Luận án: Tính tích cực giảng dạy của giảng viên tại các trường sĩ quan quân đội - Vũ Thế Bình

BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ VŨ THẾ BÌNH TÝnH TÝCH CùC GI¶NG D¹Y CñA GI¶NG VI£N ë c¸c TR¦êNG sÜ quan QU¢N §éI Chuyên ngành: Tâm lý học Mã số: 9 31 04 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. PGS, TS Nguyễn Văn Tuân 2. PGS,TS Nguyễn Thị Tình HÀ NỘI – 2019 luan an 2 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của nghiên cứu sinh. Các số liệu, trích dẫn trong luận án là trung thực và có xuất xứ rõ ràng, không trùng lặp với các công trình khoa học đã công bố.

Tác giả luận án Vũ Thế Bình luan an 3 MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT MỞ ĐẦU 7 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 15 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài về tính tích cực, tính tích cực giảng dạy 15 1. Các công trình nghiên cứu ở trong nước về tính tích cực, tính tích cực giảng dạy 23 1. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố và những vấn đề luận án tập trung giải quyết 31 Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÍNH TÍCH CỰC GIẢNG DẠY CỦA GIẢNG VIÊN CÁC MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Ở CÁC TRƯỜNG SĨ QUAN QUÂN ĐỘI 36 2.

Hoạt động giảng dạy của giảng viên các môn khoa học xã hội và nhân văn ở các trường sĩ quan quân đội 36 2. Tính tích cực giảng dạy của giảng viên các môn khoa học xã hội và nhân văn ở các trường sĩ quan quân đội 45 2. Các yếu tố ảnh hưởng đến tính tích cực giảng dạy của giảng viên các môn khoa học xã hội và nhân văn ở các trường sĩ quan quân đội 59 Chương 3 TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 74 3. Tổ chức nghiên cứu 74 3.

Phương pháp nghiên cứu 77 3. Thang đánh giá 88 Chương 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN VỀ TÍNH TÍCH CỰC GIẢNG DẠY CỦA GIẢNG VIÊN CÁC MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Ở CÁC TRƯỜNG SĨ QUAN QUÂN ĐỘI 94 4. Thực trạng mức độ tính tích cực giảng dạy của giảng viên các môn khoa học xã hội và nhân văn ở các trường sĩ quan quân đội 94 4. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến tính tích cực giảng dạy của giảng viên các môn khoa học xã hội và nhân văn ở các trường sĩ quan quân đội 131 4.

Phân tích chân dung tâm lý điển hình 142 4. Biện pháp tâm lý - sư phạm phát triển tính tích cực giảng dạy của giảng viên các môn khoa học xã hội và nhân văn ở các trường sĩ quan quân đội 152 luan an 4 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 166 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 169 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 170 PHỤ LỤC 178 luan an 4 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT STT CHỮ VIẾT ĐẦY ĐỦ CHỮ VIẾT TẮT 1 Công tác đảng, công tác chính trị CTĐ, CTCT 2 Điểm trung bình ĐTB 3 Độ lệch chuẩn ĐLC 4 Khoa học xã hội và nhân văn KHXH&NV 5 Sĩ quan Chính trị SQCT 6 Sĩ quan Lục quân 1 SQLQ1 7 Sĩ quan Pháo binh SQPB 8 Sĩ quan Thông tin SQTT 9 Tâm lý học quân sự TLHQS DANH MỤC CÁC BẢNG STT TÊN BẢNG Trang 3.1 Biểu hiện tính chủ động của giảng viên trong giảng dạy 81 luan an 5 3.2 Biểu hiện tính hăng hái của giảng viên trong giảng dạy 82 3.3 Biểu hiện tính vượt khó của giảng viên trong giảng dạy 83 3.4 Biểu hiện tính hiệu quả của giảng viên trong giảng dạy 84 3. Các yếu tố ảnh hưởng đến tính tích cực giảng dạy của giảng viên 85 4.1 Tính tích cực giảng dạy của giảng viên các môn KHXH&NV ở 94 các trường sĩ quan quân đội 4.2 Tính chủ động của giảng viên trong chuẩn bị lên lớp 96 4.3 Tính chủ động của giảng viên trong thực hiện bài giảng trên lớp 97 4.4 Tính chủ động của giảng viên trong rút kinh nghiệm bài giảng 99 4.5 Tính chủ động của giảng viên trong kiểm tra, đánh giá kết 100 quả học tập của học viên 4.6 Tính hăng hái của giảng viên trong chuẩn bị lên lớp 104 4.7 Tính hăng hái của giảng viên trong thực hiện bài giảng trên lớp 105 4.8 Tính hăng hái của giảng viên trong rút kinh nghiệm bài giảng 106 4.9 Tính hăng hái của giảng viên trong kiểm tra, đánh giá kết 107 quả học tập của học viên 4.10 So sánh mối quan hệ giữa các khách thể điều tra với tính 110 hăng hái của giảng viên trong giảng dạy 4.11 Tính vượt khó của giảng viên trong chuẩn bị lên lớp 111 4.12 Tính vượt khó của giảng viên trong thực hiện bài giảng trên lớp 113 4.13 Tính vượt khó của giảng viên trong rút kinh nghiệm bài giảng 114 4.14 Tính vượt khó của giảng viên trong kiểm tra, đánh giá kết 115 quả học tập của học viên 4.15 Tính hiệu quả của giảng viên trong chuẩn bị lên lớp 119 4.16 Tính hiệu quả của giảng viên trong thực hiện bài giảng trên lớp 120 4.17 Tính hiệu quả của giảng viên trong rút kinh nghiệm bài giảng 122 4.18 Tính hiệu quả của giảng viên trong kiểm tra, đánh giá 123 kết quả học tập của học viên 4.19 Đánh giá chung về các yếu tố ảnh hưởng đến tính tích cực 131 giảng dạy của giảng viên 4.20 Mức độ ảnh hưởng của nhóm yếu tố khách quan đến tính 133 tích cực giảng dạy của giảng viên 4.21 Mức độ ảnh hưởng của nhóm yếu tố chủ quan đến tính tích 136 luan an 6 cực giảng dạy của giảng viên 4.22 Dự báo xu hướng biến đổi các yếu tố ảnh hưởng đến tính tích 140 cực giảng dạy của giảng viên DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ STT TÊN BIỂU ĐỒ Trang 4.1 Tính chủ động của giảng viên trong giảng dạy 102 4.2 Tính hăng hái của giảng viên trong giảng dạy 109 4.3 Tính vượt khó của giảng viên trong giảng dạy 117 4.4 Tính hiệu quả của giảng viên trong giảng dạy 125 4.5 Tính tích cực giảng dạy của giảng viên 127 4.6 So sánh sự đánh giá của các khách thể nghiên cứu về tính tích cực giảng dạy 129 4.7 So sánh giữa 3 nhóm giảng viên về tính tích cực giảng dạy 130 DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ STT TÊN SƠ ĐỒ Trang 2.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến tính tích cực giảng dạy của giảng 72 viên các môn KHXH&NV ở các trường sĩ quan quân đội 4.1 Tương quan giữa các biểu hiện thành phần của tính tích cực giảng dạy 128 4.2 Tương quan giữa các yếu tố ảnh hưởng đến tính tích cực giảng dạy của giảng viên 132 MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài luận án Hoạt động là quá trình tác động tích cực và có mục đích của con người để sản xuất ra các giá trị vật chất và tinh thần nhằm thoả mãn nhu cầu của cá nhân và xã hội [11, tr.

Điều đó nói lên, bất kỳ hoạt động nào đều cần phải có tính tích cực, nhờ đó chủ thể huy động ở mức độ cao các chức năng tâm lý nhằm tổ chức và thực hiện hoạt động một cách nhanh chóng, đạt hiệu quả cao. Hoạt động giảng dạy là một hoạt động chuyên biệt của người giảng viên, sản phẩm tạo ra là nhân cách người học. Muốn nâng cao được chất lượng giảng dạy và tạo ra được “sản phẩm” có chất lượng, đáp ứng được mục tiêu, yêu cầu giáo dục, đào tạo, luan an 7 đòi hỏi giảng viên phải có tính tích cực giảng dạy. Tác giả Nguyễn Thị Tình khẳng định, tính tích cực giảng dạy là động lực cơ bản tạo nên giá trị nhân cách người thầy giáo [78, tr.

Giảng viên ở các trường sĩ quan quân đội, ngoài nhiệm vụ giảng dạy theo chuyên môn, nghiệp vụ, họ còn thường xuyên học tập nâng cao trình độ lý luận chính trị, kiến thức quân sự; phải thực hiện chức trách người sĩ quan theo quy định của Điều lệnh quản lý bộ đội và trách nhiệm của người đảng viên. Do đó, giảng viên càng cần có tính tích cực giảng dạy, đây là phương tiện, điều kiện quan trọng để họ đạt được mục đích giảng dạy. Tính tích cực giảng dạy là vấn đề đã được nghiên cứu, song chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu một cách có hệ thống tính tích cực giảng dạy của giảng viên ở các trường sĩ quan quân đội. Vì vậy, nghiên cứu làm sáng tỏ về lý luận và thực tiễn vấn đề “Tính tích cực giảng dạy của giảng viên ở các trường sĩ quan quân đội” là rất cần thiết, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo nói chung, chất lượng giảng dạy của giảng viên ở các trường sĩ quan quân đội nói riêng, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo hiện nay.

Trong hệ thống các môn học ở các trường sĩ quan quân đội, các môn KHXH&NV có vai trò rất quan trọng. Chất lượng giảng dạy các môn KHXH&NV trực tiếp góp phần xây dựng đội ngũ sĩ quan quân đội thế giới quan khoa học, quan điểm chính trị rõ ràng khi xem xét các hiện tượng, sự kiện của xã hội và hoạt động quân sự; hình thành, phát triển phẩm chất chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống của người quân nhân cách mạng, xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị. Việc học các môn KHXH&NV vừa là một yêu cầu bắt buộc nhưng cũng là một thách thức không hề nhỏ đối với học viên bởi tính chất đặc thù của các môn KHXH&NV khá trừu tượng và phức tạp. Vì vậy, để nâng cao chất lượng giảng dạy và tạo hứng thú, hiệu quả học tập cho học luan an 8 viên, rất cần mỗi giảng viên KHXH&NV phải phát huy cao độ tính tích cực giảng dạy của mình.

Trong những năm qua, hệ thống các môn KHXH&NV giảng dạy ở các trường sĩ quan quân đội thường xuyên được hoàn thiện về chương trình, nội dung, có những đổi mới tích cực về phương pháp đã thúc đẩy tính tích cực giảng dạy của đội ngũ giảng viên, vì thế đã có những đóng góp quan trọng trong thực hiện mục tiêu, mô hình đào tạo của từng nhà trường. Tuy nhiên, chất lượng giảng dạy các môn KHXH&NV còn có những mặt hạn chế so với yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra. Một bộ phận giảng viên KHXH&NV chưa thực sự tích cực trong giảng dạy, như: Chưa nhận thức đúng đắn về vị trí, vai trò của các môn KHXH&NV; chưa chủ động, hăng hái, nỗ lực khắc phục khó khăn trong giảng dạy và hiệu quả giảng dạy chưa cao.