Luận án tiến sĩ: Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THPT vùng ĐBSCL qua bài tập phân hóa hóa hữu cơ - Trang Quang Vinh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI TRANG QUANG VINH PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG THÔNG QUA BÀI TẬP PHÂN HÓA PHẦN HÓA HỌC HỮU CƠ Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học Mã số: 9 14 01 11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: 1. Lê Văn Năm HÀ NỘI - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu có được trong luận án là trung thực và chưa có bất cứ ai công bố trong các công trình khoa học nào khác. Hà Nội, ngày……tháng…….năm 2020 Tác giả luận án Trang Quang Vinh luan an LỜI CẢM ƠN Sau một thời gian học tập và nghiên cứu tại Khoa Hóa học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, tôi đã hoàn thành nghiên cứu của luận án.

Kết quả này có được, tôi xin tỏ lòng biết ơn vô hạn và tri ân đến PGS. Nguyễn Thị Sửu và PGS. Lê Văn Năm đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn, giúp đỡ tôi rất chu đáo và đồng hành suốt thời gian học tập và làm nghiên cứu của tôi. Tôi xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các thầy cô trong tổ Bộ môn Phương pháp dạy học Hóa học, Khoa Hóa học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.

Tôi chân thành cảm ơn Ban Giám Hiệu, Phòng sau Đại học, Khoa Hóa học Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã tạo những điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận án. Tôi xin cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy cô giáo và các em học sinh ở các trường THPT tham gia vào quá trình khảo sát, thực nghiệm sư phạm. Xin cảm ơn các nhà khoa học, các giáo viên đã gửi ý kiến đóng góp để luận án được hoàn thiện hơn. Tôi xin cảm ơn đến Ban Giám Hiệu, Lãnh đạo Phòng Quản Trị Thiết bị, Ban Chủ nhiệm Khoa Sư phạm, Bộ môn Hóa học cùng các thầy cô giáo Trường Đại học An Giang, gia đình của tôi, đồng nghiệp, bạn bè đã động viên tôi về tinh thần, tạo điều kiện về thời gian để tôi hoàn thành luận án này.

Hà Nội, ngày……tháng…….năm 2020 Tác giả luận án Trang Quang Vinh luan an MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Khách thể và đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Nhiệm vụ nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Đóng góp mới của luận án. Cấu trúc luận án. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC PHÂN HÓA VÀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC Ở TRƯỜNG THPT. Lịch sử vấn đề nghiên cứu.

Nghiên cứu về dạy học phân hóa. Nghiên cứu về phát triển năng lực và năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học trên. Quan điểm về năng lực và phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THPT. Một số vấn đề chung về năng lực.

Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THPT. Quan điểm dạy học phân hoá. Khái niệm và các hình thức dạy học phân hóa. Các lí thuyết học tập làm cơ sở cho dạy học phân hoá.

Những yếu tố của dạy học phân hóa. Những yêu cầu cần đảm bảo để tổ chức dạy học phân hóa hiệu quả. Bài tập định hướng phát triển năng lực và bài tập phân hóa. Bài tập định hướng phát triển năng lực.

Bài tập phân hóa. Một số phương pháp dạy học tích cực theo quan điểm dạy học phân hóa góp phần phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề. Phương pháp dạy học dự án.

Dạy học theo góc. Thực trạng sử dụng phương pháp dạy học và bài tập phân hóa trong dạy học hóa học để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh ở trường phổ thông vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Đặc điểm kinh tế văn hoá giáo dục vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Đánh giá thực trạng dạy học và phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học hóa học vùng đồng bằng sông Cửu Long .40 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1.

MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH THÔNG QUA BÀI TẬP PHÂN HÓA PHẦN HÓA HỌC HỮU CƠ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Phân tích mục tiêu, cấu trúc nội dung chương trình phần hoá hữu cơ THPT. Mục tiêu của chương trình hoá học và phần hoá học hữu cơ THPT. Cấu trúc, đặc điểm nội dung phần hoá học hữu cơ THPT.

Bài tập phân hóa phần hoá học hữu cơ nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Nguyên tắc lựa chọn và xây dựng bài tập phân hóa nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề. Sự phân loại bài tập phân hóa định hướng phát triển năng lực. Quy trình xây dựng bài tập phân hóa định hướng phát triển năng lực.

Hệ thống bài tập phân hóa phát triển năng lực giải quyết vấn đề phần hoá học hữu cơ THPT. Cơ sở khoa học và nguyên tắc xác định biện pháp sử dụng bài tập phân hóa trong dạy học để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Cơ sở khoa học của việc xác định biện pháp sử dụng bài tập phân hóa để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học hóa học. Nguyên tắc xác định biện pháp sử dụng bài tập phân hóa để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.

Một số biện pháp sử dụng phối hợp bài tập phân hóa trong dạy học phần hóa học hữu cơ nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh Trung học phổ thông vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Biện pháp 1: Sử dụng phối hợp bài tập phân hóa với dạy học giải quyết vấn đề trong dạy học phần hóa học hữu cơ nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Biện pháp 2: Sử dụng phối hợp bài tập phân hóa với dạy học theo góc trong dạy học phần hóa học hữu cơ nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Biện pháp 3: Sử dụng phối hợp bài tập phân hóa với dạy học dự án trong dạy học phần hóa học hữu cơ nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.

Thiết kế bộ công cụ đánh giá sự phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh thông qua sử dụng bài tập phân hóa trong dạy học phần hóa học hữu cơ ở trường Trung học phổ thông. Yêu cầu của bộ công cụ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh thông qua sử dụng bài tập phân hóa trong dạy học phần hóa học hữu cơ ở trường Trung học phổ thông. Cơ sở để thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề. Bộ công cụ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh khi sử dụng bài tập phân hóa tổ chức hoạt động dạy học phần hóa học hữu cơ THPT .105 TIẾU KẾT CHƯƠNG 2.

THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. Mục đích thực nghiệm sư phạm. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm. Nội dung thực nghiệm sư phạm.

Đối tượng và địa bàn thực nghiệm sư phạm. Chọn đối tượng thực nghiệm sư phạm. Chọn địa bàn thực nghiệm sư phạm. Phương pháp thực nghiệm sư phạm.

Chuẩn bị thực nghiệm sư phạm. Lựa chọn phương án thực nghiệm sư phạm và phương pháp xử lí dữ liệu. Triển khai thực nghiệm sư phạm. Xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm.

Kết quả phiếu hỏi ý kiến của chuyên gia và giáo viên chuyên môn. Kết quả thực nghiệm sư phạm về sử dụng phối hợp bài tập phân hóa với dạy học giải quyết vấn đề, dạy học dự án và dạy học theo góc phần hóa học hữu cơ ở trường Trung học phổ thông. Kết quả phân tích định tính. Kết quả phân tích định lượng.128 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 .147 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ .150 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .151 PHỤ LỤC luan an DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Chữ viết Chữ viết Nghĩa đầy đủ Nghĩa đầy đủ tắt tắt BT Bài tập MĐNT Mức độ nhận thức BTHH Bài tập hóa học NDHT Nội dung học tập BTPH Bài tập phân hóa NL Năng lực CTCT Công thức cấu tạo NLGQVĐ Năng lực giải quyết vấn đề CTPT Công thức phân tử NVHT Nhiệm vụ học tập DA Dự án Nxb Nhà xuất bản DH Dạy học tonc Nhiệt độ nóng chảy DHDA Dạy học dự án tonc Nhiệt độ sôi DHHH Dạy học hóa học PCHT Phong cách học tập DHPH Dạy học phân hóa PH Phân hóa DHGQVĐ Dạy học giải quyết vấn đề PHT Phiếu học tập DHTG Dạy học theo góc PP Phương pháp Đồng bằng sông Cửu ĐBSCL PPDH Phương pháp dạy học Long ĐC Đối chứng PTHH Phương trình hóa học đktc Điều kiện tiêu chuẩn SGK Sách giáo khoa GD Giáo dục STT Số thứ tự GDPT Giáo dục phổ thông TB Trung bình GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo TBĐC Trung bình nhóm đối chứng GQVĐ Giải quyết vấn đề TBTN Trung bình nhóm thực nghiệm GV Giáo viên TCHH Tính chất hóa học HĐHT Hoạt động học tập THPT Trung học phổ thông HHHC Hóa học hữu cơ TN Thực nghiệm HS Học sinh TNSP Thực nghiệm sư phạm KN Kĩ năng luan an DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 1.

Các loại trí tuệ của Howard Gardner (1983). Mối quan hệ giữa tiến trình phương pháp dạy học giải quyết vấn đề và các hành vi biểu hiện các thành tố của năng lực giải quyết vấn đề. Mô tả hành vi và tiêu chí chất lượng của năng lực giải quyết vấn đề của học sinh thông qua việc sử dụng bài tập phân hóa tổ chức hoạt động dạy học phần hóa học hữu cơ THPT. Bảng kiểm quan sát đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh khi sử dụng bài tập phân hóa tổ chức hoạt động dạy học phần hóa học hữu cơ THPT.

Bảng tự đánh giá về năng lực giải quyết vấn đề của học sinh. Phiếu hỏi giáo viên về việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề khi sử dụng bài tập tình huống, bối cảnh thực tiễn tổ chức dạy học dự án phần hóa học hữu cơ THPT .