Luận án tiến sĩ về giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho sinh viên Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN ĐÀO THU HIỀN GIÁO DỤC Ý THỨC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC Ở HÀ NỘI HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC HÀ NỘI - 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN ĐÀO THU HIỀN GIÁO DỤC Ý THỨC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC Ở HÀ NỘI HIỆN NAY Ngành: Chính trị học Chuyên ngành: Công tác tƣ tƣởng Mã số: 9 31 02 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS PHẠM HUY KỲ HÀ NỘI – 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng và chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào. Tác giả luận án Đào Thu Hiền LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các cơ quan, tổ chức, cá nhân đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án tiến sĩ: Trƣớc tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy hƣớng dẫn của tôi là PGS,TS Phạm Huy Kỳ, ngƣời đã luôn tận tình giúp đỡ tôi hoàn thành luận án. Thứ hai, tôi trân trọng cảm ơn các lãnh đạo của Đảng ủy Khối các trƣờng đại học, cao đẳng Hà Nội; Thành Đoàn Hà Nội; Hội sinh viên Thành phố Hà Nội; lãnh đạo Khoa, Phòng, Ban của các trƣờng: Đại học Thủy Lợi, Học viện Quản lý giáo dục, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Học viện Tài chính, Học viện Kỹ thuật Quân sự, Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi tiến hành điều tra khảo sát và thu thập số liệu phục vụ nghiên cứu.

Thứ ba, tôi rất cảm ơn anh em, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn động viên và giúp đỡ tôi trong thời gian học tập. Cuối cùng, tôi xin dành những lời đặc biệt nhất tới những ngƣời thân yêu trong gia đình đã luôn là điểm tựa, là nguồn động lực mạnh mẽ để tôi cố gắng hoàn thành nhiệm vụ. Tác giả luận án Đào Thu Hiền MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU .11 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Những nghiên cứu về giáo dục tƣ tƣởng và giáo dục tƣ tƣởng cho thanh niên, sinh viên.

Những nghiên cứu về môi trƣờng và ý thức bảo vệ môi trƣờng. Những nghiên cứu về giáo dục ý thức bảo vệ môi trƣờng và giáo dục ý thức bảo vệ môi trƣờng cho sinh viên. Tổng hợp kết quả nghiên cứu và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu về giáo dục ý thức bảo vệ môi trƣờng cho sinh viên. 27 Chƣơng 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC Ý THỨC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC.

Ý thức bảo vệ môi trƣờng và giáo dục ý thức bảo vệ môi trƣờng cho sinh viên. Cấu trúc hoạt động giáo dục ý thức bảo vệ môi trƣờng cho sinh viên. Sự cần thiết của giáo dục ý thức bảo vệ môi trƣờng cho sinh viên đại học hiện nay. 63 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG GIÁO DỤC Ý THỨC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC Ở HÀ NỘI.

Những yếu tố tác động đến giáo dục ý thức bảo vệ môi trƣờng cho sinh viên các trƣờng đại học ở Hà Nội. Thực trạng và nguyên nhân của thực trạng giáo dục ý thức bảo vệ môi trƣờng cho sinh viên các trƣờng đại học ở Hà Nội hiện nay. Một số vấn đề đặt ra về giáo dục ý thức bảo vệ môi trƣờng cho sinh viên đại học ở Hà Nội hiện nay. 122 Chƣơng 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG GIÁO DỤC Ý THỨC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC Ở HÀ NỘI HIỆN NAY.

Các quan điểm định hƣớng cho hoạt động giáo dục ý thức bảo vệ môi trƣờng cho sinh viên các trƣờng đại học ở Hà Nội. Một số giải pháp chủ yếu nhằm tăng cƣờng giáo dục ý thức bảo vệ môi trƣờng cho sinh viên các trƣờng đại học trong giai đoạn hiện nay. 137 KẾT LUẬN DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC VIẾT TẮT BĐKH : Biến đổi khí hậu GDYTBVMT : Giáo dục ý thức bảo vệ môi trƣờng MT : Môi trƣờng PL : Phụ lục YTBVMT : Ý thức bảo vệ môi trƣờng DANH MỤC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 2. Nhận thức của sinh viên các khóa về: lĩnh vực hoạt 99 động chủ yếu nhất gây nên ô nhiễm MT Biểu đồ 2.

Mức độ thực hiện các hành vi bảo vệ MT của sinh viên 105 Biểu đồ 2. Các đơn vị, tổ chức thu hút sinh viên tham gia hoạt 113 động bảo vệ MT Biểu đồ 2. Nhận thức của sinh viên về lĩnh vực chịu tác động nhiều nhất 117 bởi ô nhiễm MT, BĐKH MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Giáo dục tƣ tƣởng là một bộ phận cấu thành quan trọng trong công tác tƣ tƣởng, nhằm đƣa đƣờng lối, chủ trƣơng của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc thấm nhuần vào nhận thức nhân dân, khơi dậy và phát huy tinh thần yêu nƣớc, ý chí tự lực, tự cƣờng, tính chủ động, sáng tạo của quần chúng, tạo nên sự thống nhất, đồng thuận cao trong xã hội.

Trong mỗi thời kỳ lịch sử nhất định của dân tộc, thực tiễn đặt ra yêu cầu và nhiệm vụ giáo dục tƣ tƣởng có tính chất đặc thù, nội dung giáo dục có những biến đổi cho phù hợp điều kiện phát triển của xã hội. Công cuộc đổi mới để phát triển đất nƣớc hiện nay đòi hỏi nội dung giáo dục tƣ tƣởng rất phong phú, đa dạng, trong đó có nội dung giáo dục về YTBVMT – một vấn đề vừa có tính thời sự, vừa cấp bách không chỉ ở Việt Nam mà còn cả trên thế giới. Hiện nay, ô nhiễm MT và BĐKH đang trở thành một thách thức lớn với cả nhân loại nói chung và Việt Nam nói riêng. BĐKH tác động nghiêm trọng đến sản xuất, đời sống con ngƣời và MT trên phạm vi toàn thế giới; làm thay đổi toàn diện, sâu sắc quá trình phát triển và anh ninh toàn cầu nhƣ: an ninh lƣơng thực, an ninh nguồn nƣớc, đất đai, an ninh năng lƣợng,.; ảnh hƣởng đến các vấn đề an toàn xã hội, văn hóa, ngoại giao và thƣơng mại ở các quốc gia.

Việt Nam đƣợc IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change - Ủy ban liên chính phủ về BĐKH) xác định là một trong năm quốc gia đang và sẽ chịu ảnh hƣởng nặng nề nhất bởi BĐKH. Bức tranh ảm đạm về MT sinh thái ở nƣớc ta cũng nhƣ trên thế giới gần đây đã phản ánh rõ nét sự thiếu ý thức trách nhiệm của con ngƣời với tự nhiên. Thái độ cực đoan và hành vi phi nhân tính của con ngƣời tàn phá MT, cho thấy YTBVMT của con ngƣời yếu kém là căn nguyên sâu xa của mọi tình trạng khủng hoảng MT toàn cầu. Để hình thành và phát triển YTBVMT, chúng ta cần phải không ngừng GDYTBVMT.

Đây đƣợc xem là nhiệm vụ chính trị quan trọng, lâu dài; cần sự định hƣớng đúng đắn, thống nhất của Đảng và Nhà nƣớc, sự chung tay của cả xã hội. Tuy nhiên, suốt thời gian dài vừa qua, việc tuyên truyền GDYTBVMT để nâng cao nhận thức, điều chỉnh hành vi, thái độ ứng xử của con ngƣời trong quá trình khai thác và sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên vẫn chƣa đƣợc quan tâm đúng mức. GDYTBVMT rất cần đƣợc xem là cái gốc cho mọi giải pháp, cần đi trƣớc, đi cùng và theo sau mọi hoạt động bảo vệ MT. Vì thế, công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục cho nhân dân về bảo vệ MT, ứng phó với BĐKH phải ngày càng đƣợc quan tâm.

Trong công tác tƣ tƣởng, nội dung GDYTBVMT cũng là một nội dung quan trọng, góp phần tích cực vào quá trình thực hiện sự lãnh đạo của Đảng ở lĩnh vực bảo vệ tài nguyên MT, chủ động ứng phó với BĐKH. Báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng nêu rõ : “Bảo vệ MT là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, toàn xã hội và nghĩa vụ của mọi công dân”[35,78]. Trong chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội 2011-2020, Đảng xác định: “Nâng cao YTBVMT, gắn nhiệm vụ, mục tiêu bảo vệ MT với phát triển kinh tế xã hội”. GDYTBVMT cho mọi tầng lớp nhân dân, đặc biệt là giáo dục cho thế hệ trẻ về vấn đề này có ý nghĩa to lớn.

Thế hệ trẻ, trong đó có thanh niên sinh viên, là bộ phận xã hội luôn đƣợc Đảng ta quan tâm đào tạo, bồi dƣỡng. Họ sẽ trở thành lực lƣợng nòng cốt gánh vác trọng trách tƣơng lai của đất nƣớc. Những năm qua, việc GDYTBVMT cho thanh niên sinh viên đã đƣợc thực hiện, góp phần trang bị nền tảng nhận thức, cổ vũ tinh thần nhiệt tình hăng hái của họ trong các hoạt động bảo vệ MT, vì sự phát triển bền vững, nhằm phát huy vai trò xung kích của thanh niên trên mọi mặt trận trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc. GDYTBVMT cho sinh viên ở các trƣờng đại học có ý nghĩa quan trọng không chỉ với mục tiêu giáo dục toàn diện con ngƣời thế hệ mới, mà còn có thể tạo sự lan tỏa ý nghĩa giáo dục cho cả xã hội, góp phần thực hiện hiệu quả chƣơng trình mục tiêu quốc gia về ứng phó với BĐKH, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Hà Nội là một trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa của cả nƣớc, tập trung số lƣợng lớn các trƣờng đại học và số lƣợng lớn nhất sinh viên tại đây. Tuy nhiên, với tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh chóng gắn liền với việc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Hà Nội ngày nay phải đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng do ô nhiễm MT, ảnh hƣởng tới những mục tiêu phát triển và đảm bảo chất lƣợng an sinh xã hội. Trƣớc yêu cầu bức thiết của thực tiễn, công tác giáo dục và đào tạo của các nhà trƣờng nói chung và các trƣờng đại học ở Hà Nội nói riêng cần phải có nhiều đổi mới hơn nữa, chú trọng nội dung GDYTBVMT nhằm hình thành nên những thế hệ con ngƣời tích cực, biết sống có trách nhiệm với MT và xứng đáng là lực lƣợng nòng cốt của thế hệ thanh niên thời đại mới. GDYTBVMT cho sinh viên các trƣờng đại học ở Hà Nội những năm gần đây đã bƣớc đầu đƣợc quan tâm và đạt kết quả nhất định.