Luận án tiến sĩ: Giải pháp thu hút đầu tư doanh nghiệp vào nông nghiệp Nghệ An

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH LÊ THU HƯỜNG THU HóT §ÇU T¦ CñA DOANH NGHIÖP VµO LÜNH VùC N¤NG NGHIÖP ë TØNH NGHÖ AN LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ CHÍNH TRỊ Mã số: 62 31 20 02 Người hướng dẫn khoa học:1. NGUYỄN THỊ NHƯ HÀ 2. HỒ ĐỨC PHỚC HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

Tác giả Lê Thu Hường MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 01 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố ở nước ngoài liên quan đến đề tài luận án. Những công trình nghiên cứu về thu hút đầu tư của doanh nghiệp vào nông nghiệp ở trong nước.

Kết quả nghiên cứu chủ yếu của các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án và các vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu. 27 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THU HÚT ĐẦU TƯ CỦA DOANH NGHIỆP VÀO LĨNH VỰC NÔNG NGHIỆP. Khái niệm và sự cần thiết thu hút đầu tư của doanh nghiệp vào lĩnh vực nông nghiệp. Nội dung và các nhân tố ảnh hưởng đến thu hút đầu tư của doanh nghiệp vào lĩnh vực nông nghiệp.

Kinh nghiệm thu hút đầu tư của doanh nghiệp vào lĩnh vực nông nghiệp và một số bài học rút ra cho tỉnh Nghệ An. 62 Chương 3: THỰC TRẠNG THU HÚT ĐẦU TƯ CỦA DOANH NGHIỆP VÀO LĨNH VỰC NÔNG NGHIỆP Ở TỈNH NGHỆ AN GIAI ĐOẠN 2011-2018. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội có tác động đến thu hút đầu tư của doanh nghiệp vào lĩnh vực nông nghiệp ở tỉnh Nghệ An. Thu hút đầu tư của doanh nghiệp vào lĩnh vực nông nghiệp của tỉnh Nghệ An giai đoạn 2011-2018.

Đánh giá chung về thu hút đầu tư của doanh nghiệp vào lĩnh vực nông nghiệp của tỉnh Nghệ An. 114 Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP THU HÚT ĐẦU TƯ CỦA DOANH NGHIỆP VÀO LĨNH VỰC NÔNG NGHIỆP Ở TỈNH NGHỆ AN ĐẾN NĂM 2030. Phương hướng thu hút đầu tư của doanh nghiệp vào lĩnh vực nông nghiệp của tỉnh Nghệ An đến năm 2030. Giải pháp thu hút đầu tư của doanh nghiệp vào lĩnh vực nông nghiệp của tỉnh Nghệ An đến năm 2030.

155 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 157 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 169 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ADB : Ngân hàng Phát triển châu Á CNXH : Chủ nghĩa xã hội CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa DNNN : Doanh nghiệp nhà nước FAO : Tổ chức Nông lương Liên hiệp quốc HĐND : Hội đồng nhân dân HTX : Hợp tác xã KH&ĐT : Kế hoạch và đầu tư NN&PTNT : Nông nghiệp và phát triển nông thôn NNPQ : Nhà nước pháp quyền PTBV : Phát triển bền vững PTSX : Phương thức sản xuất OECD : Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế TNHH : Trách nhiệm hữu hạn UBND : Ủy ban nhân dân UNDP : Chương trình phát triển Liên hiệp quốc XHCN : Xã hội chủ nghĩa XTTM : Xúc tiến thương mại WB : Ngân hàng Thế giới 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Trong giai đoạn đầu của quá trình phát triển, nền kinh tế của nhiều quốc gia trên thế giới gắn liền với nông nghiệp, với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) họ trở nên lệ thuộc ít hơn vào nông nghiệp. Vào những thập niên đầu thế kỷ XXI, trước những thách thức như đảm bảo an ninh lương thực, ô nhiễm môi trường, gia tăng dân số… kinh tế nông nghiệp được dự báo là ngành giữ vị trí quan trọng đối với sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia.

Theo đó, nếu không có sự phát triển bền vững của nông nghiệp mà chỉ đơn thuần là sự tăng trưởng công nghiệp thì sẽ dẫn đến mất cân bằng trong tăng trưởng của nền kinh tế, điều này dẫn đến kết các vấn đề nghèo đói, thất nghiệp, bất bình đẳng… là gánh nặng về mặt xã hội. Nhiều quốc gia đã xem nông nghiệp không đơn thuần là vấn đề kinh tế mà còn là vấn đề chính trị và xã hội mang tính sống còn. Trong những năm vừa qua, những thành tựu khoa học kỹ thuật được ứng dụng trong ngành nông nghiệp đã tạo ra sự phát triển nhanh chóng, hình thành động lực thúc đẩy tăng trưởng và góp phần giữ gìn ổn định tại nhiều quốc gia. Là một nước nông nghiệp, giá trị ngành nông nghiệp chiếm khoảng 20% GDP, với nhiều tiềm năng về nông nghiệp: đất đai, lực lượng lao động đông đảo, vấn đề thu hút đầu tư phát triển nông nghiệp luôn được chú trọng trong chính sách kinh tế - xã hội của Việt Nam.

Trong thời gian tới nếu cứ tiếp tục duy trì một nền sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ dựa vào kinh tế hộ sẽ có những thách thức lớn nhất là đảm bảo năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nông sản. Điều đó cũng đồng nghĩa kìm hãm sự phát triển của nền nông nghiệp Việt Nam. Do đó xu hướng tất yếu trong phát triển nền nông nghiệp ở Việt Nam là phải thu hút đầu tư của doanh nghiệp để hình thành nền sản xuất hiện đại và hội nhập. Ở cấp độ địa phương, tỉnh Nghệ An đã dần hình thành môi trường, chính sách thu hút đầu tư của doanh nghiệp vào lĩnh vực nông nghiệp trên cơ sở phân 2 tích nguồn lực, các lợi thế so sánh của địa phương.

Là vùng chịu nhiều ảnh hưởng bất lợi của tự nhiên, diện tích đất canh tác bị thu hẹp dưới tác động của CNH, phải đối mặt với nhiều vấn đề kinh tế - xã hội phức tạp, để giải quyết những vấn đề thách thức này đòi hỏi tỉnh Nghệ An phải xây dựng chính sách phát triển nông nghiệp phù hợp, tạo lập môi trường thuận lợi để thu hút vốn đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp. Đây là một trong những đột phá quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Nghệ An trong bối cảnh đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước hiện nay. Bởi để nông nghiệp phát triển thì việc thu hút đầu tư của doanh nghiệp để nâng cao trình độ sản xuất, ứng dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến; tổ chức lại sản xuất nông nghiệp là yêu cầu tất yếu trong xu hướng phát triển của nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế. Ở Nghệ An nông nghiệp vẫn giữ vị trí quan trọng trong phát triển kinh tế- xã hội của tỉnh.

Những năm qua Nghệ An cũng đã xây dựng, xúc tiến các chương trình, dự án về phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất lớn, đưa sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, bước đầu đã hình thành nên những vùng chuyên canh cây lương thực, cây công nghiệp có giá trị cao (ở các huyện Nghĩa Đàn, Yên Thành, Hưng Nguyên, Quỳ Hợp, Quỳnh Lưu, Tân Kỳ…); cơ cấu kinh tế đã có những bước chuyển biến theo hướng tích cực. Tuy nhiên, nền nông nghiệp của tỉnh Nghệ An hiện nay vẫn chủ yếu phát triển theo chiều rộng, dựa trên việc khai thác các ưu thế về tài nguyên thiên nhiên sẵn có và lực lượng lao động dồi dào, trong lúc tình trạng thoái hóa đất đai, nguồn tài nguyên nước bị ô nhiễm; suy giảm đa dạng sinh học, tình trạng thiếu vốn để đầu tư ứng dụng công nghệ cao, khả năng tổ chức sản xuất kinh doanh trong nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa đang thiếu sự bền vững, các nông sản phẩm đưa ra thị trường giá cả bấp bênh, cạnh tranh thấp. Nguyên nhân cơ bản là các doanh nghiệp chưa gắn với nông thôn, chưa “mặn mà” đầu tư vào nông nghiệp. Hiện ở Nghệ An chưa đầy 1% doanh nghiệp đầu tư vào nông 3 nghiệp.

Bên cạnh đó sự khắc nghiệt về thời tiết, khí hậu cũng làm cho nông nghiệp Nghệ An phát triển khó khăn. Để phát triển nông nghiệp của tỉnh theo hướng sản xuất lớn, sản xuất hiện đại (nông nghiệp công nghệ cao) thì yêu cầu đầu tư lớn về vốn, công nghệ, nhân lực, kết cấu hạ tầng nông nghiệp, nhưng các yêu cầu đó vượt quá khả năng của kinh tế hộ, đòi hỏi tỉnh Nghệ An cần phải có bước đột phá để thu hút đầu tư của doanh nghiệp phát triển nông nghiệp để khắc phục khó khăn, thách thức, khai thác và sử dụng có hiệu quả tiềm năng, lợi thế nhằm tạo ra động lực phát triển kinh tế - xã hội. Từ những lý do trên, tác giả lựa chọn chủ đề nghiên cứu “Thu hút đầu tư của doanh nghiệp vào lĩnh vực nông nghiệp ở tỉnh Nghệ An” làm luận án tiến sỹ chuyên ngành kinh tế chính trị. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.

Mục đích nghiên cứu Luận án làm rõ những vấn đề lý luận về thu hút đầu tư của doanh nghiệp vào lĩnh vực nông nghiệp ở cấp tỉnh; trên cơ sở khung lý thuyết, luận án đánh giá thực trạng thu hút các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp của tỉnh Nghệ An, chỉ ra những hạn chế, nguyên nhân, và đề xuất các giải pháp nhằm thu hút các doanh nghiệp đầu tư phát triển nông nghiệp ở tỉnh Nghệ An. Nhiệm vụ nghiên cứu - Hệ thống hóa lý luận về thu hút đầu tư của doanh nghiệp vào lĩnh vực nông nghiệp để xây dựng khung phân tích cho luận án về vấn đề này. - Nghiên cứu khảo sát phân tích thực trạng thu hút đầu tư của doanh nghiệp trong nông nghiêp ở tỉnh Nghệ An giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2018. - Đề xuất phương hướng, giải pháp thu hút đầu tư của doanh nghiệp phát triển nông nghiệp ở tỉnh Nghệ An đến năm 2030.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu. Luận án nghiên cứu vấn đề thu hút đầu tư của doanh nghiệp vào lĩnh vực nông nghiệp ở cấp tỉnh. Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: Luận án nghiên cứu các vấn đề làm thế nào để thu hút đầu tư của doanh nghiệp vào lĩnh vực nông nghiệp và thu hút vốn, khoa học công nghệ, kinh nghiệm tổ chức sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp vào các ngành sản xuất, kinh doanh nông, lâm, ngư nghiệp.

Chủ thể thu hút là chính quyền cấp tỉnh. - Về không gian: Các nghiên cứu chủ yếu trên địa bàn tỉnh Nghệ An - Về thời gian: Nghiên cứu thực trạng từ năm 2011 đến năm 2018; đề xuất phương hướng và giải pháp thu hút đầu tư của doanh nghiệp vào lĩnh vực nông nghiệp ở tỉnh Nghệ An đến năm 2030. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 4.