Luận án tiến sĩ: Thành phần hóa học của nước khoáng miền Bắc Việt Nam và đề xuất chất lượng nước khoáng chữa bệnh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN TRẦN NGUYÊN HÀ Thµnh phÇn Hãa häc cña mét sè nguån N-íc Kho¸ng miÒn B¾c ViÖt Nam vµ ®Ò xuÊt chÊt l-îng N-íc Kho¸ng ch÷a bÖnh LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI 2010 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC Trang Lời cam đoan i Lời cảm ơn ii MỤC LỤC iii CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv DANH MỤC CÁC BẢNG v DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ vi MỞ ĐẦU 1 CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 6 1. Tổng quan về nƣớc khoáng 6 1.Vài nét lịch sử về NK 6 1. Định nghĩa NK 8 1.

Phân loại NK 10 1. Sự hình thành NK 14 1. Vai trò của một số nguyên tố trong NK đối với cơ thể 15 1. Tình hình khai thác và sử dụng NK 17 1.

Khai thác và sử dụng NK trên thế giới 17 1. Khai thác và sử dụng NK tại Việt Nam 30 1. Đặc điểm NK Miền Bắc Việt Nam 36 1. Đặc điểm địa chất và thành phần đa lƣợng trong 36 NK Miền Bắc Việt Nam 1.

Thành phần vi lƣợng trong NK Miền Bắc Việt Nam 38 CHƢƠNG 2. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 42 2. Đối tƣợng nghiên cứu 42 2. Nguồn NK đƣợc lấy mẫu phân tích thành phần hóa học 42 2.

Nguồn NK đƣợc phát phiếu điều tra khả năng chữa bệnh 42 2. Ngƣời sử dụng NK chữa bệnh 43 2. Phƣơng pháp nghiên cứu 43 2. Phân tích thành phần hóa học trong một số nguồn NK 43 2.

Điều tra tác dụng chữa bệnh của các nguồn NK 49 2. Đề xuất định hƣớng xây dựng TCCL NK chữa bệnh và HPCN 53 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 3. KẾT QUẢ PHÂN TÍCH, ĐIỀU TRA 55 VÀ THẢO LUẬN 3. Kết quả phân tích thành phần hóa học một số nguồn NK Miền 55 Bắc Việt Nam 3.

Kết quả phân tích thành phần hóa học của nguồn NK Thanh Thủy 56 3. Kết quả phân tích thành phần hóa học của nguồn NK Quang Hanh 62 3. Kết quả phân tích thành phần hóa học của nguồn NK Mớ Đá 62 3. Kết quả phân tích thành phần hóa học của nguồn NK Thuần Mỹ 63 3.

Kết quả phân tích thành phần hóa học của nguồn NK Mỹ Lâm 66 3. Điều tra tác dụng chữa bệnh nguồn NK Thanh Thủy 69 và NK Quang Hanh 3. Điều tra nguồn NK Thanh Thủy tại TT chăm sóc ngƣời có công 70 của thành phố Hà Nội 3. Điều tra nguồn NK Quang Hanh tại Viện điều dƣỡng và 75 hồi phục chức năng Quang Hanh 3.

So sánh đặc điểm hóa lý, chỉ định sử dụng của nguồn NK 81 Thanh Thủy, Quang Hanh với một số nguồn NK trên thế giới 3. Đề xuất xây dựng TCCL NK chữa bệnh 84 3. Sự cần thiết ban hành văn bản TCCL NK chữa bệnh 84 3. Định hƣớng xây dựng TCCL NK chữa bệnh 84 3.

Phân loại NK 85 3. Một số chỉ tiêu chất lƣợng NK chữa bệnh 87 3. NK chữa bệnh với bảo hiểm y tế. 97 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 100 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA 102 TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO 103 DANH SÁCH PHỤ LỤC 117 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CÁC CHỮ VIẾT TẮT Bq Đơn vị đo độ phóng xạ 1 Ci (Curie) = 3,7.1010 Bq DRI Nhu cầu hàng ngày (Dietary reference intake) DC TBMMN Di chứng tai biến mạch máu não HPCN Hồi phục chức năng ICRP Uỷ ban quốc tế về bảo vệ phóng xạ (International Commission on Radiological Protection) LK Lỗ khoan LNT Thuyết không ngƣỡng (Linear No- Threshold Theory) NK Nƣớc khoáng NKĐC Nƣớc khoáng đóng chai NKTT Nƣớc khoáng Thanh Thủy NKQH Nƣớc khoáng Quang Hanh NN Nƣớc nóng Nhóm A/B Nhóm những ngƣời sử dụng NK 1 đợt/2 đợt trong thời gian từ 3 tháng đến 1 năm trở về trƣớc tính từ thời điểm phỏng vấn SPA Sức khỏe nhờ nƣớc (Santas per aquas) Sv Đơn vị đo tác động phóng xạ lên cơ thể sinh vật.

TCCL NK Tiêu chuẩn chất lƣợng nƣớc khoáng TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam Tg1/Tg2 Thời điểm phỏng vấn sau 3 tuần/3 tháng tính từ khi kết thúc đợt sử dụng NK T1/T2 Tần suất tắm ngâm NK chữa bệnh 1 lần/2 lần mỗi ngày UL Tolerable upper intake level: mức cao nhất chấp nhận đƣợc TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1.1 Phân loại NK chữa bệnh của Liên Xô (cũ) 11 Bảng 1. Hàm lƣợng thành phần dƣợc tính trong NK 22 Bảng 1. Kết quả chữa bệnh ngoài da bằng NK tại 2 nguồn 29 Marikostinovo (bệnh vẩy nến) và Momin Prohod (eczema) Bảng 1. Phân loại và giới hạn hàm lƣợng NK chữa bệnh 32 Bảng 1.

Thành phần vi lƣợng chủ yếu của các nguồn NK 39 chữa bệnh tại Miền Bắc Việt Nam Bảng 2. Phƣơng pháp phân tích một số thành phần trong nƣớc Bảng 2. Phiếu điều tra về ngƣời sử dụng NK chữa bệnh 47 50 Bảng 3. Kết quả phân tích mẫu NK Thanh Thủy, Phú Thọ tại Trung tâm chăm sóc ngƣời có công Thành phố Hà Nội 57 Bảng 3.

Kết quả phân tích mẫu NK Quang Hanh tại Viện điều dƣỡng và HPCN Quang Hanh, Quảng Ninh 5 Bảng 3. Kết quả phân tích mẫu NK Mớ Đá tại nhà nghỉ công đoàn Kim Bôi, Hòa Bình 59 Bảng 3. Kết quả phân tích mẫu NK Thuần Mỹ, Hà Nội Bảng 3.Kết quả phân tích mẫu NK tại Viện NK Mỹ Lâm, Tuyên Quang 60 Bảng 3. Đánh giá mức độ biến động thành phần và tính chất 61 của 5 nguồn NK 64 Bảng 3.

Kết quả phân tích mẫu NK bể tắm ngâm với kết quả phân tích NK tại LK đã công bố 67 Bảng 3. Tình trạng cải thiện bệnh sau 3 tuần (Tg1) và 3 tháng (Tg2) bằng tắm ngâm NKTT 70 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Ảnh hƣởng của số đợt tắm ngâm NKTT tới 71 tình trạng cải thiện bệnh Bảng 3. Ảnh hƣởng của tần suất tắm ngâm NKTT 72 tới tình trạng cải thiện Bảng 3.

Mối liên quan giữa giới tính và tình trạng cải thiện 73 Bảng 3. Tỷ lệ cải thiện bệnh của nhóm bệnh nhân sử dụng NKQH 75 Bảng 3. Ảnh hƣởng của tần suất tắm ngâm NKQH 78 tới tình trạng cải thiện bệnh cơ xƣơng khớp Bảng 3. Ảnh hƣởng của số đợt tắm ngâm NKQH tới tình trạng cải thiện bệnh cơ xƣơng khớp 79 Bảng 3.

Thành phần một số nguồn NK trên thế giới đã đƣợc theo dõi sử dụng chữa bệnh hiệu quả 82 Bảng 3. Hàm lƣợng Radon trong một số nguồn NK đang sử dụng chữa bệnh trên thế giới 88 Bảng 3. Hàm lƣợng Radon trong NK Thanh Thủy 93 Bảng 3. Một số nhóm bệnh đƣợc điều trị bằng NK và thanh toán 98 bảo hiểm ở Cộng hòa Pháp TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Trang Hình 1.

Bùn khoáng và đắp bùn khoáng Sunphua 23 Hình 1. Khu nghỉ tắm NK nóng Beppu (Nhật Bản) 24 Hình 1. Sử dụng NK tại các nguồn chứa Radon 25 Hình 2. Biểu đồ mô tả phân bố dữ liệu với các mức tin cậy tƣơng ứng 68%(±SD), 95%(±2SD), 99%(±3SD) 44 Hình 3.

Một số bài tập vật lý trị liệu tại Viện điều dƣỡng và HPCN Quang Hanh Hình 3. Bệnh nhân tắm ngâm NKQH nóng tại bể tắm ngoài trời 76 Hình 3. Biểu đồ về tình trạng cải thiện từng nhóm bệnh thời điểm Tg1 tại nguồn NK Quang Hanh 76 Hình 3. Biểu đồ về tình trạng cải thiện từng nhóm bệnh 77 thời điểm Tg2 tại nguồn NK Quang Hanh 77 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU Nƣớc là nguồn tài nguyên sẵn có mà thiên nhiên ban tặng cho nhân loại.

Nƣớc là yếu tố quan trọng quyết định việc hình thành và duy trì sự sống. Thực tế, con ngƣời sử dụng nƣớc nhƣ một loại thực phẩm, một loại dƣợc phẩm, một loại nguyên liệu sản xuất và sinh hoạt hàng ngày. Khi xâm nhập vào cơ thể con ngƣời và sinh vật, nƣớc mang các chất dinh dƣỡng và oxy tới từng mô, từng tế bào, đồng thời tạo những tác động sinh học nhất định. Ngƣời ta chƣa biết chính xác thời điểm nào, nhƣng những tƣ liệu khảo cổ đã chứng minh đƣợc con ngƣời biết sử dụng các loại nƣớc đặc biệt lấy từ thiên nhiên để nâng cao sức khỏe và chữa bệnh trong thời kỳ đồ đá.

Từ thế kỷ 5 trƣớc công nguyên, các chiến binh La Mã đã biết ngâm mình trong các dòng suối khoáng chứa lƣu hùynh để chữa các bệnh cơ khớp và các vết thƣơng ngoài da, ngâm mình trong nƣớc suối ấm để chữa bệnh mất ngủ. Từ đó đến nay, con ngƣời không ngừng nghiên cứu, khai thác các nguồn nƣớc có tính chất lý hóa đặc biệt, gọi là nƣớc khoáng (NK) phục vụ đời sống của mình. Các quốc gia châu Âu, Nhật Bản đã phát triển một ngành công nghiệp sản xuất, dịch vụ từ NK và ứng dụng rộng rãi NK trong hồi phục chức năng cũng nhƣ chữa bệnh. Việt Nam đƣợc thiên nhiên ƣu đãi, có nguồn tài nguyên NK đa dạng và phong phú.

Chúng ta đã phát hiện nhiều nguồn NK quý giá (công bố hơn 300 nguồn phân bố nhiều nhất ở Tây Bắc bộ và Nam Trung bộ). Thực tế, các nguồn NK đƣợc khai thác đóng chai giải khát là chủ yếu. Ngoài ra, một số nghiên cứu y học về tác dụng chữa bệnh của những nguồn NK nhƣ: Thanh Tân, Quang Hanh, Mỹ Lâm, Bình Châu đã đƣợc thực hiện. Tuy nhiên, hiện nay Việt Nam còn gặp một số khó khăn, vƣớng mắc và hạn chế trong việc sử dụng NK so với các quốc gia khác.

Đó là: 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Luật Khoáng sản thông qua năm 1996 đã đƣa ra định nghĩa về NK và NN nhƣng chƣa có các văn bản dƣới luật cụ thể hóa thành các qui định, tiêu chuẩn, phƣơng thức sử dụng. Do đó, những nguồn NK hoặc NN ở nƣớc ta đƣợc các nhà khoa học Việt Nam định danh, phân loại chủ yếu dựa trên các nghiên cứu thành phần hóa lý, tƣơng tự phân loại của các nƣớc Đông Âu trƣớc đây. - Kết quả phân tích thành phần hóa lý trên đƣợc công bố trong “Danh bạ các nguồn NK và NN Việt Nam” cùng với các điều tra trữ lƣợng, thử nghiệm khai thác đƣợc thực hiện từ những năm 80 của thế kỷ 20. Với các phƣơng tiện phân tích thời kỳ đó, một số thành phần hóa học chƣa đƣợc định lƣợng.

Số liệu công bố một trong nhiều thời điểm lấy mẫu khác nhau và gián đoạn giữa các năm nên chƣa đánh giá đƣợc sự biến động thành phần theo thời gian. - Hiện nay, các qui định liên quan đến NK của các Bộ, ngành đang đề cập đến đối tƣợng NKĐC nhƣ TCVN 6213-2004 (trên cơ sở CODEX STAN 108-81), quyết định số 02/2005 ngày 07/ 01/2005 của Bộ Y tế.