Đặc điểm địa tầng đệ tứ và đặc điểm địa mạo miền đông nam bộ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỎ - ĐỊA CHẤT HA QUANG HAI DAC DIEM DIA TANG DE TU VA DAC DIEM DIA MAO MIEN DONG NAM BO Chuyên ngành : Địa chất Mã số : 1.01 LUAN AN PHO TIEN SI KHOA HOC DJA LY - DIA CHAT Người hướng dẫn : Đặng Văn Bát : PGS. Mai Van Lac : PGS. PTS Dia chat - khoáng vật. HÀ NỘI - 1996 MUC LUC Trang MỞ ĐẦU CHƯƠNG I: LICH SU NGHIEN CUU VA CAC PHUONG PHAP NGHIÊN CỨU.

1 - Lịch sử nghiên cứu địa chất Đệ tứ - Địa mạo II - Các phương pháp nghiên cứu. CHUONG II: DIA TANG DE TU MIEN DONG NAM BỘ 1- Cơ sở phân chia. 1I - Đặc điểm các phân vị địa tầng Đệ tứ. CHUONG HI: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA MẠO ĐÔNG NAM BỘ.

I - Đặc điểm chung địa hình. II - Các nhân tố phát triển địa hình. IH - Các nhân tố ngoại sinh. IV - Kiến trúc hình thái và chạm trổ hình thái.

V - Lịch sử phát triển địa hình. VI - Phân vùng địa mạo. CHUONG IV: KHOANG SAN LIEN QUAN VOI CAC THANH TAO DE TU VA DIA MAO. Tĩ I - Khodng san lién quan v6i cdc thanh tao Dé tir.

77 II - Khoáng sản liên quan với các kiến trúc hình thái. 85 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 86 PHỤ BẢN ẢNH. Tính cấp thiết của đề tài: Đông Nam Bộ (ĐNB) bao gồm các tỉnh Tây Ninh, sông Bé, Đông Nai, Thành phố Hô Chí Minh và Bà Rịa-Vũng Tàu, chiếm diện tích 23.

Đông Nam Bộ là vùng kinh tế quan trọng của cả nước, có công nghiệp phát triển mạnh. Vùng có thành phố đông dân, đồng thời là hải cảng lớn nhất, là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa, thương mại, địch vụ, ngoại vụ. Đông Nam Bộ cũng là nơi có nhiều vấn đẻ cấp bách đặt ra vê khai thác hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trường. Những yêu câu này đòi hỏi phải làm sáng tỏ bản chất tự nhiên khu vực.

Với 90% diện tích được bao phủ bởi các trầm tích bở rời (tuổi Đệ tứ), phát triển trên một cấu trúc chuyển tiếp phức tạp nên việc làm sáng tỏ các vấn đẻ về địa chất Đệ tứ và địa mạo là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong công tác điều tra cơ bản. IL Mục đích của đề tài: 1. Làm sáng tổ đặc điểm địa tâng và nguồn gốc các thành tạo Đệ tứ Đông Nam Bộ. Xác định các đặc điểm địa mạo đặt cơ sở cho phân vùng, qui hoạch lãnh 2 thé.

Nhiém vy cia dé tai: 1. Nghiên cứu chỉ tiết đặc điểm các trầm tích Đệ tứ để xây dựng một thang địa tâng Đệ tứ hợp lý phục vụ cho công tác lập các bản đồ địa chất và tìm kiếm khoáng sản cho miền Đông Nam Bộ. Sử dụng các phương pháp thích hợp để xác định đặc điểm địa mạo nội sinh và ngoại sinh khu vực. Nghiên cứu địa chất Đệ tứ và địa mạo chỉ ra các tiền đê tìm kiếm khoáng sản.

Các luận điểm bảo vệ. Các trầm tích Đệ tứ chuyển tướng có qui luật theo không gian và thời gian: theo không gian (từ đổi núi xuống đồng bằng) các trầm tích chuyển tướng rất nhanh từ nguồn gốc lục địa sang biển. Theo thời gian các trầm tích càng trẻ càng đa dạng về tướng. Từ đó đã xác lập các phân vị địa tầng Đệ tứ của khu vực một cách hợp lý làm cơ sở cho công tác lập bản đô và nghiên cứu địa chất Đệ tứ miền Đông Nam Bộ.

Địa hình Đông Nam Bộ thể hiện tính chất chuyển tiếp từ vùng núi xuống đồng bằng châu thổ. Chúng được phần ánh rất rõ trong cấu trúc sâu, đặc điểm phân bậc-phân tầng các hệ tầng trằm tích, hoạt động phun trào và các quá trình ngoại sinh. Những điểm mới của luận án. Xây dựng được một thang dia tang hop ly cha DNB đã được sử dụng để đối sánh địa tâng khu vực.

Xác nhận được việc sử dụng một cách hợp lý mực ranh giới giữa Neogen và Đệ tứ ở PNB 1A 1,6-1,8 triệu năm trên cơ sở các tài liệu tuyệt đối và tổng hợp các tài liệu địa chất hiện có của khu vực 3. Xác định được những đặc điểm kiến trúc hình thái khu vực trên cơ sở phân tích các yếu tố địa mạo nội sinh và ngoại sinh. Lần đầu tiên sử dụng công nghệ tin học xử lý các kết quả phân tích của các phương pháp khảo sát địa chất, từ đó đã làm nối bật các đặc điểm địa tầng Đệ tứ và địa mạo, đặt cơ sở cho khuynh hướng định lượng hóa các quá trình địa mạo và đánh giá biến động môi trường địa chất. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn.

Xây dựng được thang địa tầng Đệ tứ của vùng ĐNB làm cơ sở cho công tác khảo sát và đo vẽ địa chất, tìm kiếm khoáng sản trong khu vực và cũng là cơ sở giải thích điều kiện địa chất công trình, địa chất thủy văn, điều kiện thành tạo các tang thổ nhưỡng. Xác định các nhân tố phát triển địa hình nhằm làm sáng tỏ lịch sử phát triển địa hình khu vực. Các nghiên cứu đặc điểm địa mạo, địa chất Đệ tứ đóng góp kịp thời những đòi hỏi của công tác phân vùng, qui hoạch và sử dụng lãnh thổ một cách hợp lý, đầm bảo cho sự phát triển lâu dài của vùng DNB. Cơ sở tài liệu.

Trong quá trình xây dựng luận án tác giả đã sử dụng một khối lượng lớn tài liệu thực tế do chính tác giả thu thập trong quá trình làm chủ biên hoặc tham gia hoàn thành các phương án khảo sát và đo vẽ bản đô địa chất: - Loạt bản đô địa chất và khoáng sản thành phố Hồ Chí Minh tỉ lệ 1:50.000: chủ biên Hà Quang Hải, Ma Công Cọ (1982-1987). - Bản đô địa mạo tỉnh Đồng Nai tỉ lệ 1/100.000: Đặng Văn Bào, Hà Quang Hải, Nguyễn Huy Dũng (1986). - Bản đô địa chất, địa mạo vùng kinh tế trọng điểm phía nam tỉ lệ 1/100.000: Hà Quang Hải, Ma Công Cọ, Nguyễn Ngọc Hoa (1992-1995). - Bản đô địa mạo tỉnh Sông Bé tỉ lệ 1/100.000: chủ biên Hà Quang Hải (1993-1994).

- Số lượng phân tích mẫu theo các phương diện: 1670 mẫu thạch học bở rời, 243 mẫu hóa toàn diện, 164 mẫu nhiệt 2307 mẫu Rơnghen, 1239 mẫu Foraminifera, 809 mẫu bào tử phấn, 490 mẫu Diatomae, 650 mẫu quang phổ. Tác giả đã tham khảo các tài liệu phân tích của các nhóm tờ: - Báo cáo địa chất khoáng sản nhóm tờ đồng bằng Nam Bộ tỉ lệ 1:200.000: chủ biên Nguyễn Ngọc Hoa (1981-1990). - Báo cáo địa chất nhóm tờ Bến Khế Đồng Nai tỉ lệ 1:200.000: chủ biên Nguyễn Đức Thắng (1980-1990). - Báo cáo địa chất nhóm tờ Đông T.P Hồ chí minh tỉ lệ 1:50.000: chủ biên Ma Công Cọ (1988-1994).

- Các bài báo, báo cáo khoa học liên quan đến vùng đông bằng Sông Cửu Long của nhiều tác giả. Khối lượng luận án. Luận án gôm 4 chương, mở đầu, kết luận và danh sách tài liệu tham khảo, tất cả gồm 98 trang đánh máy với 7 biểu bảng, 36 bản đô, sơ đỏ, 20 ảnh minh họa và 136 tài liệu tham khảo. Một số kết quả nghiên cứu của luận án đã được trình bày trong các báo cáo để tài mà tác giả trực tiếp tham gia, trong các bài báo, thông báo khoa học đã được công bố từ năm 1982 đến năm 1995.

Luận án được hoàn thành tại khoa Địa chất trường Đại học M6-Dia chat Hà Nội dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS-TS Đặng Văn Bát, PGS-PTS Mai Văn Lạc. Trong quá trình hoàn thành luận án tác giả luôn đựợc sự quan tâm giúp đỡ của Bộ môn Địa chất, trường Đại học Mö-Địa chất, lãnh đạo Liên đoàn địa chất 6 trước hết là KS Nguyễn Xuân Bao Liên đoàn trưởng và phòng Kĩ thuật Liên đoàn. Tác giả đã nhận được nhiễu ý kiến trao đối bổ ích của PGS.TS Nguyễn Địch Dỹ, GS.TS Lê Đức An, PGS.TS Nguyễn Quang Mỹ, GS.TS Lê Như Lai, TS Trịnh Dánh, PGS.PTS Phạm Thế Hiện, PGS.PTS Vũ Chí Hiếu, PTS Phạm Huy Long, PTS Nguyễn Đức Tiến, PTS Nguyễn Tường Tri, PTS Nguyễn Xuân Đạo, PTS Vũ Đình Chỉnh. Nhân dịp này tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và chân thành đối với các cơ quan và các nhà khoa học nói trên.

CHUONG I LICH SU NGHIEN CUU VA CAC PHUONG PHAP NGHIEN CUU I. Lịch sử nghiên cứu địa chất Đệ tứ-Địa mạo. Có thể chia lịch sử nghiên cứu địa chất Đệ tứ-địa mạo miễn Đông Nam Bộ thành hai giai đoạn: 1.1-Giai đoạn thứ nhất: trước năm 1975. Giai đoạn này công tác địa chất ở Việt Nam nói riêng, Đông Dương nói chung do các nhà địa chất Pháp tiến hành.

Trong số các công trình đi sâu về Đệ tứ và địa mạo phải kể tới công trình của E. Trong công trình này E. Saurin đưa ra khái niệm về "phù sa cổ" và "phù sa trẻ" để phân chia các thành tạo bở rời Kainozoi ở phần Nam Đông Dương và ý nghĩa khoa học của nó được thừa nhận ở chỗ ông đã xác nhận được quan hệ giữa phù sa cổ và phù sa trễ là ranh giới giữa Pleistocen và Holocen. Saurin thì phù sa cổ có tuổi khác nhau và tạo nên hai mức địa hình: 50-70m và 10-25m.

Trong phù sa cổ có nhiều laterit và thường gặp tectt ở mức địa hình 50-70m. Ông còn cho rằng phù sa cổ phan lớn thành tạo sau phun trào bazan. Saurin nêu một số nhận định về sự dao động mực nước biển trong thế Pleistocen khi nghiên cứu các lỗ khoan vùng Sài Gòn trong bài "Móng của Sài Gòn và thành hệ châu thổ sông Cửu Long". Các nhận xét ngắn gọn về chế độ kiến tạo của ông chứa đựng một nội dung khá quan trọng: châu thổ sông Cửu Long được cấu thành trên một bổn Mesozøi bị sụt lún vào cuối Đệ Tam.

Bồn này chịu tác động của những dao động mực nước biển ở kỷ Đệ tứ. Những dao động của mực nước biển mà chủ yếu là hiện tượng biển tiến đóng vai trò chính yếu trong sự bôi đắp. Saurin công bố các hoạt động tân kiến tạo Đông Dương trong đó có đề cập các thêm biển 4m và 10-25m ở Vũng Tàu [132]. Năm 1972 trong công trình nghiên cứu về địa chất Đệ tứ Cambodia [1 16] I.

Carbonnel đã đề cập các bậc thềm của sông Mekong cao 100m (bi bazan phủ), 40m, 20m. Thêm cao 100m được so sánh với bể mặt laterit bị bazan phủ ở Tuc Trưng Đồng Nai và bậc thêm 40m ở Nha Bích Sông Bé. Ông giải thích sự chênh cao của mức thêm này là do vận động tân kiến tạo. Tầng cuội kết cấu tạo thêm 100m được xác định tuổi cổ hơn 650.000 năm trên cơ sở đối sánh bazan ở Cambodia với bazan chứa zircon ở vùng Xuân Lộc Đồng Nai.