Luận án tiến sĩ: Vận dụng mô hình blended learning trong dạy học Hóa hữu cơ lớp 11 nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh THPT - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN VĂN ĐẠI VẬN DỤNG MÔ HÌNH BLENDED LEARNING TRONG DẠY HỌC PHẦN HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11 NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Hoá học Mã số: 9.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: PGS. ĐÀO THỊ VIỆT ANH PGS. VŨ QUỐC TRUNG HÀ NỘI - 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong công trình nghiên cứu khoa học của bất cứ ai khác.

Hà Nội, tháng năm 2022 Tác giả Nguyễn Văn Đại ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc đến thầy cô giáo hướng dẫn của tôi - PGS. Đào Thị Việt Anh và PGS. Vũ Quốc Trung - những người đã luôn tận tình chỉ bảo và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Sau Đại học, Khoa Hóa học, Bộ môn Phương pháp dạy học hóa học - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cùng các nhà khoa học đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận án.

Tôi xin trân trọng cảm ơn các Thầy cô giáo và các em học sinh ở các trường Trung học phổ thông đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực nghiệm. Tôi xin trân trọng cảm ơn cơ quan, các bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã động viên, giúp đỡ tôi hoàn thành luận án này. Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, tháng năm 2022 Tác giả Nguyễn Văn Đại iii MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài.

Mục đích nghiên cứu. Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Nhiệm vụ nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Điểm mới của luận án. Cấu trúc của luận án .4 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VẤN ĐỀ VẬN DỤNG MÔ HÌNH BLENDED LEARNING PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Lịch sử nghiên cứu vấn đề.

Nghiên cứu về vận dụng blended learning trong dạy học. Nghiên cứu về phát triển năng lực tự học cho học sinh. Năng lực và dạy học phát triển năng lực. Khái quát về năng lực.

Một số lí thuyết nền tảng cho dạy học phát triển năng lực học sinh. Tự học và năng lực tự học của học sinh Trung học phổ thông. Khái quát về tự học. Năng lực tự học.

Tổng quan về blend learning. Khái niệm blend learning. Đặc điểm, vai trò và các cấp độ của blended learning. Ưu và nhược điểm của blended learning.

Các mô hình blended learning. Một số phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực và công cụ hỗ trợ tổ chức dạy iv học theo mô hình blended learning phát triển năng lực tự học cho học sinh. Một số phương pháp dạy học tích cực. Một số kĩ thuật dạy học tích cực.

Thực trạng vấn đề tự học, phát triển năng lực tự học và vận dụng blended learning trong dạy học hóa học ở trường Trung học phổ thông. Mục đích, đối tượng và phạm vi điều tra. Nội dung và phương pháp điều tra. Kết quả điều tra .38 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 .47 CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP VẬN DỤNG MÔ HÌNH BLENDED LEARNING TRONG DẠY HỌC PHẦN HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11 PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG.

Khung năng lực tự học của học sinh Trung học phổ thông trong dạy học theo mô hình blended learning. Nguyên tắc xây dựng khung NLTH. Quy trình xây dựng khung NLTH. Khung NLTH của học sinh THPT trong dạy học theo mô hình BL.

Phân tích chương trình phần Hóa học hữu cơ lớp 11. Cấu trúc và đặc điểm nội dung kiến thức. Đặc điểm về phương pháp dạy học. Công cụ đánh giá NLTH của HS THPT trong DH theo mô hình BL.

Phiếu đánh giá theo tiêu chí của GV. Phiếu tự đánh giá của HS. Một số biện pháp vận dụng mô hình blended learning trong dạy học phần hóa học hữu cơ lớp 11 phát triển NLTH cho HS THPT. Cơ sở đề xuất các biện pháp.

Vận dụng mô hình lớp học đảo ngược trong dạy học phần v Hóa học hữu cơ lớp 11 phát triển NLTH cho HS THPT. Quy trình dạy học bài dạy kiến thức mới theo mô hình LHĐN. Công cụ và tư liệu hỗ trợ tổ chức dạy học theo mô hình LHĐN. Thiết kế kế hoạch bài dạy minh họa.

Vận dụng dạy học dự án theo mô hình blended learning trong dạy học phần Hóa học hữu cơ lớp 11 phát triển NLTH cho HS THPT. Quy trình dạy học dự án theo mô hình BL. Xây dựng hệ thống chủ đề dự án phần HHHC lớp 11 theo mô hình BL. Thiết kế kế hoạch bài dạy minh họa.

Một số hoạt động quản lý và nâng cao hiệu quả tự học của học sinh trong dạy học theo mô hình blended learning .106 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 .108 CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm. Mục đích thực nghiệm. Nhiệm vụ thực nghiệm.

Đối tượng, địa bàn và nội dung thực nghiệm. Đối tượng, địa bàn thực nghiệm. Nội dung thực nghiệm sư phạm. Tiến trình thực nghiệm sư phạm.

Phương pháp xử lý số liệu thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm sư phạm. Thực nghiệm thăm dò. Thực nghiệm tác động.

Kết quả định tính. Kết quả định lượng.119 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 .136 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .137 vi CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ .139 TÀI LIỆU THAM KHẢO. vii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BL : Blended learning CNTT : Công nghệ thông tin DA : Dự án DH : Dạy học DHDA : Dạy học dự án ĐC : Đối chứng GDPT : Giáo dục phổ thông GV : Giáo viên HC : Hiđrocacbon HHHC : Hóa học hữu cơ HS : Học sinh ICT : Công nghệ thông tin và truyền thông KHBD : Kế hoạch bài dạy KTDH : Kĩ thuật dạy học NL : Năng lực NLTH : Năng lực tự học NXB : Nhà xuất bản LHĐN : Lớp học đảo ngược MS : Microsoft PP : Phương pháp PPDH : Phương pháp dạy học SĐTD : Sơ đồ tư duy SGK : Sách giáo khoa STĐ : Sau tác động TTĐ : Trước tác động TB : Trung bình TH : Tự học TN : Thực nghiệm TNSP : Thực nghiệm sư phạm viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Mức độ biểu hiện NLTH của HS THPT trong DH theo mô hình BL.

Mối quan hệ giữa hoạt động học của HS trong các bước của quy trình dạy học theo mô hình LHĐN với việc phát triển NLTH. Mối quan hệ giữa hoạt động học của HS trong các bước của quy trình DHDA theo mô hình BL với việc phát triển NLTH. Hệ thống chủ đề dự án phần Hóa học hữu cơ lớp 11 THPT. Nội dung thực nghiệm sư phạm.

Thống kê thông tin thực nghiệm thăm dò. Thống kê thông tin thực nghiệm sư phạm vòng 1. Thống kê thông tin thực nghiệm sư phạm vòng 2. Bảng đánh giá mức độ ảnh hưởng của Hopkins.

Thống kê điểm TB đánh giá từng tiêu chí của NLTH ở HS qua các thời điểm đánh giá với biện pháp 1 (vòng 1). Các tham số đặc trưng đối với biện pháp 1 (vòng 1). Thống kê điểm TB đánh giá từng tiêu chí của NLTH ở HS qua các thời điểm đánh giá với biện pháp 1 (vòng 2). Các tham số đặc trưng đối với biện pháp 1 (vòng 2).

Thống kê điểm TB đánh giá từng tiêu chí của NLTH ở HS qua các thời điểm đánh giá với biện pháp 2 (vòng 1). Các tham số đặc trưng đối với biện pháp 2 (vòng 1). Thống kê điểm TB đánh giá từng tiêu chí NLTH ở HS qua các thời điểm đánh giá với biện pháp 2 (vòng 2). Các tham số đặc trưng đối với biện pháp 2 (vòng 1).

Phân phối tần suất lũy tích điểm BKT của HS lớp TN và ĐC qua biện pháp 1. Tổng hợp các tham số đặc trưng các BKT qua biện pháp 1. Phân phối tần suất lũy tích điểm BKT của HS lớp TN và ĐC qua biện pháp 2. Tổng hợp các tham số đặc trưng của các BKT qua biện pháp 2 .132 ix DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Hình 1.

Mô hình sự phát triển của dạy học kết hợp. Cấu trúc đa thành tố của năng lực. Sơ đồ cấu trúc chung của năng lực hành động. Mô hình học tập theo thuyết nhận thức.

Vùng phát triển hiện tại và vùng phát triển gần của Vygotsky. Hoạt động của HS và GV trong hình thức tự học có hướng dẫn. Các phẩm chất và năng lực của HS THPT. Biểu hiện của NLTH.

Biểu hiện của người có NLTH. Mô hình dạy học kết hợp. Các cấp độ của BL. Các mô hình blended learning.

So sánh mô hình LHĐN và lớp học truyền thống. LHĐN, lớp học truyền thống và các cấp độ tư duy của HS trong thang đo của Bloom. Đặc điểm của DHTDA. Các giai đoạn tổ chức DH sử dụng kĩ thuật các mảnh ghép.

Nhận thức của HS về vai trò của TH. Thời gian TH của HS. Khó khăn của HS trong quá trình TH môn Hóa học. Các công cụ để học tập trực tuyến của HS.

Mức độ sử dụng các PP/KTDH tích cực trong DH hóa học. Mức độ sử dụng các PP/công cụ đánh giá trong DH hóa học. Kết quả GV đánh giá NLTH của học sinh THPT. Mức độ DH trực tuyến môn Hóa học.

Cách thức dạy học trực tuyến môn Hóa học. Kĩ năng công nghệ thông tin của GV môn Hóa học. Quy trình xây dựng khung NLTH của HS THPT trong DH theo mô hình BL. Khung NLTH của HS THPT trong DH theo mô hình BL.

Mối liên hệ kiến thức phần Hóa học hữu cơ lớp 11. Quy trình dạy học theo mô hình lớp học đảo ngược. Tạo nhóm lớp học trên Microsoft Teams. Tạo cuộc hội thoại trên Microsoft Teams.

Giao bài tập và quản lí sổ điểm trên Microsoft Teams. Bài giảng điện tử hỗ trợ dạy học theo mô hình LHĐN. Nội dung bộ Domino hóa học về đồng đẳng, đồng phân, danh pháp của hiđrocacbon không no. HS nộp vở ghi trên Microsoft Teams .