Luận án: Xây dựng và sử dụng bài tập trong dạy học Giáo dục học phát triển năng lực sư phạm cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM NGUYỄN THỊ TÍM HUẾ XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO SINH VIÊN CAO ĐẲNG SƯ PHẠM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Hà Nội, 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM NGUYỄN THỊ TÍM HUẾ XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO SINH VIÊN CAO ĐẲNG SƯ PHẠM Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử giáo dục Mã số: 9 1 4 0 1 0 2 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: 1. PHẠM QUANG TIẾN Hà Nội, 2018 LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Vũ Trọng Rỹ, TS. Phạm Quang Tiến, hai người Thầy đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận án. Tôi cũng xin được chân thành bày tỏ lòng cảm ơn đến Phòng Quản lý khoa học đào tạo và Hợp tác quốc tế Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam đã tạo điều kiện và động viên cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các thầy giáo, cô giáo và các em sinh viên ở các trường Cao đẳng Hải Dương, Cao đẳng Sư phạm Bắc Ninh, Cao đẳng Sư phạm Lạng Sơn, Cao đẳng Sư phạm Điện Biên, Cao đẳng Sư phạm Quảng Ninh đã tham gia và giúp đỡ tôi trong quá trình điều tra, thực nghiệm của luận án. Cuối cùng, xin bày tỏ lòng biết ơn những người thân trong gia đình đã quan tâm, ủng hộ, làm chỗ dựa vững chắc để tôi vững tâm hoàn thành nhiệm vụ. Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày …tháng…năm 2018 Tác giả luận án Nguyễn Thị Tím Huế LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, được hoàn thành với sự hướng dẫn và giúp đỡ của nhiều nhà khoa học. Tất cả các nguồn số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án này là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào.

Các thông tin trích dẫn trong luận án đều đã được chỉ rõ nguồn gốc. Tác giả luận án MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU……………………………………………………………. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu…………………………. Mục đích nghiên cứu…………………………………………….

Khách thể và đối tượng nghiên cứu……………………………. Giả thuyết khoa học……………………………………………. Nhiệm vụ nghiên cứu …………………………………………… 3 6. Phạm vi giới hạn của đề tài…………………………………….

Phương pháp nghiên cứu ………………………………………. Những luận điểm cơ bản cần bảo vệ ……………………………. Những đóng góp mới của luận án………………………………… 6 10. Cấu trúc của luận án…………………………………………….

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO SINH VIÊN CAO ĐẲNG SƯ PHẠM TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC HỌC…………………………………………………. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Bài tập, vai trò và ý nghĩa của bài tập trong dạy học………. Xây dựng và sử dụng bài tập trong dạy học các môn học…… 12 1.

Các nghiên cứu về năng lực, phát triển năng lực trong dạy học…………………………………………………………………… 18 1. Những nghiên cứu về xây dựng và sử dụng bài tập theo hướng phát triển năng lực ………………………………………. Nhận định chung…………………………………………… 28 1. Khái niệm cơ bản…………………………………………….

Xây dựng bài tập……………………………………………… 31 1. Sử dụng bài tập………………………………………………. Năng lực dạy học……………………………………………… 34 1. Phát triển năng lực dạy học………………………………….

Xây dựng và sử dụng bài tập theo hướng phát triển năng lực dạy học………………………………………………………………. Phát triển năng lực dạy học cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm thông qua dạy học môn Giáo dục học……………………………. Đặc điểm của sinh viên Cao đẳng Sư phạm………………… 37 1. Năng lực dạy học cần hình thành, phát triển cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm…………………………………………………….

Dạy học môn Giáo dục học theo hướng phát triển năng lực dạy học cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm…………………………. Bài tập Giáo dục học trong phát triển năng lực dạy học cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm ………………………………………. Bài tập Giáo dục học theo hướng phát triển năng lực dạy học 47 1. Yêu cầu của việc xây dựng bài tập trong dạy học Giáo dục học theo hướng phát triển năng lực dạy học…………………………….

Yêu cầu của việc sử dụng bài tập trong dạy học Giáo dục học theo hướng phát triển năng lực dạy học…………………………… 66 1. Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình xây dựng và sử dụng bài tập trong dạy học Giáo dục học theo hướng phát triển năng lực dạy học………………………………………………………………. Chương trình đào tạo và kế hoạch đào tạo của nhà trường 67 1. Năng lực của giảng viên…………………………………….

Cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật, chính sách đãi ngộ của nhà trường. 69 Kết luận chương 1………………………………………………… 70 Chương 2. THỰC TRẠNG XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC HỌC Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM…………………………………………………………… 71 2. Khái quát về khảo sát thực trạng…………………………….

Mục đích khảo sát…………………………………………… 71 2. Đối tượng khảo sát, địa bàn khảo sát…………………………. Nội dung khảo sát……………………………………………. Phương pháp khảo sát……………………………………….

Kết quả khảo sát ………………………………………………. Thực trạng nhận thức của giảng viên về xây dựng và sử dụng bài tập theo hướng phát triển năng lực dạy học cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm………………………………………………………. Thực trạng xây dựng và sử dụng bài tập Giáo dục học theo 82 hướng phát triển năng lực dạy học cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm 2. Thực trạng năng lực dạy học của sinh viên Cao đẳng Sư phạm………………………………………………………………….

Đánh giá chung về thực trạng và nguyên nhân………………. 98 Kết luận chương 2. XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO SINH VIÊN CAO ĐẲNG SƯ PHẠM TRONG DẠY HỌC HỌC PHẦN “HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ”. Đặc điểm học phần “Hoạt động dạy học ở trường THCS”.

Nguyên tắc, qui trình xây dựng bài tập GDH theo hướng phát triển năng lực dạy học cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm. Nguyên tắc xây dựng bài tập GDH theo hướng phát triển năng lực dạy học cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm………………… 104 3. Qui trình xây dựng bài tập GDH theo hướng phát triển năng lực dạy học cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm……………………… 106 3. Minh họa hệ thống bài tập học phần “Hoạt động dạy học ở trường THCS” theo hướng phát triển năng lực dạy học………….

Nguyên tắc, qui trình sử dụng bài tập Giáo dục học theo hướng phát triển năng lực dạy học cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm………………………………………………………………. Nguyên tắc sử dụng bài tập Giáo dục học theo hướng phát triển năng lực dạy học cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm…………. Qui trình sử dụng bài tập GDH theo hướng phát triển năng lực dạy học cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm……………………. Minh họa sử dụng bài tập học phần “Hoạt động dạy học ở trường THCS” theo hướng phát triển năng lực dạy học cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm…………………………………………….

129 Kết luận chương 3…………………………………………………. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM…………………………. Khái quát về thực nghiệm sư phạm…………………………… 134 4. Nội dung thực nghiệm sư phạm……………………………… 134 4.

Đối tượng thực nghiệm……………………………………… 134 4. Kế hoạch, phương pháp tiến hành thực nghiệm……………. Tiêu chí và thang đo trong thực nghiệm……………………. Thực nghiệm vòng 1………………………………………….

Tiến hành thực nghiệm vòng 1……………………………… 144 4. Kết quả thực nghiệm vòng 1……………………………………. Thực nghiệm vòng 2 …………………………………………. Tiến hành thực nghiệm vòng 2…………………………….

Kết quả thực nghiệm vòng 2………………………………. Nhận định chung về kết quả thực nghiệm sư phạm. Kết quả sau hai vòng thực nghiệm…………………………… 157 4. Những yêu cầu để việc xây dựng và sử dụng bài tập theo hướng phát triển năng lực đạt hiệu quả cao hơn………………….

157 Kết luận chương 4. 157 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 160 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ… 162 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 163 PHỤ LỤC…………………………………………………………… 172 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Viết tắt Viết đầy đủ XD&SDBT Xây dựng và sử dụng bài tập THCS Trung học cơ sở GDH Giáo dục học CĐSP Cao đẳng Sư Phạm GV Giảng viên SV Sinh viên DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN ÁN Tên các bảng Trang Bảng 2.

Mức độ quan tâm của GV tới các yếu tố khi xây dựng bài 75 tập Bảng 2. Nhận thức của GV về yêu cầu đối với bài tập 77 Bảng 2. Nhận thức của GV về yêu cầu trong xây dựng bài tập 79 Bảng 2. Ý kiến GV về các yêu cầu khi sử dụng bài tập 81 Bảng 2.

Khó khăn giảng viên gặp phải trong xây dựng bài tập 84 Bảng 2. Hiệu quả xây dựng bài tập của GV 85 Bảng 2. Hiệu quả sử dụng bài tập của GV 87 Bảng 2. Mức độ sử dụng phương pháp dạy học của GV 90 Bảng 2.

Khó khăn giảng viên gặp phải trong sử dụng bài tập 92 Bảng 2. Tự đánh giá năng lực dạy học của SV CĐSP 93 Bảng 2. Mức độ tự tin thực hiện nhiệm vụ dạy học ở trường phổ 94 thông của SV sau khi học xong GDH Bảng 2. Khó khăn trong giải bài tập GDH của SV CĐSP 97 Bảng 3.

Mục tiêu phát triển năng lực dạy học của học phần “Hoạt 105 động dạy học ở trường THCS” Bảng 4. Phiếu đánh giá năng lực lập kế hoạch dạy học năm học 137 Bảng 4. Phiếu đánh giá năng lực lập kế hoạch dạy học bài 138 học(thiết kế giáo án) Bảng 4. Phiếu đánh giá năng lực tổ chức dạy học 140 Bảng 4.

Phiếu đánh giá năng lực xây dựng, sử dụng hồ sơ dạy 142 học Bảng 4. Phân nhóm thực nghiệm sư phạm vòng 1 144 Bảng 4. Kết quả học tập năm nhất của SV lớp TN và ĐC 145 Bảng 4. Phân phối tần suất kết quả phát triển năng lực dạy học 145 Bảng 4.

Kết quả T-Test cho thực nghiệm vòng 1 146 Bảng 4. Mức độ ảnh hưởng của tác động 148 Bảng 4. Bảng tiêu chí J. Mức độ tự tin của SV lớp thực nghiệm và đối chứng sau 149 thực nghiệm tác động vòng 1 Bảng 4.

Phân nhóm thực nghiệm sư phạm vòng 2 151 Bảng 4. Kết quả học tập năm nhất của SV lớp TN và ĐC 151 Bảng 4. Phân phối tần suất kết quả phát triển năng lực dạy học 152 Bảng 4. Kết quả T-Test cho thực nghiệm vòng 2 153 Bảng 4.

Mức độ ảnh hưởng của tác động 155 Bảng 4. Mức độ tự tin của SV lớp thực nghiệm và đối chứng sau 155 thực nghiệm tác động vòng 2 DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ Tên sơ đồ, hình vẽ Trang Hình 4.1 Biểu đồ biểu diễn tần suất hội tụ tiến của hai lớp 147 thực nghiệm và đối chứng Hình 4.2 Biểu đồ biểu diễn tần suất hội tụ tiến của hai lớp 154 thực nghiệm và đối chứng 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu 1.