Luận án TS: Giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THPT Hà Nội qua tham vấn nghề - Trương Thị Hoa

ơ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM  TRƯƠNG THỊ HOA GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG KV HÀ NỘI QUA THAM VẤN NGHỀ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HÀ NỘI - 2014 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM  TRƯƠNG THỊ HOA GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG KV HÀ NỘI QUA THAM VẤN NGHỀ Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử giáo dục Mã số: 62.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN DỤC QUANG HÀ NỘI - 2014 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Trương Thị Hoa ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành công trình nghiên cứu này tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của các tập thể và cá nhân.

Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc về sự giúp đỡ tận tình của thầy giáo hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Dục Quang Tôi xin chân thành cảm ơn các nhà khoa học, các Thầy giáo, Cô giáo, Trung tâm đào tạo và bồi dưỡng Viện Khoa học giáo dục Việt Nam đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành luận án. Tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ quý báu của Ban Giám Hiệu, thầy, cô và bạn bè đồng nghiệp Khoa Tâm lí - Giáo dục học trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã động viên, khuyến khích và tạo mọi điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn sự hợp tác nhiệt tình của các công tác viên, giáo viên và học sinh các trường THPT Trần Nhân Tông - Quận Hai Bà Trưng, THPT Phan Đình Phùng - Quận Ba Đình, THPT Trần Phú, Quận Hoàn Kiếm , THPT Nguyễn Gia Thiều - Quận Long Biên; THPT Cao Bá Quát - Huyện Gia Lâm; THPT Ngọc Tảo - Huyện Phúc Thọ; THPT Vân Nội - Huyện Đông Anh, trường THPT Phú Xuyên A – Huyện Phú Xuyên.

Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè và các đồng nghiệp đã quan tâm, chia sẻ, động viên giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tác giả luận án Trương Thị Hoa iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.

KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC.

NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU. PHẠM VI NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN.

Tiếp cận theo Lý thuyết hoạt động. Tiếp cận theo Quan điểm hệ thống - cấu trúc. Tiếp cận theo năng lực. CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Phương pháp nghiên cứu lí luận. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn. NHỮNG LUẬN ĐIỂM CƠ BẢN CẦN BẢO VỆ. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN.

CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN. 9 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP QUA THAM VẤN NGHỀ Ở TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ. Nghiên cứu trên thế giới.

Nghiên cứu ở Việt Nam. GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP Ở TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Quan niệm về giáo dục hướng nghiệp. Giáo dục THPT trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Đặc điểm tâm –sinh lý của HS THPT ảnh hưởng đến sự lựa chọn nghề. Quá trình GDHN ở THPT. GDHN QUA THAM VẤN NGHỀ Ở THPT. Quan niệm về tham vấn nghề.

GDHN qua tham vấn nghề ở THPT. Ưu thế và hạn chế của GDHN qua tham vấn nghề ở THPT. Mối quan hệ giữa con đường tham vấn nghề với các con đường GDHN khác 43 1. NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUÁ TRÌNH GDHN QUA THAM VẤN NGHỀ.

Yếu tố thuộc về nhà tham vấn (GV). Yếu tố thuộc về HS. Yếu tố thuộc về nhà trường. Các yếu tố khác.

47 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH QUA THAM VẤN NGHỀ Ở TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Mục đích khảo sát. Đối tượng khảo sát. Nội dung khảo sát.

Phương pháp khảo sát. Thời gian khảo sát. Xử lí kết quả khảo sát. KẾT QUẢ KHẢO SÁT THỰC TRẠNG GDHN QUA THAM VẤN NGHỀ Ở CÁC TRƯỜNG THPT KV HÀ NỘI.

Thực trạng GDHN ở các trường THPT KV Hà Nội. Thực trạng tham vấn nghề ở trường THPT KV Hà Nội. NHỮNG NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN THỰC TRẠNG VÀ BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC. Các yếu tố ảnh hưởng đến tham vấn nghề ở THPT KV Hà Nội.

Những khó khăn khi tổ chức tham vấn nghề ở các trường THPT KV Hà Nội 80 v 2. Biện pháp khắc phục khó khăn. 81 CHƯƠNG 3: QUY TRÌNH HOẠT ĐỘNG THAM VẤN NGHỀ TRONG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP Ở TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. NGUYÊN TẮC XÂY DỰNG VÀ THỰC HIỆN QUY TRÌNH HOẠT ĐỘNG THAM VẤN NGHỀ TRONG GHDN.

Nguyên tắc xây dựng quy trình hoạt động tham vấn nghề. Nguyên tắc thực hiện quy trình hoạt động tham vấn nghề trong GDHN 86 3. QUY TRÌNH HOẠT ĐỘNG THAM VẤN NGHỀ VÀ HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN QUY TRÌNH HOẠT ĐỘNG THAM VẤN NGHỀ. Quy trình hoạt động tham vấn nghề.

Hướng dẫn thực hiện quy trình hoạt động tham vấn nghề. ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN QUY TRÌNH HOẠT ĐỘNG THAM VẤN NGHỀ CÓ HIỆU QUẢ. Về phía nhà trường:. Về phía giáo viên:.

Về phía HS. THỰC HIỆN MẪU QUY TRÌNH THAM VẤN NGHỀ. Mô tả quy trình tham vấn cho nhóm HS. Mô tả quy trình tham vấn cho cá nhân HS.

118 CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. KHÁI QUÁT QUÁ TRÌNH THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. Mục đích thực nghiệm. Đối tượng thực nghiệm và thời gian tiến hành thực nghiệm.

Nội dung thực nghiệm. Phương pháp thực nghiệm. Quy trình thực nghiệm. Tiêu chí và thang đánh giá.

PHÂN TÍCH KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM. Phân tích kết quả thực nghiệm đợt 1. Phân tích kết quả thực nghiệm đợt 2. Nhận định chung.

MÔ TẢ MỘT SỐ TRƯỜNG HỢP THỰC NGHIỆM. 160 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 165 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN. 169 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

179 vii MỤC LỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ Bảng 2. Đánh giá của GV và HS về mức độ thực hiện các con đường GDHN. Sự lựa chọn ngành, nghề của HS. Lí do chọn nghề của HS.

Nhận thức của GV về tham vấn nghề trong GDHN. Mức độ đạt mục tiêu tham vấn nghề trong GDHN. Mức độ thực hiện nội dung tham vấn nghề trong GDHN. Các hình thức tham vấn nghề trong GDHN.

Đánh giá của GV và HS về những khó khăn của HS trong quá trình chọn nghề. Bối cảnh tham vấn nghề. Kết quả chọn nghề của HS được tham vấn. Khả năng nhận thức và đánh giá bản thân của HS.

Hiểu biết về nghề mà HS đã lựa chọn. Hiểu biết về trường đào tạo mà HS đã lựa chọn. Các yếu tố ảnh hưởng đến tham vấn nghề. Những khó khăn khi tổ chức tham vấn nghề ở các trường THPT Hà Nội.

Đối tượng TN đợt 1. Đối tượng TN đợt 2. Nhận thức của HS trong quá trình chọn ngành, nghề trước TN. Kết quả chọn ngành, nghề của HS trước TN.

Sự phù hợp với các chỉ số tâm lí. Bảng phân phối tần xuất kết quả đánh giá của các lớp TN1 và ĐC1 trước TNSP. Xếp loại kết quả lựa chọn ngành, nghề của HS các lớp TN1 và ĐC1 trước TNSP. Mức độ nhận thức của HS trong quá trình chọn ngành, nghề sau TN.

Kết quả chọn ngành, nghề sau TN của lớp TN1 và lớp ĐC1. Bảng phân phối tần xuất mức độ chọn ngành, nghề sau TNSP của lớp TN1 và ĐC1. Xếp loại kết quả mức độ chọn ngành, nghề lớp TN1 và ĐC1 sau TNSP. Nhận thức của học sinh trong quá trình chọn ngành, nghề trước TN.

Kết quả chọn ngành, nghề của HS trước TN. Sự phù hợp với các chỉ số tâm lí. Bảng phân phối tần xuất kết quả đánh giá của các lớp TN 2 và ĐC 2 trước TNSP. Xếp loại kết quả chọn ngành, nghề của các lớp TN2 và ĐC2 trước TNSP.

Mức độ nhận thức sau TN. Kết quả chọn ngành, nghề sau TN của lớp TN2 và lớp ĐC2. Bảng phân phối tần xuất mức độ chọn ngành, nghề sau TNSP của lớp TN2 và ĐC2. Xếp loại kết quả mức độ chọn ngành, nghề lớp TN2 và ĐC2 sau TNSP .1 Quy trình hoạt động tham vấn nghề trong GDHN cho HS .1: Xếp loại kết quả mức độ chọn ngành, nghề phù hợp của HS hai lớp TN1 và ĐC1 trước TNSP.2: Xếp loại kết quả mức độ chọn ngành, nghề phù hợp của HS lớp TN1 và ĐC1 sau TNSP .3: Xếp loại kết quả mức độ chọn ngành, nghề phù hợp của HS hai lớp TN2 và ĐC2 trước TNSP.4: Xếp loại kết quả mức độ chọn ngành, nghề phù hợp của HS lớp TN2 và ĐC2 sau TNSP.

158 ix DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CĐ: Cao đẳng ĐC: Đối chứng ĐH: Đại học ĐTB/ X : Điểm trung bình GDH: Giáo dục học GDHN: Giáo dục hướng nghiệp GV: Giáo viên HS: Học sinh KTTH-HN: Kĩ thuật tổng hợp và hướng nghiệp KV: KV TB: Thứ bậc THPT: Trung học phổ thông TLH: Tâm lí học TN: Thực nghiệm 1 MỞ ĐẦU 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Nghề nghiệp là vấn đề vô cùng quan trọng trong đời sống của mỗi con người. Có nghề nghiệp con người mới có cuộc sống ổn định, mới làm cho cuộc sống trở nên có ý nghĩa. Câu hỏi chọn nghề gì luôn là vấn đề trăn trở đối với các em khi bước vào ngưỡng cửa của cuộc đời, đặc biệt là đối với HS THPT.

Vì vậy, GDHN hiện nay có vai trò rất lớn giúp cho HS nhận thức đúng đắn về nghề nghiệp, chọn được nghề phù hợp với bản thân đồng thời đáp ứng được nhu cầu của xã hội, góp phần vào việc phân luồng và sử dụng hợp lí nguồn lao động thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội bền vững. GDHN cho HS là một trong những vấn đề quan trọng được Đảng ta và Nhà nước ta quan tâm. Ngày 19 tháng 3 năm 1981, Hội đồng Chính phủ đã ban hành quyết định 126/CP về công tác hướng nghiệp trong trường phổ thông và việc sử dụng HS các cấp phổ thông cơ sở và phổ thông trung học tốt nghiệp ra trường.