Luận án tiến sĩ: Dạy học Hình học Trung học cơ sở theo hướng vận dụng thuyết Đa trí tuệ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM ------------------ NGUYỄN TRUNG THANH DẠY HỌC HÌNH HỌC TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO HƯỚNG VẬN DỤNG THUYẾT ĐA TRÍ TUỆ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HÀ NỘI, 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM ------------------ NGUYỄN TRUNG THANH DẠY HỌC HÌNH HỌC TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO HƯỚNG VẬN DỤNG THUYẾT ĐA TRÍ TUỆ Chuyên ngành: Lí luận và PP dạy học bộ môn Toán Mã số: 9.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Tôn Thân 2. TS Đặng Thị Thu Thủy HÀ NỘI, 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Tôn Thân và TS. Đặng Thị Thu Thủy.

Tất cả các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác. Tác giả luận án Nguyễn Trung Thanh ii LỜI CÁM ƠN Luận án “Dạy học Hình học Trung học cơ sở theo hướng vận dụng thuyết Đa trí tuệ” được hoàn thành là kết quả học tập, nghiên cứu của người thực hiện cùng với sự hướng dẫn tận tình của quý thầy, cô và sự giúp đỡ của gia đình, bàn bè, đồng nghiệp. Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. TS Tôn Thân, TS.

Đặng Thị Thu Thủy - những người đã tận tình hướng dẫn và hết lòng giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin chân trọng cám ơn các Thầy, Cô trong và ngoài Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam đã hết lòng dạy bảo và đóng góp những ý kiến quý báu để tôi hoàn thành Luận án. Đặc biệt, tôi xin gửi lời cả ơn chân thành tới các Thầy: PGS.TS Trần Kiều, PGS.TS Phạm Đức Quang, GS.TS Bùi Văn Nghị,.đã luôn giúp đỡ, đóng góp những ý kiến quý báu và chân thành để tôi sớm hoàn thành luận án. Cuối cùng, tôi xin chân thành cám ơn những người thân trong gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn động viên, tạo mọi điều kiện cho tôi học tập và nghiên cứu tốt nhất để tôi có thể hoàn thành luận án của mình.

Trân trọng cám ơn! iii MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Khách thể và đối tượng nghiên cứu.

Giả thuyết khoa học. Phạm vi nghiên cứu. Các phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án.

Những luận điểm đưa ra bảo vệ. Cấu trúc của luận án. 4 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN. Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực của đề tài.

Một số vấn đề chung về thuyết Đa trí tuệ. Tình hình nghiên cứu về dạy học theo hướng vận dụng thuyết Đa trí tuệ trên thế giới và ở Việt Nam. Đổi mới dạy học môn Toán Trung học cơ sở ở nước ta hiện nay. Dạy học môn Toán theo tiếp cận phát triển năng lực.

Yêu cầu dạy học môn Toán theo tiếp cận phát triển năng lực. Một số vấn đề dạy học Hình học Trung học cơ sở theo hướng vận dụng thuyết Đa trí tuệ. Đặc điểm của dạy học Hình học Trung học cơ sở. Đặc điểm của học sinh Trung học cơ sở trong học tập Hình học.

Quan niệm về dạy học Hình học Trung học cở sở theo hướng vận dụng thuyết Đa trí tuệ. Phương thức thực hiện dạy học Hình học Trung học cơ sở theo hướng vận dụng thuyết Đa trí tuệ. Thực trạng về dạy học Hình học ở trường Trung học cơ sở theo hướng vận dụng thuyết Đa trí tuệ. Chương trình và sách giáo khoa môn Toán Trung học cơ sở hiện hành với việc dạy học theo hướng vận dụng thuyết Đa trí tuệ.

Thực trạng về dạy và học Hình học ở trường Trung học cơ sở theo hướng vận dụng thuyết Đa trí tuệ. 50 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. 59 CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY HỌC HÌNH HỌC TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO HƯỚNG VẬN DỤNG THUYẾT ĐA TRÍ TUỆ. Định hướng xây dựng và thực hiện các biện pháp.

Định hướng 1: Đảm bảo sự thống nhất giữa tính đồng loạt và tính phân hóa trong dạy học. Định hướng 2: Đảm bảo phát huy tính tích cực, độc lập và sáng tạo của học sinh trong học tập. Định hướng 3: Tạo môi trường dạy học để học sinh có điều kiện thảo luận, trao đổi ý tưởng với bạn bè và giáo viên. Định hướng 4: Hướng tới mục đích phát triển toàn diện cho HS, phát huy những dạng trí tuệ nổi trội và khắc phục những khiếm khuyết của các dạng trí tuệ còn thiếu ở mỗi HS.

Định hướng 5: Đảm bảo tính khả thi, dễ áp dụng đối với giáo viên và học sinh. Đề xuất các biện pháp dạy học Hình học Trung học cơ sở theo hướng vận dụng thuyết Đa trí tuệ. Biện pháp 1: Đánh giá các dạng trí tuệ nổi trội của học sinh. Biện pháp 2: Xác định mục tiêu bài học theo hướng vận dụng thuyết Đa trí tuệ.

Biện pháp 3: Khai thác, lựa chọn và thiết kế nội dung dạy học theo hướng vận dụng thuyết Đa trí tuệ. Biện pháp 4: Tập luyện cho học sinh sử dụng các dạng trí tuệ nổi trội trong các tình huống dạy học điển hình. Biện pháp 5: Lựa chọn và sử dụng các phương pháp dạy học, kĩ thuật dạy học và phương tiện dạy học theo hướng vận dụng thuyết Đa trí tuệ. Biện pháp 6: Đánh giá sự tiến bộ của học sinh trong dạy học Hình học theo hướng vận dụng thuyết Đa trí tuệ.

124 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. 132 CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm. Mục đích thực nghiệm.

Nhiệm vụ thực nghiệm. Tổ chức thực nghiệm và nội dung thực nghiệm sư phạm. Tổ chức thực nghiệm. Nội dung thực nghiệm.

Đánh giá kết quả thực nghiệm. Phương pháp đánh giá kết quả thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm sư phạm. 136 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.

147 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 148 MỘT SỐ CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ BĐTD Bản đồ tư duy BT Bài toán CT Chương trình CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa DH Dạy học ĐC Đối chứng GV Giáo viên GDPT Giáo dục phổ thông HĐ Hoạt động HS Học sinh NL Năng lực NXB Nhà xuất bản PHT Phiếu học tập PPDH Phương pháp dạy học PT Phổ thông PTDH Phương tiện dạy học SBT Sách bài tập SGK Sách giáo khoa SGV Sách giáo viên THCS Trung học cơ sở TN Thực nghiệm TNSP Thực nghiệm sư phạm Tr Trang vii DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Kết quả khảo sát HS. Bảng phân loại về biểu hiện các dạng trí tuệ của HS.

Kết quả bài kiểm tra TN lần thứ nhất của nhóm TN và nhóm ĐC. Các tham số thống kê của bài kiểm tra sau TN. Kết quả bài kiểm tra TN lần thứ hai của nhóm TN và nhóm ĐC. Các tham số thống kê của bài kiểm tra sau TN.

142 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Sơ đồ 1. Các bước thực hiện dự án. Đồ thị đường lũy tích kết quả bài kiểm TN lần 1 của nhóm TN và nhóm ĐC. Đồ thị đường lũy tích kết quả bài kiểm TN lần 2 của nhóm TN và nhóm ĐC.

Lí do chọn đề tài Trong những năm gần đây, việc ứng dụng các thành tựu của tâm lý học hiện đại vào DH Toán luôn được các nhà nghiên cứu giáo dục Toán học quan tâm, trong đó có thuyết Đa trí tuệ của nhà tâm lý học người Mỹ Howard Gardner. Thuyết này cho rằng mỗi người đều có tám dạng trí tuệ, bao gồm: Trí tuệ ngôn ngữ, trí tuệ logic/toán, trí tuệ không gian, trí tuệ hình thể - động năng, trí tuệ âm nhạc, trí tuệ giao tiếp, trí tuệ nội tâm và trí tuệ tự nhiên học. Thực tế DH hiện nay cho thấy trong các trường học thường chú trọng phát huy trí tuệ ngôn ngữ và trí tuệ logic/toán. Quá trình DH đã bỏ qua những thế mạnh học tập thông qua các dạng trí tuệ khác như: trí tuệ không gian, trí tuệ giao tiếp, trí tuệ nội tâm, trí tuệ tự nhiên học,.

Nhiều HS đã có thể học tập tốt hơn nếu các em có điều kiện phát huy được những dạng trí tuệ nổi trội của mình trong các HĐ học tập. Thuyết Đa trí tuệ mang tính giáo dục nhân văn và cần thiết trong DH, kêu gọi nhà trường, GV cần coi trọng sự đa dạng về trí tuệ ở mỗi HS. Mỗi dạng trí tuệ đều quan trọng và mỗi HS đều có ít nhiều thế mạnh, sở trường học tập riêng của mình. Do đó, yêu cầu nhà trường, GV phải có biện pháp khơi gợi tiềm năng và tạo điều kiện cho HS được học tập theo đúng thế mạnh của mình trong quá trình học tập.

Các chủ trương, chính sách về giáo dục và đào tạo ở nước ta đề ra mục tiêu "Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân". Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo đã nêu rõ quan điểm "Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện NL và phẩm chất người học", và mục tiêu cụ thể đối với giáo dục PT, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, NL công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho HS. Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, NL và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời.

Bảo đảm cho HS có trình độ THCS (hết lớp 9) có tri thức PT nền tảng, đáp ứng yêu cầu phân luồng mạnh sau THCS [66]. Theo đó, xu hướng vận dụng thuyết Đa trí tuệ vào đổi mới DH ở trường PT là cần thiết, 2 giúp cho người học phát triển toàn diện cả về phẩm chất và NL; hài hòa đức trí, thể, mĩ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi cá nhân người học; định hướng cho người học lựa chọn nghề nghiệp phù hợp trong tương lai.