Luận án tiến sĩ file word nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn đề xuất giải ph

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NN VÀ PTNT TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI  LÊ THỊ THÚY LIỄU NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP CẤP NƯỚC, PHÒNG CHỐNG LŨ LỤT VÀ GIẢM NHẸ THIÊN TAI TRÊN LƯU VỰC SÔNG THẠCH HÃN – Ô LÂU LUẬN VĂN THẠC SĨ HÀ NỘI - 2015 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NN VÀ PTNT TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI  LÊ THỊ THÚY LIỄU NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP CẤP NƯỚC, PHÒNG CHỐNG LŨ LỤT VÀ GIẢM NHẸ THIÊN TAI TRÊN LƯU VỰC SÔNG THẠCH HÃN - Ô LÂU  Chuyên ngành: KỸ THUẬT TÀI NGUYÊN NƯỚC Mã số: 60580212 LUẬN VĂN THẠC SĨ Người hướng dẫn khoa học: TS. Bùi Nam Sách PGS. Lê Quang Vinh HÀ NỘI - 2015 Mẫu gáy bìa luận văn: LÊ THỊ THÚY LIỄU LUẬN VĂN THẠC SĨ HÀ NỘI – 2015 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Lưu vực sông Thạch Hãn – Ô Lâu nằm trên địa bàn 2 tỉnh Quảng Trị và Thừa Thiên Huế bao gồm 2 lưu vực sông chính là sông Thạch Hãn và sông Ô Lâu nối với nhau bằng sông Vĩnh Định.

Tổng diện tích tự nhiên toàn vùng là 372.485 ha với dân số tính đến năm 2013 là 525. Vùng có tiềm năng phát triển nông nghiệp, công nghiệp, thủy sản và là vùng trọng điểm kinh tế của tỉnh Quảng Trị nhưng lại có vị trí chịu ảnh hưởng rất mạnh của các yếu tố tiêu cực do thiên tai gây ra như: hạn hán, lũ lụt, cát bay, cát nhảy, xâm nhập mặn của nước biển Trong nhiều năm qua, Nhà nước đã đầu tư xây dựng nhằm phát triển thủy lợi phục vụ phát triển sản xuất trong vùng, đến nay đã xây dựng được 234 công trình với năng lực thiết kế là 31.808,4 ha, thực tế tưới được 18.243,2 ha mới đạt khoảng 56% diện tích cần tưới, số diện tích còn lại phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên. Vì thế, vào mùa khô tình trạng thiếu nước cho sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt vẫn xảy ra thường xuyên và rất nghiêm trọng kéo theo các hiện tượng thiên tai khác như nhiễm mặn nguồn nước, cát bay, cát nhảy làm ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống của nhân dân. Vào mùa mưa, việc tiêu thoát cho vùng đồng bằng các huyện Hải Lăng, Triệu Phong và Phong Điền vẫn chưa được giải quyết nên tình trạng ngập úng còn xảy ra.

Như vậy đề tài “Nghiên cứu ứng dụng cơ sở khoa học và thực tiễn đề xuất giải pháp cấp nước, phòng chống lũ lụt và giảm nhẹ thiên tai trên lưu vực sông Thạch Hãn – Ô Lâu” là rất cần thiết và có ý nghĩa về mặt kinh tế - xã hội. Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu và phân tích cơ sở khoa học các giải pháp kỹ thuật được đề xuất có thể ứng dụng trong thực tế để giải quyết chủ động vấn đề cấp thoát nước cho nông nghiệp, sinh hoạt và các ngành kinh tế khác, hạn chế tác hại của lũ lụt, cát bay, cát nhảy góp phần giảm nhẹ thiên tai cho lưu vực sông Thạch Hãn – Ô Lâu 2 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ứng dụng Đối tượng nghiên cứu là hệ thống công trình thủy lợi cấp thoát nước cho nông nghiệp, sinh hoạt và các ngành kinh tế khác; công trình hạn chế tác hại của lũ lụt, cát bay, cát nhảy góp phần giảm nhẹ thiên tai cho lưu vực sông Thạch Hãn – ô Lâu Phạm vi nghiên cứu bao gồm 9 huyện, thị của tỉnh Quảng Trị và Thừa Thiên Huế đó là: TP Đông Hà, TX Quảng Trị, Hải Lăng, Triệu Phong, 6 xã Hướng Hóa, Cam Lộ, 10 xã huyện Gio Linh và 9 xã huyện Phong Điền 4. Nội dung nghiên cứu a) Tổng quan về vấn đề nghiên cứu : Tổng kết các công trình khoa học liên quan đến đề tài đã được nghiên cứu b) Tổng quan về vùng nghiên cứu bao gồm điều kiện tự nhiên, hiện trạng kinh tế xã hội, hiện trạng thủy lợi, những khó khăn của yếu tố tự nhiên.

c) Nghiên cứu đề xuất giải pháp cấp nước cho lưu vực sông Thạch Hãn – Ô Lâu và cơ sở khoa học của các giải pháp đề xuất bao gồm tính toán yêu cầu cấp nước cho các đối tượng sử dụng nước, tính toán cân bằng nước, cơ sở khoa học của các giải pháp đề xuất, giải pháp cấp nước cụ thể cho từng vùng. d) Nghiên cứu đề xuất giải pháp tiêu nước, phòng chống lũ lụt và giảm nhẹ thiên tai cho lưu vực sông Thạch Hãn – Ô Lâu và cơ sở khoa học của các giải pháp đề xuất bao gồm tính toán tiêu nước vùng nghiên cứu, cơ sở khoa học của các giải pháp, giải pháp tiêu nước cụ thể cho từng vùng, giải pháp hạn chế cát bay, cát nhảy, phòng chống lũ lụt và giảm nhẹ thiên tai vùng nghiên cứu 5. Phương pháp nghiên cứu a. Phương pháp điều tra  Điều tra, khảo sát thực địa và thu thập các tài liệu liên quan đến nội dung nghiên cứu, bao gồm: - Các tài liệu và công trình khoa học đã công bố có liên quan đến nội dung nghiên cứu đề tài 3 - Điều kiện tự nhiên, dân sinh, kinh tế - xã hội và định hướng phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương nằm trong lưu vực nghiên cứu - Hiện trạng các công trình thủy lợi phục vụ sản xuất và đời sống nhân dân, các công trình phòng chống, giảm nhẹ thiên tai đã có trên lưu vực nghiên cứu - Hiện trạng sử dụng đất và xu hướng chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất trên lưu vực b.

Phương pháp phân tích thống kê - Phân tích, đánh giá kết quả nghiên cứu của các tác giả có liên quan đến đề tài đã điều tra thu thập được để rút ra vấn đề chung có thể áp dụng cho đề tài - Tổng hợp, phân tích các số liệu và các tài liệu đã điều tra, thu thập được - Dùng phương pháp xác suất thống kê để tính toán xác định mô hình dòng chảy năm thiết kế, mô hình mưa tưới, mưa tiêu ứng với tần suất thiết kế cũng như một số chỉ tiêu tính toán khác - Nghiên cứu, tính toán, tìm nguyên nhân của các mâu thuẫn đang tồn tại để từ đó đề xuất giải pháp cấp nước, phòng chống lũ lụt và giảm nhẹ thiên tai trên lưu vực sông Thạch Hãn – Ô Lâu c. Phương pháp chuyên gia Phỏng vấn hoặc xin ý kiến của một số nhà khoa học ở Trung ương và địa phương về những vấn đề liên quan đến nội dung nghiên cứu của luận văn trong đó có giải pháp cấp nước, phòng chống lũ lụt và giảm nhẹ thiên tai trên lưu vực sông Thạch Hãn – Ô Lâu d. Phương pháp tính toán bằng phần mềm Luận văn sẽ nghiên cứu ứng dụng một số phần mềm phù hợp với khả năng của tài liệu sẽ thu thập được để tính toán yêu cầu cấp nước, tiêu thoát nước và tính toán cân bằng nước cho lưu vực sông Thạch Hãn – Ô Lâu 4 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 1. Tổng quan Trên thế giới và tại Việt Nam những năm gần đây, tình hình khí hậu có nhiều diễn biến phức tạp cùng với việc khai thác tài nguyên thiên nhiên quá mức làm cho các tác động của thiên tai như hạn hán, cát bay, cát nhảy, xâm nhập mặn của nước biển và lũ lụt gây ra nhiều khó khăn đến tình hình sản xuất nông nghiệp và đời sống nhân dân.

Vấn đề này đã được nhiều nhà khoa học, tổ chức nghiên cứu, sau đây là tổng quan kết quả nghiên cứu tổng kết từ các công trình khoa học liên quan đến đề tài đã được nghiên cứu ứng dụng. Đề tài nghiên cứu khoa học Đề tài “ Nghiên cứu ứng dụng các giải pháp khoa học công nghệ, xây dựng các công trình nhỏ trữ, dâng nước phục vụ cấp nước vùng đồi núi và trung du miền Bắc và Bắc Trung Bộ” thuộc Chương trình Khoa học công nghệ cấp Bộ:“ Nâng cấp, từng bước hiện đại hóa, đa dạng hóa mục tiêu khai thác sử dụng các công trình thủy lợi”. Giai đoạn 2001 – 2005 do PGS. TS Vũ Văn Thặng – Viện Khoa học Thủy lợi chủ nhiệm.

Ưu điểm: Kết quả nghiên cứu đã đề xuất một số giải pháp KHCN ứng dụng vật liệu, kết cấu phù hợp cho các loại hình công trình trữ, dâng nước vùng có nguồn thường xuyên và không có nguồn thường xuyên Nhược điểm: Mặc dù địa bàn nghiên cứu của hai đề tài NCKH nói trên bao gồm cả lưu vực sông Thạch Hãn – Ô Lâu nhưng do nội dung và kết quả nghiên cứu phần lớn dựa trên cơ sở các số liệu điều tra khảo sát thực tế trước thời điểm nghiên cứu, kết quả nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở mức độ nghiên cứu ở tầm vĩ mô và mang tính chất gợi ý. Các đề tài này chưa đề xuất được các giải pháp cụ thể có thể áp dụng phù hợp với đặc thù riêng của lưu vực nghiên cứu trong luận văn cũng như chưa nêu được cơ sở khoa học của các giải pháp đề xuất 5 1. Dự án điều tra và Quy hoạch thủy lợi 1. Dự án điều tra cơ bản: “Điều tra hiện trạng môi trường sinh thái các vùng đất cát và đầm phá ven biển miền Trung nhằm chống sa mạc hóa, bảo vệ môi trường sinh thái” do Trung tâm Khoa học và Triển khai kỹ thuật thủy lợi thuộc trường ĐHTL thực hiện từ năm 1997 đến 2000.

Địa điểm điều tra bao gồm các tỉnh ven biển Trung bộ từ Quảng Bình đến Bình Thuận. Ưu điểm: Căn cứ vào kết quả điều tra, dự án đã đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm sa mạc hóa, tạo nguồn nước cung cấp cho sinh hoạt và sản xuất của người dân vùng ven biển miền Trung Nhược điểm: Dự án này mới chỉ dừng lại ở mức độ đánh giá hiện trạng môi trường sinh thái cho toàn bộ vùng ven biển miền Trung trong đó có khu vực hạ lưu sông Thạch Hãn – Ô Lâu ở thời điểm cách đây trên 15 năm. Các giải pháp đề xuất cũng chỉ mang tính gợi ý, chưa phân tích cơ sở khoa học cũng như khả năng ứng dụng của giải pháp đề xuất 2. Dự án: “Rà soát quy hoạch thủy lợi lưu vực sông Thạch Hãn – Ô Lâu” do Viện Quy hoạch Thủy lợi thực hiện năm 2008 theo Quyết định số 1741/QĐ-BNN- KH ngày 11/6/2008 của Bộ Nông nghiệp và PTNT.