Luận án TS. Chu Xuân Hải: Bồi dưỡng văn hóa ứng xử cho thanh niên QĐND Việt Nam

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI CHU XUÂN HẢI BỒI DƢỠNG VĂN HÓA ỨNG XỬ CHO THANH NIÊN QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Hà Nội - 2019 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI CHU XUÂN HẢI BỒI DƢỠNG VĂN HÓA ỨNG XỬ CHO THANH NIÊN QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM Ngành: CNDVBC&DVLS Mã số: 9 22 03 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Đào Huy Tín Hà Nội - 2019 LỜI CAM ĐOAN T i in ca oan c ng tr nh nghi n c u c a ri ng t i c s i u s d ng trong u n n trung th c Nh ng k t u n n u trong u n n chưa c c ng t k c ng tr nh khoa học n o TÁC GIẢ LUẬN ÁN Chu Xuân Hải MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Những nghiên cứu về văn hoá và văn hoá quân sự.

Những nghiên cứu về văn hoá ứng xử và văn hoá ứng xử của quân nhân quân đội nhân dân Việt Nam. Những kết quả cơ bản và vấn đề đặt ra mà luận án cần tiếp tục giải quyết. 37 Chƣơng 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BỒI DƢỠNG VĂN HÓA ỨNG XỬ CHO THANH NIÊN QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM. Văn hoá ứng xử, và văn hóa ứng xử của thanh niên Quân đội Nhân dân Việt Nam.

Thực chất bồi dưỡng văn hoá ứng xử cho thanh niên Quân đội nhân dân Việt Nam. 73 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG YÊU CẦU ĐẶT RA TRONG BỒI DƢỠNG VĂN HÓA ỨNG XỬ CHO THANH NIÊN QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY. Thực trạng bồi dƣỡng văn hoá ứng xử cho thanh niên Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay. Những yêu cầu đặt ra trong bồi dưỡng văn hóa ứng xử cho thanh niên Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay.

118 Chƣơng 4: GIẢI PHÁP CƠ BẢN BỒI DƢỠNG VĂN HÓA ỨNG XỬ CHO THANH NIÊN QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY 124 4. Phát huy vai trò, trách nhiệm của các chủ thể trong bồi dƣỡng văn hóa ứng xử cho thanh niên Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay. Tiếp tục đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp bồi dưỡng văn hoá ứng xử của thanh niên Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay. Xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh ở đơn vị cơ sở trong Quân đội nhân dân Việt Nam.

148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 150 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 151 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT QĐNDVN Quân đội nhân dân Việt Nam XHCN Xã hội chủ nghĩa MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Văn hoá ứng xử của người việt đã được hình thành trong quá trình giao tiếp qua 4000 năm dựng nước và giữ nước.

Văn hóa ứng xử là một phương diện của văn hóa, phản ánh phương thức sống của con người và trình độ văn minh của một đất nước, một dân tộc, khát vọng của con người vươn tới những giá trị chân - thiện - mỹ. Văn hóa ứng xử là hệ giá trị, chuẩn mực, quy tắc phản ánh đời sống hiện thực về mặt văn hóa, nó vừa là sản phẩm của con người vừa là chuẩn mực quy định hành vi con người cần tuân theo. Ứng xử có văn hoá không chỉ tạo nên vẻ đẹp cho từng cá nhân, mà còn phản ánh bản sắc văn hoá của một cộng đồng, quốc gia, dân tộc. Văn hoá ứng xử có những cấp độ khác nhau, nhưng nói chung bắt đầu từ cách ứng xử tử tế, chân thành, khiêm tốn, trung thực và thấm đẫm tình người trong quan hệ giao tiếp hàng ngày.

Những điều tưởng như đơn giản ấy, thực ra lại có vai trò quan trọng và mang lại giá trị to lớn đối với mỗi người và xã hội. Ngày nay, mặc dù xã hội đã có nhiều thay đổi nhưng văn hóa ứng xử vẫn có tầm quan trọng đặc biệt, nó tạo nên các mối quan hệ có văn hóa, có đạo đức trong cộng đồng dân cư và xã hội, đồng thời giúp con người giải quyết đúng đắn và hiệu quả các quan hệ phức tạp trong cuộc sống. Là một bộ phận của xã hội, thanh niên QĐNDVN lực lượng đông đảo nhất, trực tiếp thực hiện chức năng chiến đấu, sản xuất và công tác của quân đội. Trong thực hiện nhiệm vụ họ phải ứng xử, giải quyết nhiều mối quan hệ phức tạp, đặc thù.

Hơn 74 năm xây dựng và trưởng thành, thanh niên QĐNDVN đã góp phần tạo dựng nên nét văn hóa ứng xử độc đáo - văn hóa ứng xử “Bộ đội Cụ Hồ” với những chuẩn mực, giá trị cốt lõi: “Trung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội. Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng”. Chủ tịch Hồ Chí Minh trong buổi chiêu đãi mừng quân đội ta tròn 20 tuổi đã nói: “Cán bộ và chiến sĩ thương yêu nhau như ruột thịt, chia ngọt sẻ bùi. Quân và dân như cá với nước, đoàn kết một lòng, 1 học hỏi, giúp đỡ lẫn nhau” [57, 435].

Những chuẩn mực, giá trị ấy giữ vai trò định hướng, là động lực thôi thúc các thế hệ thanh niên quân đội ta không ngừng phấn đấu, vươn lên hoàn thiện nhân cách, thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao. Hiện nay, trước tác động của kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế, đặc biệt sự phát triển mạnh mẽ của truyền thông đại chúng làm cho văn hóa ứng xử của xã hội nói chung, thanh niên QĐNDVN nói riêng có sự biến động theo hai chiều thuận, nghịch. Một ặt, những giá trị cốt lõi trong văn hóa ứng xử của thanh niên quân đội tiếp tục được phát huy, bổ sung nội dung mới và phát triển phù hợp điều kiện mới. Thái độ, hành vi ứng xử của hầu hết thanh niên quân đội đúng điều lệnh, chuẩn mực văn hoá xã hội, văn hoá quân sự, khơi dậy, phát huy truyền thống văn hoá của dân tộc, quân đội và đơn vị.

Mặt khác, sự tác động của mặt trái kinh tế thị trường, các hiện tượng tiêu cực xã hội, sự chống phá của các thế lực thù địch và trình độ hạn chế về nhận thức, một số thanh niên QĐNDVN đã có biểu hiện lệch chuẩn. Họ có thái độ, hành vi ứng xử thiếu chuẩn mực trong giao tiếp, sinh hoạt… gây mất đoàn kết, ý thức trách nhiệm trong rèn luyện, công tác chưa cao, thậm chí vi phạm pháp luật của Nhà nước, kỷ luật quân đội…Những biểu hiện đó đã cản trở sự phát triển, hoàn thiện nhân cách quân nhân, làm xấu đi hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ”, ảnh hưởng không tốt đến chất lượng xây dựng đơn vị, quân đội vững mạnh toàn diện. Điều đó, đòi hỏi phải tăng cường bồi dưỡng văn hóa ứng xử cho thanh niên QĐNDVN đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN, xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại. Sự trưởng thành về văn hoá ứng xử của thanh niên QĐNDVN trải qua quá trình phức tạp, chịu sự tác động của nhiều yếu tố, trong đó giáo dục, bồi dưỡng ở các đơn vị cơ sở có vai trò quan trọng hàng đầu.

Nhìn chung công tác bồi dưỡng văn hoá ứng xử cho thanh niên QĐNDVN những năm qua đã được lãnh đạo, chỉ huy các đơn vị hết sức quan tâm. Nội dung, biện pháp bồi dưỡng được xác định phù hợp với từng đối tượng. Đồng thời mỗi thanh 2 niên đã phát huy tính tích cực, tự giác trong tu dưỡng, rèn luyện tạo ra bước phát triển về văn hoá ứng xử. Tuy nhiên, chất lượng, hiệu quả công tác bồi dưỡng văn hóa ứng xử cho thanh niên quân đội so với yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới vẫn còn có mặt hạn chế, bất cập cả trong nhận thức và tổ chức thực hiện.

Một số cấp uỷ Đảng, cơ quan, chính ủy và người chỉ huy chưa quan tâm đúng mức, thiếu tích cực, chủ động, sáng tạo trong đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức bồi dưỡng văn hóa ứng xử cho thanh niên. Bên cạnh đó, một số thanh niên chưa thật chủ động trong tự học tập, rèn luyện nâng cao trình độ văn hóa ứng xử của mình. Do đó, bồi dưỡng văn hoá ứng xử cho thanh niên QĐNDVN đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ là vấn đề vừa cơ bản, vừa cấp thiết cần được nhận thức và thực hiện trên cơ sở khoa học, thực tiễn. Liên quan đến vấn đề này đã có nhiều công trình nghiên cứu làm sáng tỏ cả lý luận và thực tiễn về văn hóa ứng xử và văn hóa ứng xử quân nhân QĐNDVN, nhưng cho đến nay, chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu dưới góc độ triết học một cách cơ bản, hệ thống về bồi dưỡng văn hóa ứng xử cho thanh niên QĐNDVN hiện nay.

Chính vì vậy, tác giả lựa chọn vấn đề “Bồi dưỡng văn hóa ứng xử cho thanh niên QĐNDVN hiện nay” làm đề tài nghiên cứu của mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục đích Tiếp cận dưới góc độ triết học, luận án trình bày làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn bồi dưỡng văn hóa ứng xử cho thanh niên QĐNDVN. Đồng thời đề xuất giải pháp cơ bản bổ sung, củng cố, phát triển văn hoá ứng xử cho thanh niên QĐNDVN đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN, xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại.

Nhiệm vụ Làm rõ một số vấn đề lý luận về văn hóa ứng xử và bồi dưỡng văn hóa ứng xử cho thanh niên QĐNDVN. 3 Phân tích, đánh giá thực trạng bồi dưỡng văn hoá ứng xử cho thanh niên QĐNDVN, chỉ ra nguyên nhân và những yêu cầu đặt ra trong bồi dưỡng phát triển văn hoá ứng xử cho thanh niên QĐNDVN hiện nay. Đề xuất giải pháp cơ bản bồi dưỡng văn hoá ứng xử cho thanh niên QĐNDVN đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3.

Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là bồi dưỡng văn hoá ứng xử cho thanh niên QĐNDVN với tư cách là hoạt động xã hội nhằm xây dựng và phát triển văn hóa ứng xử quân nhân.