Luận án: Phát triển năng lực độc lập sáng tạo cho sinh viên kỹ thuật qua dạy học Hóa hữu cơ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM ************ ĐINH THỊ HỒNG MINH PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỘC LẬP SÁNG TẠO CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC KĨ THUẬT THÔNG QUA DẠY HỌC HÓA HỌC HỮU CƠ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HÀ NỘI, 2013 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM ************ ĐINH THỊ HỒNG MINH PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỘC LẬP SÁNG TẠO CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC KĨ THUẬT THÔNG QUA DẠY HỌC HÓA HỌC HỮU CƠ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học Mã số: 62.11 Người hướng dẫn khoa học: 1. Cao Thị Thặng HÀ NỘI, 2013 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa t ừng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Tác giả luận án Đinh Thị Hồng Minh Lời cảm ơn Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án này, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ quý báu của các thầy cô, các anh chị, các em và các bạn.

Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tôi xin được bày tỏ lời cảm ơn chân thành tới: Ban Giám đốc, Trung tâm Đào tạo và Bồi dưỡng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án. Phó giáo sư- Tiến sĩ Phạm Văn Hoan, người thầy kính mến đã hết lòng giúp đỡ, dạy bảo, động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án. Tiến sĩ Cao Thị Thặng, một người đáng kính trong công việc cũng như trong cuộc sống. Cô đã động viện giúp đỡ và chỉ bảo cho tôi rất nhiều để tôi có thể hoàn thành được luận án này.

Xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong hội đồng chấm luận án đã cho tôi những đóng góp quý báu để hoàn chỉnh luận án này. Xin cảm ơn Ban Giám hiệu, Bộ môn Hoá các trư ờng: Học viện Quân y, Đại học Công Nghiệp Hà Nội, Đại học y khoa Vinh, Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam, các thầy cô giáo cộng tác, các bạn đồng nghiệp đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình tiến hành thực nghiệm cho luận án. Xin cảm ơn Ban Giám đốc, Phòng Quản lý Khoa học, Bộ môn Hoá Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam đã tạo điệu kiện về thời gian và động viên tôi nghiên cứu hoàn thành luận án. Xin chân thành cảm ơn bố mẹ anh chị em và, người chồng yêu quý đã luôn ở bên cạnh động viên và giúp đỡ tôi học tập làm việc và hoàn thành luận án.

Hà Nội, tháng 12 năm 2013 MỤC LỤC Trang 1. Danh mục các chữ viết tắt 2. Danh mục các bảng 3. Danh mục các hình vẽ, đồ thị MỞ ĐẦU.

Lí do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Khách thể và đối tượng nghiên cứu.

Giả thuyết khoa học. Phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Cấu trúc của luận án.

5 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỘC LẬP SÁNG TẠO CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC KĨ THUẬT 6 1. Khái niệm về năng lực, năng lực nghề nghiệp, sáng tạo, tư duy sáng tạo, tính độc lập …………………………………………………………………. Năng lực và năng lực nghề nghiệp……………………………………6 1. Tư duy sáng tạo…………………………………………………….

Tính độc lập…………………………………………………………. Năng lực độc lập sáng tạo của sinh viên………………………………12 1. Đặc điểm của người có năng lực độc lập sáng tạo…………………. Biểu hiện của năng lực độc lập sáng tạo.

Kiểm tra đánh giá năng lực…………………………………………. Một số kết quả nghiên cứu ở trong và ngoài nước có liên quan đến việc phát triển năng lực độc lập sáng tạo thông qua dạy học hoá học. Một số phương pháp dạy học tích cực có thể áp dụng dạy học Hóa học Hữu cơ ở trường Đại học kĩ thuật. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học ở Đại họ c………………27 1.

Những dấu hiệu đặc trưng của các phương pháp tích cực. Một số phương pháp/kĩ thuật dạy học tích cực có thể áp dụng ở trường Đại học……………………………………………………………………. Sử dụng thiết bị để dạy học hóa học theo hướng tích cực. Thiết bị dạy học là nguồn cung cấp kiến thức.

Sử dụ ng thí nghiệm hoá học trong dạy học tích cực. Sử dụng bài tập hóa học theo hướng dạy học tích cực ……………. Thực trạng dạy học Hóa học hữu cơ ở một số trường Đại học ngành kĩ thuật………………………………………………………………………. Khảo sát thực trạng áp dụng phương pháp dạy học tích cực…….

Chương trình Hóa học hữu cơ ở các trường Đại học ng ành kĩ thuật. Đặc điểm của sinh viên trường Đại học kĩ thuật……………… .51 Tiểu kết chương 1. 52 CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỘC LẬP SÁNG TẠO CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC KỸ THUẬT THÔNG QUA DẠY HỌC HÓA HỌC HỮU CƠ. Biểu hiện năng lực độc lập sáng tạo của SV ĐH kỹ thuật.

Thiết kế bộ công cụ đánh g iá năng lực độc lập sáng tạo của sinh viên Đại học kĩ thuật thông qua dạy học Hoá học hữu cơ. Yêu cầu bộ công cụ đánh giá năng lực. Thiết kế bộ công cụ đánh giá cụ thể. Định hướng và nguyên tắc đề xuất các biện pháp phát triển năng lực độc lập sáng tạo cho sinh viên Đại học kĩ thuật thông qua dạy học Hoá học hữu cơ.

Định hướng phát triển năng lực độc lập sáng tạo. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp. Thiết kế giáo án bài dạy theo hướng phát triển năng lực độc lập sáng tạo 65 2. Đề xuất một số biện pháp phát triển năng lực độc lập sáng tạo cho sinh viên Đại học kĩ thuật thông qua dạy học Hoá học hữu cơ……… …………69 2.

Biện pháp 1: Sử dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng. Biện pháp 2: Sử dụng phương pháp dạy học dự án. Biện pháp 3: Sử dụng phương pháp dạy thực hành hoá học theo Spickler 107 2. Biện pháp 4: Sử dụng kỹ thuật sơ đồ tư duy.

117 Tiểu kết chương 2. 125 CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ………. Mục đích thực nghiệm ……………… ………………………………126 3. Nhiệm vụ thực nghiệm.

Phương pháp thực nghiệm ……………………. Kế hoạch thực nghiệm …………………………………. Quy trình thực nghiệm……………………………………………. Kết quả thực nghiệm.

Cách xử lý và đánh giá kết quả dạy thực nghiệm …………………129 3. Kết quả thực nghiệm sư phạm………………………………… ….132 Tiểu kết chương 3. 161 KẾT LUẬN CHUNG VÀ KIẾN NGHỊ. 162 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ……………………………………………………………………….165 TÀI LIỆU THAM KHẢO……………………………………………….166 PHỤ LỤC CỦA LUẬN ÁN…………………………………………….176 PHỤ LỤC 1: Phiếu điều tra thực trạng việc dạy và học Hoá học hữu cơ ở trường Đại học kĩ thuật……………………………………………………176 PHỤ LỤC 2: Phiếu hỏi về giờ dạy áp dụng PPDH tích cực nhằm phát triển năng lực độc lập sáng tạo cho SV………….181 PHỤ LỤC 3: Phiếu hỏi về giờ học sử dụng PPDH tích cực …………….183 PHỤ LỤC 4: Bảng kiểm sát biểu hiện năng lực độc lập sáng tạo……….187 PHỤ LỤC 5: Các giáo án dạy thực nghiệm………………………………194 PHỤ LỤC 6: Hướng dẫn chấm đ ề kiểm tra Hóa học hữu cơ ……………247 PHỤ LỤC 7: Bộ câu hỏi hóa hữu cơ đánh giá năng lực độc lập sáng tạo của sinh viên………………………………………………………………….256 PHỤ LỤC 8: Kết quả đánh giá qua bài kiểm tra đã thực nghiệm ở vòng2.263 PHỤ LỤC 9: Bảng số trường, số lớp, s ố sinh viên trong mỗi vòng thực nghiệm…………………………………………………………………….276 DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT Bộ GD&ĐT Bộ Giáo dục và Đào tạo CĐ Cao đẳng CNTT Công nghệ thông tin CTCT Công thức cấu tạo CTPT Công thức phân tử DA Dự án dd Dung dịch DH Dạy học DHDA Dạy học dự án DHHĐ Dạy học hợp đồng ĐH Đại học ĐC Đối chứng GV Giảng viên HĐ Hợp đồng HS Học sinh NXB Nhà xuất bản PP Phương pháp PPDH Phương pháp dạy học PTHH Phương trình hóa học SV Sinh viên SĐTD Sơ đồ tư duy TBDH Thiết bị dạy học THPT Trung học phổ thông TN Thực nghiệm TNKQ Trắc nghiệm khách quan TNSP Thực nghiệm sư phạm DANH MỤC BẢNG BIỂU Số bảng TT Tên bảng biểu Trang biểu Tổng hợp kết quả bảng kiểm quan sát biểu hiện năng lực 1 Bảng 3.1 140 độc lập sáng tạo khi DH theo HĐ Tổng hợp kết quả bảng kiểm quan sát biểu hiện năng lực 2 Bảng 3.2 140 độc lập sáng tạo khi DH theo DA Tổng hợp kết quả bảng kiểm quan sát biểu hiện năng lực 3 Bảng 3.3 141 độc lập sáng tạo khi DH theo Spickler Tổng hợp kết quả bảng kiểm quan sát biểu hiện năng lực 4 Bảng 3.4 142 độc lập sáng tạo khi DH bằng SĐTD Kết quả lấy thông tin của GV về PPDH tích cực giúp phát 5 Bảng 3.5 triển năng lực độc lập sáng tạo cho SV 143 Kết quả phiếu hỏi SV về giờ học có sử dụng 4 biện pháp 6 Bảng 3.6 phát triển năng lực độc sáng tạo 144 Kết quả phiếu đánh giá sản phẩm dự án 7 Bảng 3.7 146 Kết quả điểm kiểm tra của các lớp TN và ĐC 7 Bảng 3.8 147 ( biện pháp 1 vòng 1 ) Phân loại kết quả điểm kiểm tra của lớp TN và lớp ĐC 8 Bảng 3.

9 148 ( biện pháp 1 vòng 1 ) Bảng tần suất của lớp TN và lớp ĐC 9 Bảng 3.10 149 ( biện pháp 1 vòng 1 ) Bảng % số SV đạt điểm Xi trở xuống của lớp TN và lớp 10 Bảng 3.12 Tổng hợp các tham số đặc trưng của lớp TN và lớp ĐC 150 ( biện pháp 1 vòng 1 ) Kết quả điểm kiểm tra của các lớp TN và ĐC 12 Bảng 3.1 3 150 ( biện pháp 2 vòng 1 ) Phân loại kết quả điểm kiểm tra của lớp TN và lớp ĐC 13 Bảng 3.14 151 ( biện pháp 2 vòng 1 ) Bảng tần suất của lớp TN và lớp ĐC 14 Bảng 3.15 152 ( biện pháp 2 vòng 1 ) Bảng % số SV đạt điểm Xi trở xuốngcủa lớp TN và lớp 15 Bảng 3.16 152 ĐC ( biện pháp 2 vòng 1 ) Tổng hợp các tham số đặc trưng của lớp TN và lớp ĐC 16 Bảng 3.17 153 ( biện pháp 2 vòng 1 ) Kết quả điểm kiểm tra của các lớp TN và ĐC 17 Bảng 3.18 153 ( biện pháp 3 vòng 1 ) Phân loại kết quả điểm kiểm tra của lớp TN và lớp ĐC 18 Bảng 3.19 154 ( biện pháp 3 vòng 1 ) Bảng tần suất của lớp TN và lớp ĐC 19 Bảng 3.