trình tổng quan và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu, làm sáng tỏ thêm 23 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP Ở TỈNH VIÊNG CHĂN, NƢỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO 28 2. Cơ cấu kinh tế và cơ cấu kinh tế nông nghiệp 28 2. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 38 2.

Nội dung chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, những yếu tố tác động và tiêu chí đánh giá mức độ chuyển dịch 49 2. Sự cần thiết của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào và kinh nghiệm trong nước, quốc tế trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 66 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP CỦA TỈNH VIÊNG CHĂN, NƢỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO TRONG GIAI ĐOẠN 2015-2020 77 3. Điều kiện địa lý - tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội của tỉnh Viêng Chăn liên quan đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 77 3. Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của tỉnh Viêng Chăn giai đoạn 2015-2020 955 3.

Đánh giá quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của tỉnh Viêng Chăn giai đoạn 2015-2020 109 Chƣơng 4: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP CỦA TỈNH VIÊNG CHĂN, NƢỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO ĐẾN NĂM 2030 118 4. Quan điểm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của tỉnh Viêng Chăn đến năm 2030 118 4. Giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của tỉnh Viêng Chăn đến năm 2030 125 4. Một số kiến nghị về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của tỉnh Viêng Chăn, nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào trong những năm tới 142 KẾT LUẬN 153 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 155 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 156 luan an DANH MỤC CÁC HÌNH, BẢNG Bảng 3.1: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế của các ngành của tỉnh Viêng Chăn giai đoạn 2015 - 2020 82 Bảng 3.2: Tình hình chuyển dịch lao động của tỉnh Viêng Chăn giai đoạn 2016-2020 84 Bảng 3.3: Giá trị và cơ cấu sản xuất ngành trồng trọt của tỉnh Viêng Chăn giai đoạn 2016-2020 98 Bảng 3.4: Tốc độ phát triển của ngành trồng trọt ở tỉnh Viêng Chăn giai đoạn 2016-2020 99 Bảng 3.5: Quy mô đàn gia súc, gia cầm của tỉnh Viêng Chăn giai đoạn 2015 - 2020 101 Bảng 3.6: Giá trị và cơ cấu sản xuất ngành thủy sản của tỉnh Viêng Chăn giai đoạn 2016-2020 103 Bảng 3.7: Tốc độ phát triển ngành thủy sản của tỉnh Viêng Chăn giai đoạn 2016-2020 103 Bảng 3.8: Giá trị và cơ cấu sản xuất nông nghiệp ở 3 vùng của tỉnh Viêng Chăn giai đoạn 2016-2020 106 Bảng 3.9: Tốc độ phát triển sản xuất nông nghiệp ở 3 vùng của tỉnh Viêng Chăn giai đoạn 2016-2020 107 luan an 1 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Trong các ngành kinh tế, nông nghiệp là một ngành sản xuất vật chất cơ bản cung cấp nhiều loại sản phẩm thiết yếu cho đời sống xã hội, đồng thời cung cấp nguồn nhân lực và tạo nên tích lũy ban đầu cho sự nghiệp phát triển của mỗi quốc gia. Các nước trên thế giới cũng phải dựa vào sản xuất nông nghiệp để tạo nguồn lương thực, thực phẩm cần thiết để nuôi sống dân tộc mình và tạo nền tảng cho các ngành, các hoạt động kinh tế khác phát triển. Do đó, nhiều quốc gia trên thế giới có những chiến lược, chính sách khác nhau nhằm phát huy lợi thế của sản xuất nông nghiệp. Lào là một quốc gia nằm ở khu vực Đông Nam Á với nhiều điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế nông nghiệp.

Từ năm 1986 đến nay, Đảng Nhân dân Cách mạng Lào tiến hành đổi mới toàn diện đất nước, trong đó khởi đầu là đổi mới tư duy phát triển kinh tế. Một trong những vấn đề quan trọng của sự đổi mới đó là chuyển nền kinh tế tự nhiên và nửa tự nhiên sang sản xuất hàng hóa theo cơ chế thị trường, mở rộng ra bên ngoài, coi phát triển nông nghiệp là mặt trận hàng đầu và là cơ sở để phát triển kinh tế đất nước. Trong giai đoạn hiện nay, phát triển kinh tế nông nghiệp Lào đang được tiến hành trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng với nhiều thời cơ và thách thức. So với các nước trong khu vực Đông Nam Á, quá trình chuyển từ nền kinh tế tự nhiên và nửa tự nhiên sang nền kinh tế hàng hóa của Lào gặp nhiều khó khăn vì bình quân diện tích đất nông nghiệp thấp, cây trồng, vật nuôi nói chung đều xếp vào loại trung bình thấp.

Do vậy, việc đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là yêu cầu khách quan để tận dụng nguồn lực quốc gia. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp một mặt cho phép khai thác có hiệu quả tiềm năng và nguồn lực sẵn có để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội; mặt khác để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của quá trình hội nhập quốc tế. luan an 2 Viêng Chăn là một trong những tỉnh có diện tích lớn, nằm ở miền trung Tây Bắc của nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, có vị trí chiến lược về kinh tế - xã hội và có tiềm năng để phát triển nông nghiệp. Trên cơ sở đường lối đổi mới của Đảng, tỉnh Viêng Chăn đã tập trung vốn đầu tư vào phát triển nông nghiệp và lâm nghiệp, khuyến khích các thành phần kinh tế kể cả của nhà nước và tư nhân tham gia vào xây dựng cơ sở hạ tầng để thúc đẩy sản xuất của nông dân bằng nhiều hình thức khác nhau.

Nhờ đó, các ngành nghề sản xuất hàng hóa nông nghiệp từng bước phát triển ở một số địa phương của tỉnh Viêng Chăn, đời sống của nhân dân đã được cải thiện đáng kể. Những kết quả đạt được trong sản xuất nông nghiệp, xây dựng và phát triển nông thôn trên địa bàn tỉnh Viêng Chăn trong thời gian qua đã làm thay đổi căn bản bộ mặt nông thôn, tạo động lực mới của sự phát triển toàn diện về kinh tế - xã hội của tỉnh. Tuy nhiên, mặc dù kinh tế nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế của tỉnh, nhưng trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong nông nghiệp còn thấp, phương thức canh tác còn lạc hậu, cơ cấu kinh tế mang tính tự cung tự cấp là chủ yếu. Nếu so với các tỉnh khác và cả nước thì quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của tỉnh Viêng Chăn còn chậm, nhiều tiềm năng, thế mạnh về kinh tế nông nghiệp của địa phương chưa được khai thác đầy đủ và có hiệu quả.

Điều đó khiến cho nền kinh tế nói chung và kinh tế nông nghiệp của Viêng Chăn nói riêng chưa tưng xứng với tiềm năng, vị thế sẵn có cũng như chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển của tỉnh cũng như của đất nước. Do đó, để mở rộng sản xuất, thúc đẩy kinh tế nông nghiệp phát triển, nâng cao hơn nữa đời sống của nông dân cần phải đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp mới có thể thúc đẩy chuyển dịch kinh tế tự nhiên và nửa tự nhiên sang kinh tế thị trường được. Ngoài ra, trong bối cảnh cần phải đẩy mạnh sản xuất hàng hóa nông nghiệp trên quy mô lớn, thúc đẩy xuất khẩu các mặt hàng nông sản vốn là thế mạnh của tỉnh Viêng Chăn, yêu cầu cấp thiết đang đặt ra cho phát triển kinh tế nông nghiệp của tỉnh Viêng Chăn trong giai đoạn hiện nay là cần phải đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Vì những lý do đó, tác giả lựa luan an 3 chọn vấn đề “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của tỉnh Viêng Chăn, nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào” làm đề tài luận án tiến sĩ, chuyên ngành Kinh tế chính trị học.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, luận án phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở tỉnh Viêng Chăn, nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào trong thời gian qua; từ đó đưa ra những yêu cầu, giải pháp đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của tỉnh Viêng Chăn, nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào trong thời gian tới. Nhiệm vụ nghiên cứu Để thực hiện được mục đích nghiên cứu trên, đề tài xác định cần phải giải quyết những nhiệm vụ sau: - Tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nói chung và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở nước Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào nói riêng; từ đó chỉ ra những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu và làm sáng tỏ thêm. - Làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở tỉnh Viêng Chăn, nước Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào.