Giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT - Tiếp cận giá trị và KNS

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM LÊ THỊ HOÀI LAN GIÁO DỤC TÍNH TRÁCH NHIỆM CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO TIẾP CẬN GIÁ TRỊ VÀ KỸ NĂNG SỐNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC THÁI NGUYÊN - 2017 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM LÊ THỊ HOÀI LAN GIÁO DỤC TÍNH TRÁCH NHIỆM CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO TIẾP CẬN GIÁ TRỊ VÀ KỸ NĂNG SỐNG Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử giáo dục Mã số: 62140102 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Thanh Bình 2. Trần Thị Minh Huế THÁI NGUYÊN - 2017 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chƣa ai công bố trong bất kì công trình nào khác.

Thái Nguyên, tháng 09 năm 2017 Tác giả luận án Lê Thị Hoài Lan ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn tới Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo, Khoa Tâm lý - Giáo dục, Trƣờng Đại học Sƣ phạm - Đại học Thái Nguyên đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài. Tôi xin cảm ơn Lãnh đạo Trƣờng Đại học Đồng Nai, Sở Khoa học Công nghệ Đồng Nai đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành công trình nghiên cứu. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến PGS.TS NGUYỄN THANH BÌNH và TS. TRẦN THỊ MINH HUẾ - Ngƣời đã tận tâm hƣớng dẫn, chỉ bảo và nâng đỡ để tôi hoàn thành công trình nghiên cứu này.

Tôi cũng xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc đến gia đình, ngƣời thân, các bạn đồng nghiệp, những ngƣời luôn động viên, khuyến khích và giúp đỡ về mọi mặt để tôi có thể hoàn thành công việc nghiên cứu của mình. Thái Nguyên, tháng 09 năm 2017 Tác giả luận án Lê Thị Hoài Lan iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. iv DANH MỤC CÁC BẢNG.

Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu. Khách thể, đối tƣợng nghiên cứu. Giả thuyết khoa học.

Nhiệm vụ nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu. Luận điểm bảo vệ.

Đóng góp mới của luận án. Cấu trúc, bố cục của luận án. 6 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC TÍNH TRÁCH NHIỆM CHOHỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO TIẾP CẬN GIÁ TRỊ VÀ KỸ NĂNG SỐNG. Tổng quan nghiên cứu vấn đề.

Những nghiên cứu về trách nhiệm. Những nghiên cứu liên quan đến giáo dục tính trách nhiệm. Các khái niệm công cụ. Trách nhiệm.

Tính trách nhiệm. Giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT. Tiếp cận giá trị và kĩ năng sống. Giáo dục tính trách nhiệm cho học sinh THPT theo tiếp cận giá trị và kĩ năng sống.

Đặc điểm tâm lí - xã hội của học sinh THPT. Mục tiêu giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT theo tiếp cận giá trị và kỹ năng sống. Nhiệm vụ giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT theo tiếp cận giá trị và kỹ năng sống. Nội dung giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT theo tiếp cận giá trị và KNS.

Nguyên tắc giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT theo tiếp cận giá trị và kỹ năng sống. Phƣơng pháp giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT theo tiếp cận giá trị và kỹ năng sống. Hình thức tổ chức giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT theo tiếp cận giá trị và kỹ năng sống. Con đƣờng giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT theo tiếp cận giá trị và kỹ năng sống.

Các lực lƣợng tham gia giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT theo tiếp cận giá trị và kỹ năng sống. Đánh giá kết quả giáo dục tính trách nhiệm của HS THPT. Những yếu tố ảnh hƣởng đến quá trình giáo dục tính trách nhiệm cho học sinh THPT. 42 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1.

45 Chƣơng 2:THỰC TRẠNG GIÁO DỤC TÍNH TRÁCH NHIỆM CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO TIẾP CẬN GIÁ TRỊ VÀ KỸ NĂNG SỐNG. Mục tiêu, nội dung, đối tƣợng và phƣơng pháp khảo sát. Mục tiêu khảo sát. Nội dung khảo sát.

Đối tƣợng, địa bàn khảo sát. Phƣơng pháp khảo sát. Phân tích kết quả nghiên cứu thực trạng về tính trách nhiệm. Nhận thức của học sinh THPT về quan niệm giá trị trách nhiệm.

Thực trạng thực hiện trách nhiệm của HS THPT. Thực trạng giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT theo tiếp cận giá trị và KNS. 77 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. 98 Chƣơng 3:BIỆN PHÁP GIÁO DỤC TÍNH TRÁCH NHIỆM CHO HỌC SINHTRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO TIẾP CẬN GIÁ TRỊ VÀ KNS.

Nguyên tắc đề xuất biện pháp. Nguyên tắc đảm bảo mục tiêu giáo dục. Nguyên tắc đảm bảo tiếp cận giá trị và kỹ năng sống. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn.

Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả. Các biện pháp giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT theo tiếp cận giá trị và KNS.

Tổ chức các chủ đề chuyên biệt để giáo dục tính trách nhiệm trong giờ sinh hoạt lớp. Biện pháp 2: Tích hợp giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT thông qua tổ chức hoạt động dạy học các môn học. Biện pháp 3: Tích hợp giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT thông qua tổ chức các hoạt động tập thể/ hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Biện pháp 4: Giáo dục tính trách nhiệm cho HS bằng kỷ luật tích cực thực hiện nội quy trƣờng, lớp.

Biện pháp 5: Phối hợp chặt chẽ với gia đình để tạo cơ hội giáo dục tính trách nhiệm cho HS. Biện pháp 6: Phối hợp với các lực lƣợng trong cộng đồng để tạo cơ hội giáo dục tính trách nhiệm cho HS. Biện pháp 7: Khích lệ tự rèn luyện tính trách nhiệm của HS. Mối quan hệ giữa các biện pháp.

Thực nghiệm sƣ phạm. Khái quát chung về quá trình thực nghiệm. Thang đánh giá. Phƣơng pháp xử lý số liệu.

Kết quả thực nghiệm tác động. Phân tích kết quả thực nghiệm đợt 1. Phân tích kết quả thực nghiệm đợt 2. Đánh giá kết quả thực nghiệm.

144 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 150 CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 150 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

158 iv DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Từ đầy đủ CBQL Cán bộ quản lý CMHS Cha mẹ học sinh ĐC Đối chứng ĐTB Điểm trung bình GV Giáo viên HS Học sinh SD Độ lệch chuẩn THPT Trung học phổ thông TN Thực nghiệm BGH Ban giám hiệu LLGD Lực lƣợng giáo dục KNS Kỹ năng sống KN Kỹ năng GVCN Giáo viên chủ nhiệm TN Trải nghiệm RQĐ Ra quyết định v DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Bảng thể hiện mẫu khảo sát. Nhận thức của HS về các quan niệm giá trị trách nhiệm. Đánh giá của GV và tự đánh giá của HS về thực hiện trách nhiệmđối với bản thân.

Đánh giá của HS nam và HS nữ về thực hiện trách nhiệmđối với bản thân. Đánh giá của GV, HS về thực hiện trách nhiệmđối với học tập, trƣờng, lớp của HS. Đánh giá của HS nam và HS nữ về thực hiện trách nhiệmđối với học tập, trƣờng, lớp. Đánh giá của GV, CMHS và tự đánh giá của HSvề thực hiện trách nhiệm đối với gia đình.

Đánh giá của HS nam và HS nữ về thực hiện trách nhiệmđối với gia đình. Đánh giá của GV và tự đánh giá của HS về thực hiện trách nhiệmcủa bản thân đối với cộng đồng. Đánh giá của HS nam và HS nữ về thực hiện trách nhiệmcủa bản thân đối với cộng đồng. Đánh giá HS lớp 10 và HS lớp 12 về các yếu tố ảnh hƣởng đến việc thể hiện tính trách nhiệm.

Đánh giá HS nam và HS nữ về các yếu tố ảnh hƣởngđến việc thể hiện tính trách nhiệm. Đánh giá của GV về mục tiêu giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT theo tiếp cận giá trị và KNS. Đánh giá của GV và HS về nội dung giáo dục tính trách nhiệmcho HS THPT theo tiếp cận giá trị và KNS. Phƣơng pháp sử dụng trong giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT theo tiếp cận giá trị và KNS.

Hình thức tổ chức giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPTtheo tiếp cận giá trị và KNS. Yêu cầu thực hiện giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPTtheo tiếp cận giá trị và KNS. Con đƣờng giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPTtheo tiếp cận giá trị và KNS. Đánh giá của GV về những khó khăn trong quá trình giáo dục tính trách nhiệm cho HS THPT theo tiếp cận giá trị và KNS.

Các yếu tố ảnh hƣởng đến giáo dục tính trách nhiệmcho HS THPT theo tiếp cận giá trị và KNS. Thang đánh giá ý thức trách nhiệm. Thang đánh giá hành vi biểu hiện tính trách nhiệm của HS. Kết quả khảo sát đầu vào đợt 1 đo ý thức trách nhiệmcủa nhóm TN1 và ĐC1.

Kết quả khảo sát đầu vào đợt 1 đo hành vi trách nhiệm của nhóm TN1 và ĐC1. Bảng phân phối mức độ đo ý thức trách nhiệm của HS sau TN đợt 1. Kết quả đo hành vi nhóm TN1 và ĐC1 sau thực nghiệm đợt 1. Kết quả khảo sát đầu vào ý thức trách nhiệm của nhóm TN2 và ĐC2 đợt 2.

Kết quả khảo sát đầu vào đo hành vi của nhóm TN2 và ĐC2. Kết quả so sánh ý kiến tự đánh giá của HS và GV, HS và CMHS. Bảng kết quả đo ý thức trách nhiệm của HS nhóm TN2 và ĐC2sau thực nghiệm. Kết quả đo hành vi thể hiện tính trách nhiệmcủa nhóm TN2 và ĐC2 sau thực nghiệm.

Bảng phân phối mức độ đo ý thức trách nhiệm của HS sau TN đợt 2. Kết quả đo hành vi nhóm TN1 và ĐC1 lần 2 sau thực nghiệm đợt 2. So sánh kết quả ý thức trách nhiệm sau thực nghiệm đợt 1 và đợt 2. So sánh kết quả hành vi thể hiện tính trách nhiệm sau thực nghiệm đợt 1 và đợt 2 .