Luận án: Thực trạng Lối sống Học sinh, Sinh viên TP.HCM và Phương hướng Giáo dục

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM TRƢƠNG ĐÌNH BẢO HƢƠNG THỰC TRẠNG LỐI SỐNG CỦA HỌC SINH, SINH VIÊN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VÀ PHƢƠNG HƢỚNG GIÁO DỤC LỐI SỐNG ĐÓ Chuyên ngành: LỊCH SỬ VÀ LÝ LUẬN SƢ PHẠM HỌC Mã số: 5.01 LUẬN ÁN THẠC SĨ KHOA HỌC SƢ PHẠM TÂM LÝ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN NGỌC BẢO 1999 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM TRƢƠNG ĐÌNH BẢO HƢƠNG THỰC TRẠNG LỐI SỐNG CỦA HỌC SINH, SINH VIÊN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VÀ PHƢƠNG HƢỚNG GIÁO DỤC LỐI SỐNG ĐÓ Chuyên ngành: LỊCH SỬ VÀ LÝ LUẬN SƢ PHẠM HỌC Mã số: 5.01 LUẬN ÁN THẠC SĨ KHOA HỌC SƢ PHẠM TÂM LÝ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN NGỌC BẢO 1999 LỜI CẢM ƠN Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo hướng dần khoa học PGS. PTS Nguyễn Ngọc Bảo trong thời gian qua đã tận tình giúp đỡ em hoàn thành luận án này.

Em xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo bộ môn Lý luận dạy học khoa Tâm lí - Giáo dục; Phòng Quản lý khoa học. Ban Giám hiệu trường ĐHSP - ĐHQG Hà Nội; Phòng Quản lý khoa học, Ban giám hiệu trường ĐHSP - ĐHQG Thành phố Hồ Chí Minh; Tổ Tâm lí - Giáo dục, Ban giám hiệu và sinh viên trường Cao Đẳng Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh đỡ tạo điều kiện cho em học tập nghiên cứu. Em xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo và học sinh các trường Phổ thông trung học, các bạn sinh viên các trường Đại học và Cao đẳng ở TP.

Hồ Chí Minh đã giúp em trong quá trình điều tra, nghiên cứu. Em xin chân thành cảm ơn gia đình, các bạn bè và đồng nghiệp đã quan tâm, động viên em trong quá trình tiến hành nghiên cứu đề tài luận án này. Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 17/01/1999. TRƢƠNG ĐÌNH BẢO HƢƠNG 1 MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

Lý do nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu. Khách thể nghiên cứu và đối tƣợng nghiên cứu. Giải thuyết khoa học.

Nhiệm vụ nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. 6 CHƢƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÊ LỐI SỐNG. Lịch sử vấn đề nghiên cứu.

Chủ nghĩa Mác - Lênin về lối sống. Khái niệm về lối sống và các khái niệm khác có liên quan. Lối sống cùng với tƣ tƣởng, đạo đức là lĩnh vực then chốt của văn hóa. 15 CHƢƠNG II: TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ LỐI SỐNG VÀ LỐI SỐNG HỒ CHÍ MINH.

Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về lối sống. Lối sống Hồ Chí Minh. 25 CHƢƠNG III: THỰC TRẠNG LỐI SỐNG THANH NIÊN HỌC SINH SINH VIÊN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VÀ PHƢƠNG HƢỚNG GIÁO DỤC LỐI SỐNG CÓ VĂN HÓA CHO HỌ. Vài nét về đối tƣợng, nội dung và cách tiến hành khảo sát.

Lối sống của thanh niên, học sinh, sinh viên TP. Hồ Chí Minh biểu hiện trọng định hƣớng giá trị. Nguyên nhân tinh hình nêu trên. Phƣơng hƣớng giáo dục lối sống cho học sinh, sinh viên.

91 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Lý do nghiên cứu Hiện nay ở nƣớc ta yêu cầu đổi mới theo hƣớng đẩy mạnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa theo định hƣớng XHCN nhằm mục tiêu dân giàu nƣớc mạnh, xã hội công bằng, văn minh, đòi hỏi phải coi trọng nhân tố con ngƣời. Con ngƣời vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự phát triển. Đầu tƣ cho con ngƣời là đầu tƣ cho sự phát triển.

Song nói đến con ngƣời là trƣớc hết là nói đến tƣ tƣởng, đạo đức, lối sống nói riêng và văn hóa nói chung. Văn hóa do con ngƣời tạo ra, đồng thời chính nó tác động mạnh mẽ tới con ngƣời. Vì vậy vừa qua hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ƣơng khóa 8 đã đề ra nghị quyết về "Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc". Trong nghị quyết đó đã đề ra lối sống cùng với tƣ tƣởng và đạo đức những lĩnh vực quan trọng nhất hiện nay.

Nghị quyết cũng đã khẳng định: "Từ nay đến năm 2000 đặt trọng tâm vào nhiệm vụ xây dựng tƣ tƣởng, đạo đức, lối sống lành mạnh trong xã hội. Phải tạo cho sự chuyển biến mạnh mẽ về tƣ tƣởng, đạo đức, lối sống, một lĩnh vực then chốt trong đời sống văn hóa cùa dân tộc. Trên thế giới hiện nay có xu thế hòa hoãn và hợp tác đang phát triển, song cuộc đấu tranh dân tộc, đấu tranh giai cấp không vì thế mà giảm. Trái lại cuộc đấu tranh đó đang diễn ra gay gắt, quyết liệt dƣới nhiều hình thức mới, trong nhiều lĩnh vực trong đó có lĩnh vực văn hóa.

Đối với nƣớc ta, các thế lực thù địch vẫn đang thực hiện một cách ráo riết, mƣu toan phá hoại tƣ tƣởng, lợi dụng văn hóa để thực hiện âm mƣu diễn biến hòa bình. Lối sống Việt Nam nói riêng và văn hóa Việt Nam nói chung là tinh hoa của dân tộc Việt Nam đƣợc hình thành và phát triển trong quá trình lịch sử đấu tranh với thiên nhiên, với giặc ngoại xâm, là kết quả giao lƣu và tiếp thu tinh hoa của nhiều nên văn minh thế giới. Và hơn nửa thế kỷ qua, dƣới sự lãnh đạo của 4 Đảng, lối sống đó, văn hóa đó đã phát triển và không ngừng đổi mới, không ngừng tạo nên chất lƣợng mới. Song không vì thế mà đã xóa bỏ những tàn dƣ của lối sống cũ.

Vì vậy, trong điều kiện của kinh tế thị trƣờng, những mặt tiêu cực đó là mảnh đất tốt để làm trỗi dậy và nảy nở những tàn dƣ của lối sống đó nhƣ: chạy theo lối sống thực dụng, cá nhân vị kỉ, chạy theo đồng tiền, danh vị mà chà đạp lên tình nghĩa gia đình, quan hệ bạn bè, đồng chí, đồng nghiệp, quan hệ thầy trò, làm gia tăng những tệ nạn xã hội, những hủ tục. Sự suy thoái về đạo đức, về lối sống cũng diễn ra toong thế hệ trẻ. Vì vậy Bộ Chính trị đã ban hành chỉ thị số 34 CT/TƢ về "Tăng cƣờng công tác chính trị, tƣ tƣởng; củng cố tổ chức Đảng, Đoàn thể quần chúng và công tác phát triển Đảng viên trong các trƣờng học". Cần phải đánh giá thực trạng lối sống của học sinh, sinh viên và nói chung là thế hệ trẻ nƣớc ta và qua đó mới đề ra phƣơng hƣớng và biện pháp giáo dục đúng đắn.

Song việc đánh giá thực trạng đó không phải là việc đơn giản, cần phải nghiên cứu một cách nghiêm túc [5; 4]. Đó là lý do nghiên cứu đề tài này. Mục đích nghiên cứu Đề tài nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng lối sống của thanh niên học sinh, sinh viên. Từ đó xác định và lý giải những nguyên nhân ảnh hƣởng đến lối sống của họ.

Đồng thời đề xuất những phƣơng hƣớng giáo dục lối sống cho thanh niên, học sinh, sinh viên đáp ứng đƣợc yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nƣớc ta trong giai đoạn sắp tới. Khách thể nghiên cứu và đối tƣợng nghiên cứu Khách thể nghiên cứu: Lối sống của thế hệ trẻ Việt Nam. Đối tƣợng nghiên cứu: Thực trạng lối sống của học sinh, sinh viên TP. Hồ Chí Minh và phƣơng hƣớng giáo dục lối sống đó cho họ.

Giải thuyết khoa học Lối sống của học sinh, sinh viên TP. Hồ Chí Minh hiện nay nói chung là lành mạnh, có xu hƣớng phát triển tốt đẹp. Song lối sống của họ có những mặt chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiên đại hóa đất nƣớc. Do tác động của mặt tiêu cực của kinh tế thị trƣờng đã làm cho một bộ 5 phận học sinh, sinh viên có lối sống lệch lạc, thiếu lành mạnh có ảnh hƣởng tới việc học tập và tu dƣỡng của họ và chất lƣợng đào tạo của nhà trƣờng nói riêng và tới sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội nói chung.

Nếu tiến hành giáo dục có hệ thống và quán triệt những đặc trƣng lối sống Hồ Chí Minh thì có thể xây dựng lối sống lành mạnh, có văn hóa cho học sinh, sinh viên đáp ứng đƣợc yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc hiện nay và trong thời gian sắp tới. Nhiệm vụ nghiên cứu Để tiến hành công trình đạt đƣợc kết quả cần thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu sau: 1. Nghiên cứu những vấn đề lý luận có liên quan đến đề tài nghiên cứu. Tiến hành nghiên cứu thực trạng lối sống của học sinh, sinh viên TP.

Hồ Chí Minh và những nguyên nhân của chúng. Bƣớc đầu đề xuất một số phƣơng hƣớng cơ bản giáo dục lối sống theo lối sống Hồ Chí Minh cho học sinh, sinh viên. Phƣơng pháp nghiên cứu Để giải quyết giả thuyết nghiên cứu và hoàn thành những nhiệm vụ nghiên cứu đề ra tác giả nghiên cứu công trình tiến hành với phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu sau: a/ Phƣơng pháp luận nghiên cứu: Dựa theo quan điểm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin và tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về lối sống, tiếp cận hệ thống để xem xét và giải quyết vấn đề về lối sống. b/ Phƣơng pháp nghiên cứu: Tác giả sử dụng những phƣơng pháp sau: - Phương pháp nghiên cứu có tính chất lý thuyết: Tác giả sử dụng phƣơng pháp phân tích - tổng hợp, hệ thống hóa những tài liệu lý luận có liên quan đến đề tài nghiên cứu.

- Phương pháp có tính chất kinh nghiệm: Tác giả sử dụng điều tra có tính chất xã hội học nhƣ phƣơng pháp trò chuyện, phỏng ván, đặc biệt là phƣơng pháp điều tra bằng an - két gần 500 học sinh PTTH, sinh viên ở các trƣờng Cao đẳng 6 đại học khác nhau về thành phần xuất thân, nghề nghiệp, giới tính ở TP. Hồ Chí Minh về vấn đề biểu hiện về lối sống và nguyên nhân của nó. - Phương pháp hỏi ý kiến chuyên gia: Trao đổi ý kiến với các chuyên gia về việc nghiên cứu, am hiểu những vấn đề có liên quan đến vấn đề nghiên cứu. - Phương pháp quan sát khoa học: Tác giả tiến hành quan sát những hoạt động, biểu hiện trong cuộc sống: sinh hoạt, học tập, lao động, hoạt động xã hội, vui chơi, giải trí của họ.

- Phương pháp toán - thống kê: nhằm xử lý những số liệu thu đƣợc. 7 CHƢƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÊ LỐI SỐNG 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu Vấn đề lối sống từ lâu đã đƣợc nhiều ngành khoa học khác nhau nghiên cứu nhƣ xã hội học, triết học, kinh tế - Chính trị học, tâm lý học, nhân chủng học.