Luận án tiến sĩ: Mô hình liên kết kinh tế nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long

ĐẠI HỌC QUÓC GIA THÀNH PHÓ HÒ CHÍ MINH TRUONG ĐẠI HỌC KINH TE - LUẬT HUỲNH KIM THỪA NGHIÊN CỨU CAC MÔ HÌNH LIÊN KET KINH TE TRONG NÔNG NGHIỆP Ở DONG BANG SÔNG CỬU LONG TP. HO CHÍ MINH - NAM 2024 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHÓ HÒ CHÍ MINH TRUONG ĐẠI HỌC KINH TE - LUẬT HUỲNH KIM THỪA NGHIÊN CỨU CÁC MÔ HÌNH LIÊN KET KINH TE TRONG NÔNG NGHIỆP Ở DONG BANG SÔNG CỬU LONG Chuyên ngành: Kinh té chính trị Mã số chuyên ngành: 93/0102 LUẬN ÁN TIEN SĨ KINH TE Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Chí Hải Phản biện 2: PGS. TS Nguyễn Ngọc Vinh Phản biện 3: PGS. TS Hạ Thị Thiều Dao NGƯỜI HUONG DAN KHOA HỌC: PGS.TS DO PHU TRAN TINH Phan biện độc lập 1: PGS.

TS Lê Thanh Sang Phản biện độc lập 2: PGS. TS Hoàng Thị Bich Loan TP. HO CHÍ MINH - NAM 2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan những nội dung nghiên cứu trong luận án này đều được tôi thực hiện trên cơ sở tự thu thập thông tin, dữ liệu và kế thừa các nghiên cứu trước có trích dẫn nguồn rõ rang. Ký tên Huỳnh Kim Thừa ii LOI CAM ON Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và thực hiện luận án, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của quý thầy cô cùng với sự giúp đỡ, động viên của bạn bẻ, đồng nghiệp, đơn vị công tác và gia đình.

Đến nay, luận án đã hoàn thành, cho phép tôi được bay tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến PGS. TS Đỗ Phú Trần Tình đã tận tình hướng dẫn, định hướng rõ ràng, và hỗ trợ rất nhiều cho việc thực hiện luận án này. Những đóng góp của Thay đã tạo điều kiện thuận lợi dé tôi hoàn thành luận án một cách tốt nhất. Tôi xin trân trọng cảm ơn PGS.

TS Nguyễn Chí Hải đã hướng dẫn tôi thực hiện chuyên đề 3 của luận án. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Quý Thay, Cô trong các Hội đồng đánh giá các cấp đã chia sẻ và góp ý chân thành cho luận án được dan dan hoàn thiện. Đồng thời, tôi xin gửi lời cảm ơn đến Quý Thay, Cô Khoa Kinh tế, Phòng Sau Đại học & Khoa học công nghệ của Trường Đại học Kinh tế - Luật, DHQGTPHCM đã luôn tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận án. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp, lãnh đạo đơn vị công tác đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận án.

Thành phó Hô Chí Minh, ngày. Nghiên cứu sinh Huỳnh Kim Thừa ii DANH MỤC TỪ VIẾT TÁT TỪ VIẾT TÁT TU ĐƯỢC VIET TAT 4C Bộ nguyên tắc chung cho cộng đồng cà phê ASC Hội Đồng Quản Lý Nuôi Trồng Thủy Sản BMP Thực Hành Quản Lý Chất Lượng Nước Nông Nghiệp Tốt Nhất NNPTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn BSA Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ doanh nghiệp BVTV Bảo vệ thực vật CĐL Cánh đồng lớn CT-TTg Chỉ thị - Thủ tướng ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long ĐH Đại học DN Doanh nghiệp DVNN&NSNT | Dịch vụ nông nghiệp và nước sạch nông thôn EU Liên minh Châu Âu Eurogap “Tiêu chuẩn nông nghiệp tốt Châu Âu GAP Thực hành nông nghiệp. tốt GDP Tổng sản phẩm nội địa Globalgap “Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt theo tiêu chuẩn toàn cầu GRDP “Tổng sản phẩm trên địa bàn GIZ Té chức hợp tác quốc tế Đức. HĐBT Hội đồng Bộ trưởng HTX Hợp tác xã KHCN Khoa học công nghệ KL/TW Kết luận/Trung ương LKKT Liên kết kinh tế iv TU VIET TAT TU ĐƯỢC VIET TAT NC Nghiên cứu ND - CP Nghị định — Chính phủ NN Nông nghiệp NN&PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn NQ-CP Nghị quyết — Chính phủ NQ/HNTW Nghị quyết hội nghị Trung ương NQ/TW Nghị quyết Trung ương OCOP Mỗi xã một sản phẩm.

PRA Phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia của người dân QĐ-TTg Quyết định — Thủ tướng SRP Quy chuẩn canh tác lúa bền vững SWOT Phương pháp phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức Sx San xuất SXKD Sản xuất kinh doanh SXNN Sản xuất nông nghiệp THPT Trung học phô thông THT Tổ hợp tác TLSX Tư liệu sản xuất TNHH Trach nhiệm hữu hạn TP Thanh phé UBND Uy ban nhân dân UTZ Chứng nhận phát triển bền vững cho cà phê, ca cao và chè Vietgap “Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt theo tiêu chuẩn Việt Nam DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Tóm lược các công trình nghiên cứu về LKKT.1: Giá trị trung bình của thang đo Bảng 3.2: Mô tả thông tin chung của đáp viên (chủ hộ SXNN) Bảng 4.1: Số liệu Tổ hợp tác trong NN giai đoạn 2001 — 2021 của Việt Nam Bảng 4.2: Số CDL và diện tích ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm ở ĐBSCL năm 2016 Bảng 4.3: Chi phí sản xuât trung bình vụ Đông Xuân 2015- 2016, vụ Hè Thu 2016 của vùng ĐBSCL Bảng 4.4: Doanh thu và lợi nhuận vụ Đông Xuân 2015 - 2016, vụ Hè Thu 2016 của vùng ĐBSC năm 2020 theo Nghị định 98/2018/NĐ-CP.7: Các địa phương có mô hình Chuỗi giá trị thành công tại ĐBSCL năm 2021 -- 108 Bảng 4.8: Số lượng Hội quan tai Đồng Tháp giai đoạn 2016-2020. vi DANH MUC HINH Hình 3.1: Quy trình nghiên cứu của luận án Hình 3.3: Khung phân tích của luận án Hình 4.1: Bản đồ hành chính Vùng ĐBSCL Hình 4.2: Tăng trưởng GRDP vùng ĐBSCL so với các vùng kinh tế trọng điểm của cả nước năm 2021 .3: Số THT nông nghiệp ở ĐBSCL so với cả nước giai đoạn 2016 — 2021 .4: Số THT theo ngành nghề năm 2021 tại ĐBSCL Hình 4.5: Tỷ lệ diện tích gieo sa theo cánh đồng lớn (201 1-2020) ở ĐBSCL .6: Tác động của hội quán đến các thành viên tham gia Hình 4.7: Tác động của hội quán đến cộng đồng ở góc độ kinh tế.8: Sơ đồ Chuỗi giá trị khoai lang Vinh Long Hình 4.9: Đánh giá của nông dân về tỉnh thần tự nguyện, hợp tác, trách nhiệm của các thành viên trong các mô hình liên kết kinh tế.10: Đánh giá của nông dân đối với trách nhiệm của doanh nghiệp trong các mô hình liên kết kinh tế trong nông nghiệp ở ĐBSCL „131 Hình 4.11: Đánh giá của nông dân về hiệu quả kinh tế của các mô hình liên kết kinh tế trong nông nghiệp ở ĐBSCL Hình 4.12: Mức độ ứng dụng khoa học công nghệ của các mô hình liên kết kinh tế trong nông nghiệp ở ĐBSCL .13: Đánh giá của nông dân về việc thúc đây phát trién nông nghiệp bên vững của các mô hình liên kết kinh tế.14: Đánh giá về diện tích sản xuất manh mún trong các mô hình liên kết kinh tế trong nông nghiệp ở ĐBSCL Hình 4.15: Đánh giá của nông dân về ứng dụng khoa học công nghệ đối với các mô hình liên kết kinh tế trong nông nghiệp ở ĐBSCL Vii Hình 4.16: Đánh giá của nông dân đối về hạn chế của các mô hình liên kết kinh tế trong nông nghiệp ở ĐBSCL .17: Đánh giá của nông dân về nhân lực có độ tuôi cao, trình độ thấp của các mô hình liên kết kinh tế trong nông nghiệp ở ĐBSCL.18: Đánh giá của nông dân đối với các tiêu chí không thay đổi khi tham gia các mô hình liên kết kinh tế trong nông nghiệp ở ĐBSCL.19: Nông dân đánh giá về những hạn chế của các mô hình liên kết kinh tế trong nông nghiệp ở ĐBSCL .1: Đề xuất mô hình liên kết kinh tế mới trong nông nghiệp. viii LOI CAM DOAN LOI CAM ON DANH MỤC TU VIET TẮT. DANH MỤC BANG.

DANH MỤC HÌNH MỤC LUC. TINH CAP THIẾT CUA NGHIÊN CỨU. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2. Mục tiêu chung 2.

Mục tiêu cụ thể 3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU 4. DOI TƯỢNG VA PHAM VI NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Pham vi nghiên cứu. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ NGUON DU LIỆU. Phương pháp nghiên cứu 5. Nguén dữ liệu nghiên cứu.

DIEM MỚI CUA LUẬN ÁN. KET CAU CUA LUẬN AN CHUONG 1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU LIEN QUAN DEN CAC MO HÌNH LIEN KET KINH TE TRONG NONG NGHIEP. Lược khảo các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án 1. Các nghiên cứu khái quát lý thuyết về liên kết kinh tế.

Các nghiên cứu về phân loại liên kết kinh tế 1. Các nghiên cứu về vai trò của liên kết kinh tế. Giá trị kế thừa và khoáng trống nghiên cứu cia luận án TOM TAT CHƯƠNG 1. CHUONG 2 CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIEN VE CAC MÔ HÌNH LIEN KET KINH TE TRONG NONG NGHIỆP.

Lý thuyết về các mô hình liên kết kinh tế trong nông nghiệp. Các khái niệm cơ bản. Phân loại liên kết kinh tế trong nông nghiệp nghiệp. Các yêu tô tác động đên liên két kinh té trong nông nghiệp.

Tiêu chí đánh giá hiệu quả của các mô hình liên kết kinh tế trong nông nghiệ) 2. Thực tiễn hoạt động của các mô hình liên kết kinh tế ở Việt Nam. Cơ sở của việc hình thành các mô hình liên kết kinh tế ở Việt Nam. Thực trạng hoạt động của các mô hình liên kết kinh tế ở Việt Nam.68 TOM TAT CHƯƠNG 2.

CHUONG 3 PHƯƠNG PHÁP VA DU LIEU NGHIÊN CUU. Phương pháp tiếp cận và quy trình nghiên cứt 3. Phương pháp tiếp cận 3. Quy trình nghiên cứu 3.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp luận biện chứng duy vật. Phương pháp trừu tượng hoá khoa học. Phương pháp logic — lich sử 3.

Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh 3. Phương pháp chuyên gia. Phương pháp nghiên cứu tình huống và phương pháp phỏng van sâu. Phương pháp thống kê mô tả kết hợp phương pháp điều tra bảng hỏi.

Nguồn dữ liệu của luận án 3. Nguồn dữ liệu thứ cấp 3. Nguồn dữ liệu sơ cấp, 3. Khung phân tích của luận án.

TOM TAT CHƯƠNG 3. CHƯƠNG 4 THỰC TRẠNG HOẠT DONG CUA CAC MÔ HÌNH LIEN KET KINH TE TRONG Nông nghiệp Ở ĐBSCL 4. Thực trang phát triển nông nghiệp 6 ĐBSCL. Giới thiệu tổng quan về vùng ĐBSCL 4.

Tình hình phát triển nông nghiệp ở ĐBSCL 4. Kết quả hoạt động của các mô hình Tổ hop tác ở ĐBSCL. Kết quả hoạt động của các mô hình cánh đồng lớn ở ĐBSCL. Kết quả hoạt động của các mô hình chuỗi giá trị ở ĐBSCL 4.

Kết quả hoạt động của các mô hình hội quán nông dân ở ĐBSCL. Nghiên cứu một số mô hình liên kết kinh tế cụ thể trong nông nghiệp ở 113 113 xi 4. Mô hình Cánh dong lớn sản xuất lúa. Mô hình Chuỗi giá trị Khoai lang 4.

Mô hình Hội quán Mỹ Thành 4. Đánh giá kết quả hoạt động của các mô hình liên kết kinh tế trong nông nghiệp ở ĐBSCL 4.