Luận án tiến sĩ hóa học nghiên cứu đánh giá tình trạng phơi nhiễm asen của bà mẹ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN Nguyễn Bích Thủy NGHIÊN CỨỬU DANH GIA TINH TRANG PHOI NHIEM ASEN CUA BA ME, TRE EM TAI TINH HA NAM LUAN AN TIEN SI HOA HOC Hà Nội - 2017 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN Nguyễn Bích Thủy NGHIÊN CỨỬU DANH GIA TINH TRANG PHOI NHIEM ASEN CUA BA ME, TRE EM TAI TINH HA NAM Chuyén nganh: Hóa môi trường Mã số: 62440120 LUẬN ÁN TIÊN SĨ HÓA HỌC NGƯỜI HƯỚNG DÂN KHOA HỌC: 1. Phạm Hùng Việt 2. Nguyễn Khắc Hải Hà Nội - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tÔI. Các sô liệu, kêt quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bồ trong bât kỳ công trình nào khác.

°®e + A Ƒ Tác giả luận an Nguyễn Bích Thủy LỜI CẢM ƠN Trong suốt qua trình học tập va hoan thanh luận án nay `, tôi đã nhận được sự hương dân, giúp đỡ quý bảu của các tháy cô, gia đình, các anh chị, các em và các bạn đồng nghiệp. Vơi long kính trọng va biêt ơn sâu sắc tôi xin được bay to loi cam on chan thanh toi: Giáo sư, Tiền sĩ Phạm Hùng Việt và Phó giáo sư, Tiên sĩ Nguyên Khắc Hải, những người thầy kính mên đã hết lòng giúp đỡ , dạy bảo, động viên và tạo mọi điễu kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quả trình học tập và hoàn thành luận văn tốt nghiệp. Lãnh đạo, các bạn đồng nghiệp đã tạo mỌ 1 điêu kiện thuận lợi cũng nhự giúp đỡ cho tôi trong quá trình học tập và thu thập số liệu , phân tích số liệu để tôi co thể hoàn thành được luận án. Ban Giam hiệu, Phòng Đào tạo sau đại học, Bộ môn Hóa Môi trường — Khoa Hóa, Trưởng Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Ha Noi da tao moi điều kiện thuận lợi IupD đố tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án này.

Xin chân thành cảm ơn các thây cô trong hội đông cham luận án đã cho tôi những đóng góp quỷ báu đề hoàn chỉnh luận án này. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới gia đình tôi, những người đã luôn ở bên cạnh động viên, chia sẻ và giúp đố tôi học tập, làm việc và hoan thành luận an. MỤC LỤC LOI CAM DOAN LOI CAM ON DANH MUC BANG DANH MUC HINH, BIEU DO 9597101. | Chuong 1: TONG QUAN TAI LIEU.

TONG QUAN CHUNG VE ASEN. Nguôn gốc phát thải và quá trình vận chuyền asen. Tinh hinh 6 nhiém asen trong nguồn nước. O nhiém asen trong nguồn nước trên thể giới.c se ccx se se si 7 1.

Ô nhiễm asen trong nguồn nước ngâm tại miên bắc Việt Nam. SỰ PHƠI NHIEM.-- ¿5252222222322 2EE2EE2E2EE2E21211212. CO CHE HAP THU VA CO CHE CHUYEN HOA CUA ASEN I0:19)/6099000 2000075. Sự hấp thụ.- c-cSc c1 SE 12111 811111 1111111 1111111111111 E1 nrrkrkrei 19 1.

Sự phân bô. ANH HUONG CUA ASEN TRONG NƯỚC NGÂM TỚI SỨC KHỎE PHU NU TRONG ĐỘ TUÔI SINH ĐE VÀ TRE EM. Nghiên cứu trên thế giới về ảnh hưởng của asen trong nước ngâm tới sức khỏe phụ nữ độ tuôi sinh đẻ và trẻ em. Các nghiên cứu ở Việt Nam về ảnh hưởng của ô nhiễm asen trong nguôn nước tới sức khỏe của phụ nữ độ tuôi sinh đẻ và trẻ em.

29 Chương 2: ĐÔI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐÔI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. Đôi tượng nghiên cứu, địa bàn và thời gian nghiên cứu. Đối tượng nghiÊH CỨM.

5 tt SE SE SEEEEEEEEEEEEEEEEEEEESrrrkrree 32 2. Thời øIan HØhHIÊH CỨH. Nội dung nghiên CỨU. Khảo sát thực trạng phơi nhiễm và thâm nhiễm asen ở phụ nữ tuổi sinh đẻ và bà mẹ mang tỈHđÌ.

St SE tt E‡ESE+EEEESEEE+EEEEEErtrererrrsees 34 2. Đánh giá tình trạng thâm nhiêm asen trước sinh ở trẻ sơ sinh. Đánh giá tình hình bệnh lý thai sản ở phụ nữ có phơi nhiễm asen. Đánh giá tình trạng thân kinh hành vi ở trẻ em trong các gia đình có bà mẹ bị phơi 7/72787112/8P.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kê nghiên cỨu. Cỡ mẫu và cách chọn mẫu.- --- +2 +2s E338 E23 E*EEE+EESeEE+eEEsssesssss. Đánh giá tình trạng phơi nhiễm và thâm nhiễm asen của phụ nữ độ tuổi sinh đẻ, bà mẹ mang thai tại Fà Na1m.

Lựa chọn đối tượng lây mẫu tóc để phân tích hàm lượng asen 7/0/1191. Đánh giá sự phát triển sức khỏe tâm thần của trẻ e1:. Đánh giá sự thâm nhiễm asen trước sinh của trẻ sơ sinh. Các phương pháp nghiên CỨU.

Phỏng vẫn đổi tượng nghiÊH CỨI. Các phương pháp nghiên cứu đánh giả thân kinh - hành vi, UV HHỞ CHIA Í[Ở ©HWI. Phuong phap phan tich AS€n tron HHỚC. Phân tích dseH ÍFOHE ÍÓC.

Kỹ thuật lẫy máu cuồng rồn và bảo quản mẩu. Tiêu chuẩn đánh giá. -- - - - S631 SE EềEEE SE EEvEEEskrkrkererkrerered 47 2. Đánh gid 6 nhiém asen trong HgUHỒN HƯỚC.

Tiêu chuẩn phân loại /11127:8:/108Nn. Phương pháp không chế sai SỐ. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu. Van dé dao đức trong nghiên CỨU.-¿- ¿5 +6 SE £#EvEeEseeeEeesesed 49 Chương 3: KẾT QUÁ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN.

TĨNH HÌNH PHƠI NHIÊM VA THAM NHIEM ASEN CUA PHU NU TRONG ĐỘ TUÔI SINH ĐỀ VÀ BÀ MẸ MANG THAI. Ô nhiễm asen trong nước giêng khoan và thói quen sử dụng các nguôn nước của phụ nữ độ tuổi sinh đẻ. Tình trạng ô nhiễm asen trong nước giếng khoan (trước xử lý). Thời gian sử dụng nước giếng khOđH.

Tình hình sử dụng nguôn nước của các phụ nữ đang mang thai. Nguồn nước sử dụng ăn uống và sinh hoạt. Mục đích và thời gian sử dụng các nguÔn HHỚC. Phơi nhiễm và thâm nhiễm asen của phụ nữ độ tuôi sinh đẻ.

Phơi nhiễm và thâm nhiễm asen của nhóm bà mẹ mang thai và ii9E. Phơi nhiễm asen của các bà mẹ đang mang thai. Thm nhiém asen cia tré SO SINN v. ANH HUONG CUA SU DUNG NGUON NUOC O NHIEM ASEN TOI BENH LY THAI SAN.

Đặc điểm đôi tượng nghiên cứu. Tình hình bệnh lý thai sản. ANH HUONG CỦA SỬ DỰNG NGUÔN NƯỚC Ô NHIEM ASEN TỚI THÂN KINH HÀNH VI CỦA TRE EM.-2--2525s27+25z2xccxe 74 KẾT LUẬN. 5: 2t 2t22t2232212112121212112112112112121111121121111111 11 de 80 DANH MUC CAC CONG TRINH KHOA HOC CUA TAC GIA LIEN QUAN DEN LUẬN ANovvccossccssessssssssessseesssssssesssessssesssesssesssssisesssessseees SĨ TÀI LIỆU THAM KHẢO.-- 522222 2E23232321212212112121 2c re 82 PHU LUC.

ececcecccccccceeeeeeeseeeeecccceeeeeaaaaeseeeeeceeeeeeaaaaaaaseeeeeeeeeeeeeaauaaaeeeeees 96 DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Tình hình ô nhiễm asen trong nước ngầm ở một số nước .2: Nông độ asen trong mẫu nước trước ÏỌC.--¿-¿ s+s+s£zc+xsxs: 10 Bảng 2.1: Đôi tượng, chỉ sô nghiên cứu và sô lượng mẫu nghiên cứu .2: Thông số của thiết bị ICP-MS Agilent 7500a.1: Nông độ asen trong nước giêng khoan của nhóm NC và ĐC.2: Thời gian sử dụng giêng khoan.- ¿+ s+s£E+E+E£EeE+Ese£eesxsa 51 Bảng 3.3: Thời gian sử dụng nước giếng trong một năm.4: Kết quả xét nghiệm asen trong tóc của bà me trong tudi sinh dé .5: Tương quan g1ữa hàm lượng asen trong tóc với asen trong nước tính chung cả 2 nhÓm.6: Hàm lượng asen trong nước tiéu mẹ, trong tóc mẹ ở nhóm nghiên cứu theo mức độ phơi nhiễm asen trong nước.7: Tỷ lệ asen thành phân của nhóm nghiên cứu và nhóm chứng.6: Hàm lượng asen trong máu cuông rôn và tóc trẻ sơ sinh phân bô theo mức độ phơi nhiễm asen trong nước tiêu mẹ .9: Đặc điểm tuổi đời và trình độ học vân phụ nữ độ tuôi sinh dé.10: Bệnh lý thai sản của phụ nữ ở tuổi sinh đẻ .11: Tỷ lệ % bệnh lý thai sản phân bố theo mức độ phơi nhiễm. 72 aS€T ÍfOIĐ THƯỚC.--- << c2 203101101011101 301 111101 111110 111v ng cv ch 72 Bảng 3.12: Tỷ lệ bệnh lý thai sản phân bố theo mức độ phơi nhiễm asen ;s¡13/9 7 áằằằ ă ă ă ă .13: Kết quả thử nghiệm trí nhớ ở tFẺ.14: Kết quả đánh giá qua bảng liệt kê phát triển hành vi trẻ em (09.15: Các biểu hiện hành vi của trẻ qua DBC-P.16: Kết quả đánh giá trẻ theo thang đo Vanderbilt.17: Liên quan giữa hàm lượng asen trong tóc mẹ và một sô biểu hiện bất thường về thân kinh - hành vi của tẺ. - - - +6 £eEvEvEeEeE+Eeeeeeerese 78 DANH MỤC HÌNH, BIÊU ĐỎ Hình 1.1: Các dạng tôn tại của asen trong nước phụ thuộc vào pH và thế oxi hóa khử.--- ¿52x 2x2Yt2E12212212212712711711211211211211111111121 te 6 Hình 1.2: Cơ chê chuyên hóa asen vô cơ trong cơ thỂ.--- 5s sx+xz: 24 Hình 1.3: Mô hình biến đôi sinh học mới. 2-2 +2 se E8 SE E+EE2E£eEzEze£zze 26 Hình 3.1: Tỷ lệ sử dụng nguôn nước trong ăn uỗng, sinh hoạt.2: Tỷ lệ sử dụng nước giếng khoan sau lọc cho các mục đích.3: Hàm lượng asen tông sô trong nước tiểu mẹ, tÓc.4: Hàm lượng asen tổng sô trong máu cuống rôn và tóc của 012050017777.5: Mức độ thỉnh thoảng của rôi loạn hành vi.6: Mức độ thường xuyên của rối loạn hành vi.-- 5s ss+sz: Tì DANH MUC CAC CHU VIET TAT Chữ viết tắt Tên đây đủ Nghia tiêng Việt AAS AtomicAbsorption Quang phô hap thu Spectrophotometric nguyên tử AB Arsenobetaine Hop chất Asen hữu cơ nguôn gốc hải sản As Arsenic Asen As Ill Arsen! Asen dang v6 co hoa tri 3+ As V Arsen © Asen dang v6 co hoa tri 5+ ATP Adenosine triphosphate CI Confidence Interval Khoang tin cay CS Cong su DBC.P Development Behaviour Checklist — | Bang liệt kê hành vi Parent phát triên trẻ em DMA Dimethyl arsenic DMA" Acid dimethylarsinous DNA Desoxyribonucleic Acid DC Đối chứng EPA Environmental Protection Agency | Cục Bảo vệ môi trường Mỹ GSH Glutathione HG-AFS Hydride generation atomic Quang phô huỳnh quang fluorescence spectrometry nguyén tu-hydrua hoa HPLC.

High Performance Liquid Sac ký lỏng hiệu năng cao TCPMS Chromatography - Inducttively kêt hợp Quang phô cao tan Coupled Plasma Mass Spectrometry | cam ung - khoi pho IA Inorganic Asenic Asen vô cơ ICP-MS Inducttively Coupled Plasma Mass_ | Quang pho cao tan cam ung Spectrometry khôi pho Chữ viết tắt Tên day đủ Nghĩa tiếng Việt IQ Intelligence quotient Chỉ số thông minh MMA Monomethylarsenic MMA III Monomethylarsonous NC Nghiên cứu NST Nhiễm sắc thê OR Odds Ratio Tỷ suất chênh SD Standard Deviation Độ lệch chuân TB Trung binh TCCP Tiéu chuan cho phép UV Ultra violet Tia cuc tim UNICEF The United Nations Children's Fund Quy Nhi đông Liên Hiệp Quôc WHO World Health Organization Tô chức Y tế Thể 2101 MỞ ĐẦU Asen là nguyên tô tôn tại tự nhiên trong môi trường. Asen rất cân thiết cho cơ thê người nếu ở hàm lượng vi lượng, tuy nhiên sự có mặt của chúng với hàm lượng lớn có thể có tác hại xấu đên sức khoẻ con người cũng như hệ sinh thái. Những năm gân đây, ước tính trên thế giới có khoảng 150 triệu người có nguy cơ phơi nhiễm với asen qua nước ăn uông, sinh hoạt. Việt Nam là một trong những nước năm trong bản đô 6 nhiễm asen trong nước ngầm trên thế giới.