Luận án Tiến sĩ: Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng cùng và các phương pháp chẩn đoán

MỤC LỤC Trang ĐẶT VẤN ĐỀ.1 CHƯƠNG 1 – TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Những đặc điểm cơ bản của thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng cùng. Cấu trúc xương của cột sống thắt lưng cùng. Cấu trúc đĩa đệm, thần kinh, mạch máu và dây chằng của cột sống thắt lưng cùng 4 1.

Đám rối thần kinh thắt lưng – cùng. Tương quan giải phẫu giữa đĩa đệm và rễ thần kinh thắt lưng cùng. Cơ chế và sinh lý bệnh thoát vị đĩa đệm. Lâm sàng thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng cùng.

Những kỹ thuật chẩn đoán điện trong chẩn đoán thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng cùng. Phương pháp đo dẫn truyền thần kinh. Phương pháp ghi điện cơ kim. Những kỹ thuật chẩn hình ảnh trong chẩn đoán thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng cùng.

Kỹ thuật Xquang cột sống thắt lưng cùng. Kỹ thuật chụp bao rễ cản quang vùng thắt lưng. Kỹ thuật chụp khoang ngoài màng cứng trước ống sống. Kỹ thuật chụp đĩa đệm cản quang.

Kỹ thuật chụp cắt lớp vi tính cột sống thắt lưng cùng. Kỹ thuật khảo sát cộng hưởng từ cột sống thắt lưng cùng. Tình hình nghiên cứu bệnh thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng cùng. Các nghiên cứu nước ngoài.

Các nghiên cứu trong nước. 43 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân.

Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Kỹ thuật chọn mẫu và cỡ mẫu.

Liệt kê và định nghĩa các biến số. Phương pháp thu thập số liệu. Xử lý số liệu. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu.

74 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm chung của bệnh nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng cùng. Đặc điểm dịch tễ học. Đặc điểm lâm sàng của thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng cùng.

Hội chứng cột sống. Hội chứng rễ thần kinh. Hình ảnh cộng hưởng từ thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng cùng. Vị trí thoát vị đĩa đệm.

Số lượng tầng thoát vị đĩa đệm.Thể thoát vị đĩa đệm trên hình ảnh cộng hưởng từ. Mức độ thoát vị đĩa đệm trên hình ảnh cộng hưởng từ. Kết quả dẫn truyền thần kinh trên bệnh nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng cùng 94 3. Khảo sát dẫn truyền vận động và cảm giác.

Khảo sát phản xạ H. Sự phù hợp trong chẩn đoán giữa lâm sàng, hình ảnh cộng hưởng từ và điện cơ kim. Sự phù hợp về chẩn đoán vị trí thoát vị đĩa đệm. Sự phù hợp về kết quả các chỉ số đo dẫn truyền với kết quả chẩn đoán thoát vị đĩa đệm trên cộng hưởng từ.

Sự phù hợp về kết quả các chỉ số đo dẫn truyền với mức độ hẹp ống sống trên cộng hưởng từ. Sự phù hợp về đặc điểm lâm sàng, chẩn đoán điện và cộng hưởng từ. Đặc điểm lâm sàng, chỉ số dẫn truyền thần kinh và điện cơ đồ ở bệnh nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng cùng. Đặc điểm lâm sàng.

Đặc điểm chỉ số dẫn truyền thần kinh và điện cơ đồ. Sự phù hợp giữa chỉ số dẫn truyền thần kinh, điện cơ đồ và hình ảnh cộng hưởng từ ở bệnh nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng, cùng. Đặc điểm lâm sàng, chỉ số dẫn truyền thần kinh và điện cơ đồ ở bệnh nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng, cùng. Sự phù hợp giữa chỉ số dẫn truyền thần kinh, điện cơ đồ và hình ảnh cộng hưởng từ ở bệnh nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng, cùng.159 TÀI LIỆU THAM KHẢO.161 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT - CSTLC Cột sống thắt lưng cùng.

- CLVT Cắt lớp vi tính. - CHT Cộng hưởng từ. - DML Distal motor latency Thời gian tiềm vận động ngoại vi. - DSL Distal sensory latency Thời gian tiềm cảm giác ngoại vi.

- Fibrillation Co giật sợi cơ. - MUAP Motor unit action potential Điện thế hoạt động của đơn vị vận động - MCV Motor conduction velocity Tốc độ dẫn truyền vận động - TVĐĐ Thoát vị đĩa đệm. - SCV Sensory conduction velocity Tốc độ dẫn truyền cảm giác DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1.1: Phân loại tổn thương thần kinh.2: Đặc điểm lâm sàng theo rễ thần kinh bị tổn thương. Sự phân bố rễ thần kinh bởi nhóm cơ chính.1: Định nghĩa, phân loại và giá trị các biến số trong nghiên cứu.

Tiêu chuẩn phân loại mức độ hẹp ống sống thắt lưng trên cộng hưởng từ.3: Các thông số bình thường ghi nhận được trong khảo sát dẫn truyền vận động, cảm giác, sóng F, phản xạ H.1: Phân bố tuổi, giới, nghề nghiệp của bệnh nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng.2: Bệnh sử thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng của đối tượng nghiên cứu .3: Triệu chứng đau khởi phát.4: Triệu chứng rối loạn cảm giác khởi phát.5: Vị trí đau cột sống thắt lưng cùng theo số lượng tầng đĩa đệm bị tổn thương .6: Đặc điểm của hội chứng cột sống thắt lưng.7: Điểm đau cạnh sống.8: Các rối loạn cảm giác theo rễ thần kinh chi phối.9: Phân độ sức cơ theo thang điểm MRC.10: Đánh giá mức độ nặng lâm sàng theo thang điểm Oswestry.11: Phân mức độ nặng lâm sàng theo thang điểm Oswestry.12: Sự phù hợp chẩn đoán rễ tổn thương giữa cộng hưởng từ và chẩn đoán điện ở bệnh nhân có thang điểm Oswestry (mức 3).13: Điểm Oswestry trung bình của bệnh nhân theo triệu chứng lâm sàng của hội chứng cột sống thắt lưng cùng.14: Vị trí thoát vị đĩa đệm trên hình ảnh cộng hưởng từ.15: Số tầng thoát vị đĩa đệm trên hình ảnh cộng hưởng từ.16: Mức độ thoát vị đĩa đệm trên hình ảnh cộng hưởng từ.17: Mức độ hẹp ống sống trên hình ảnh cộng hưởng từ.18: Tổn thương kết hợp khác trên hình ảnh cộng hưởng từ.19: Trung bình dẫn truyền vận động của thần kinh mác sâu và thần kinh chày .20: Trung bình dẫn truyền cảm giác của thần kinh bắp chân và thần kinh mác nông.21: Kết quả khảo sát sóng F trên dây thần kinh chày và mác sâu.22: Kết quả khảo sát phản xạ H trên những bệnh nhân còn phản xạ H.23: Sự phù hợp chẩn đoán rễ thần kinh bị tổn thương giữa lâm sàng, cộng hưởng từ và chẩn đoán điện.24: Trung bình dẫn truyền vận động của thần kinh mác sâu và thần kinh chày của nhóm đối tượng chẩn đoán thoát vị đĩa đệm 1 bên trên cộng hưởng từ.25: Trung bình dẫn truyền cảm giác của thần kinh bắp chân và thần kinh mác nông của nhóm đối tượng chẩn đoán thoát vị đĩa đệm 1 bên trên cộng hưởng từ.26: Kết quả khảo sát sóng F trên dây thần kinh chày và mác sâu của nhóm đối tượng chẩn đoán thoát vị đĩa đệm một bên trên cộng hưởng từ.27: Kết quả khảo sát phản xạ H của nhóm đối tượng chẩn đoán thoát vị đĩa đệm một bên trên cộng hưởng từ.28: Liên quan giữa thay đổi các thông số dẫn truyền vận động thần kinh mác sâu bên bệnh với mức độ hẹp ống sống trên cộng hưởng từ.29: Liên quan giữa thay đổi các thông số dẫn truyền thần kinh chày bên bệnh với mức độ hẹp ống sống trên cộng hưởng từ.30: Liên quan giữa thay đổi các thông số dẫn truyền thần kinh bắp chân bên bệnh với mức độ hẹp ống sống trên cộng hưởng từ.31: Liên quan giữa thay đổi các thông số dẫn truyền thần kinh mác nông bên bệnh với mức độ hẹp ống sống trên cộng hưởng từ.32: Đặc điểm khảo sát điện cơ kim của nhóm nghiên cứu.33: Độ nhạy, độ đặc hiệu của một số nhóm cơ trên chẩn đoán điện so với kết quả CHT (TVĐĐ rễ L3).34: Độ nhạy, độ đặc hiệu của một số nhóm cơ trên chẩn đoán điện so với kết quả CHT (TVĐĐ rễ L4).35: Độ nhạy, độ đặc hiệu của một số nhóm cơ trên chẩn đoán điện so với kết quả CHT (TVĐĐ rễ L5).36: Độ nhạy, độ đặc hiệu của một số nhóm cơ trên chẩn đoán điện so với kết quả CHT (TVĐĐ rễ S1).37: Sự phù hợp chẩn đoán thoát vị đĩa đệm tổn thương rễ thần kinh giữa chẩn đoán điện và cộng hưởng từ (n=51).38: Độ nhạy, độ đặc hiệu của một số nhóm cơ trên chẩn đoán điện so với kết quả cộng hưởng từ (TVĐĐ rễ L3).39: Độ nhạy, độ đặc hiệu của một số nhóm cơ trên chẩn đoán điện so với kết quả cộng hưởng từ (TVĐĐ rễ L4).40: Độ nhạy, độ đặc hiệu của một số nhóm cơ trên chẩn đoán điện so với kết quả cộng hưởng từ (TVĐĐ rễ L5).41: Độ nhạy, độ đặc hiệu của một số nhóm cơ trên chẩn đoán điện so với kết quả cộng hưởng từ (TVĐĐ rễ S1). 117 DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 1. Các đốt sống thắt lưng. Xương cùng và xương cụt.

Các dây chằng của cột sống. Đám rối thần kinh thắt lưng - cùng cụt. Nguyên lý của điện cơ kim. Các bước khảo sát điện cơ kim.

Hình ảnh chụp cộng hưởng từ cột sống thắt lưng. Hình ảnh cách xác định vị trí đĩa đệm bị thoát vị. Hình ảnh thoát vị đĩa đệm theo vị trí.1: Công thức tính cỡ mẫu cho nghiên cứu. Hình ảnh cách xác định thoát vị đĩa đệm có mảnh rời.

Hình ảnh cách xác định thoát vị đĩa đệm liên quan đến rễ thần kinh. Hình ảnh cách xác định phình đĩa đệm. Hình ảnh cách xác định lồi đĩa đệm. Hình ảnh cách xác định thoát vị đĩa đệm thực sự.

Hình ảnh cách xác định hẹp ống sống. Sơ đồ mắc điện cực ghi dẫn truyền vận động thần kinh mác sâu. Sơ đồ mắc điện cực ghi dẫn truyền vận động thần kinh chày. Sơ đồ mắc điện cực ghi dẫn truyền cảm giác thần kinh bắp chân.

Sơ đồ mắc điện cực ghi dẫn truyền cảm giác thần kinh mác nông. Sơ đồ mắc điện cực ghi sóng F của thần kinh chày sau. Sơ đồ mắc điện cực ghi phản xạ H ở cơ dép. Vị trí khảo sát cơ thẳng đùi.

Vị trí khảo sát cơ chày trước. Vị trí đâm kim ở các cơ cạnh sống (mô hình). Vị trí đâm kim ở các cơ cạnh sống (giải phẫu).18: Sơ đồ và các bước tiến hành nghiên cứu.71 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 3.1: Vị trí đau cột sống thắt lưng.2: Vị trí rối loạn cảm giác theo rễ thần kinh chi phối.3: Thể thoát vị đĩa đệm trên hình ảnh cộng hưởng từ.4: Vị trí phồng đĩa đệm, rách vòng xơ đĩa đệm trên cộng hưởng từ.5: Vị trí chèn ép rễ thần kinh trên hình ảnh cộng hưởng từ.6: Sự phù hợp chẩn đoán chân tổn thương giữa lâm sàng, hình ảnh cộng hưởng từ và chẩn đoán điện.98 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Đau thắt lưng là một biểu hiện bệnh lý thường gặp trên lâm sàng [1]. Năm 2009 nghiên cứu của Allen R.Last, ước tính tại Mỹ chi phí hàng năm khoảng 90 tỷ đô la cho bệnh lý này [2], [3].