Luận án: Áp dụng thang Zimmerman trong sàng lọc rối loạn ngôn ngữ trẻ em Việt Nam 1-6 tuổi

MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 3 TỔNG QUAN TÀI LIỆU. TỔNG QUAN VỀ NGÔN NGỮ VÀ RỐI LOẠN NGÔN NGỮ Ở TRẺ EM. Ngôn ngữ và ngôn ngữ học.

Lịch sử về bệnh Rối loạn ngôn ngữ. Các khái niệm và thuật ngữ. TỔNG QUAN VỀ CÁC THANG ĐÁNH GIÁ NGÔN NGỮ. Một số thang đánh giá lĩnh vực ngôn ngữ ở trẻ em.

Thang đánh giá ngôn ngữ Zimmerman. TỔNG QUAN VỀ QUY TRÌNH CHUẨN HÓA THANG CÔNG CỤ. Qúa trình chuyển ngữ và hoàn thiện thang đo. Các nguyên tắc cơ bản của quá trình chuẩn hóa thang đo.

TỔNG QUAN SÀNG LỌC RỐI LOẠN NGÔN NGỮ Ở TRẺ EM. Một số công cụ sàng lọc phát triển ở trẻ em.3 Tổng quan về một số dạng rối loạn ngôn ngữ thường gặp. Nguyên nhân và một số yếu tố nguy cơ liên quan. Các nghiên cứu liên quan.

47 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu. Phương tiện và các kỹ thuật thu thập thông tin. Xử lý số liệu. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu.

68 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Điều chỉnh thang đánh giá ngôn ngữ Zimmerman cho trẻ em nói tiếng Việt từ 1 đến 6 tuổi năm 2017. Kết quả quá trình chuyển ngữ thang Zimmerman. Tính giá trị và độ tin cậy của thang Zimmerman.

Phân tích điểm số thang Zimmerman của đối tượng nghiên cứu. Tỷ lệ RLNN và một số đặc điểm liên quan của trẻ .2 Mô tả kết quả sàng lọc rối loạn ngôn ngữ và một số yếu tố liên quan ở trẻ em từ 1 đến 6 tuổi tại cộng đồng tỉnh Hải Dương năm 2017-2018.1 Tỷ lệ rối loạn ngôn ngữ của trẻ trong nghiên cứu. Mô tả một số yếu tố nguy cơ liên quan đến RLNN. Phương pháp nghiên cứu.

Điều chỉnh thang đánh giá ngôn ngữ Zimmerman cho trẻ em nói tiếng Việt năm 2017 tại bệnh viện Nhi Hải Dương. Mô tả kết quả sàng lọc rối loạn ngôn ngữ và một số yếu tố nguy cơ liên quan ở trẻ em từ 1 đến 6 tuổi tại cộng đồng tỉnh Hải Dương năm 2017-2018. 133 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Hiện nay, ở Việt Nam cũng như các nước trên thế giới, tỷ lệ trẻ em có khiếm khuyết về tâm thần, trí tuệ, ngôn ngữ có xu hướng gia tăng. Các khiếm khuyết này không chỉ ảnh hưởng đến quá trình phát triển chung của trẻ mà còn góp phần làm gia tăng tỷ lệ trẻ khuyết tật vĩnh viễn.

Ở một số nước phát triển, việc sàng lọc và chẩn đoán sớm các rối loạn ngôn ngữ được thực hiện thường quy nhằm phát hiện những trẻ có chậm và rối loạn ngôn ngữ từ rất sớm. Tại Việt Nam, công tác sàng lọc rối loạn ngôn ngữ ở trẻ em vẫn chưa được chú ý và quan tâm đúng mức. Phát hiện sớm khuyết tật ở trẻ em có tầm quan trọng đặc biệt vì trong quá trình phát triển của con người giai đoạn từ 0 đến 6 tuổi đóng vai trò vô cùng quan trọng. Đó là thời kỳ phát triển mạnh mẽ nhất cả về thể chất, tinh thần và liên quan đặc biệt đến quá trình phát triển ngôn ngữ [1].

Vì vậy phát hiện sớm rối loạn ngôn ngữ giúp có kế hoạch can thiệp sớm, phù hợp cho trẻ có ý nghĩa vô cùng lớn. Tại Hoa Kỳ, theo nghiên cứu của tác giả Black (2012) có gần 8% trẻ độ tuổi từ 3 đến 17 tuổi có rối loạn về ngôn ngữ, trong đó có 55% trẻ được điều trị [2]. Tại Việt Nam (2013) theo ước tính thống kê có khoảng 1,3 triệu trẻ khuyết tật, trong đó tỉ lệ trẻ khuyết tật trí tuệ 27%; khuyết tật ngôn ngữ 19%; khiếm thính 12,43% [3]. Hiện vẫn chưa có số liệu thống kê cụ thể về các tỷ lệ rối loạn ngôn ngữ và tỷ lệ trẻ được điều trị.

Năm 2016, nghiên cứu của tác giả Eitel và cộng sự đã công bố kết quả khảo sát về thực trạng và nhu cầu trị liệu ngôn ngữ, nghiên cứu ước tính có khoảng 3,5 triệu người Việt Nam có vấn đề về giao tiếp, lời nói, ngôn ngữ và nhận thức [4]. Vì vậy các chương trình sàng lọc phát hiện sớm và phục hồi các bệnh lý ngôn ngữ được đặt ra là một đòi hỏi khách quan, một nhu cầu cấp thiết đối với chuyên ngành. Hiện nay ở Hoa Kỳ đang áp dụng khoảng vài chục thang đánh giá phát triển ngôn ngữ cho trẻ em. Mỗi thang tập trung vào đánh giá một số lĩnh vực của ngôn ngữ nhất định.

Khoảng mười năm, các phiên bản của thang đo sẽ được xem xét, chỉnh sửa và thay mới. Thang Preschool Language Scale -5 công bố năm 2011 bởi 2 tác giả Ira Lee Zimmerman và hai cộng sự. Thang đang được sử dụng phổ biến tại Hoa Kỳ do tính cập nhật và phổ quát. Mục tiêu của thang là sàng lọc và xác định trẻ bị chậm và rối loạn phát triển ngôn ngữ độ tuổi từ 0 đến 8 tuổi.

Tại Việt Nam hiện nay, việc chuyển ngữ và áp dụng vào thực tiễn lâm sàng một bộ công cụ đánh giá ngôn ngữ ở nhiều độ tuổi là rất phức tạp và cho đến bây giờ hầu như chưa có bất kỳ một thang đánh giá ngôn ngữ nào được chuẩn hóa. Hầu hết các bộ công cụ hiện nay đều chuyển ngữ nguyên gốc, không có điều chỉnh và không có nghiên cứu kiểm định. Chưa có nghiên cứu nào xây dựng hoặc chuẩn hóa một bộ công cụ giúp sàng lọc và chẩn đoán xác định rối loạn ngôn ngữ. Thêm nữa, trong lĩnh vực ngôn ngữ trị liệu vẫn còn nhiều khoảng trống trong chẩn đoán, điều trị và nghiên cứu.

Chúng tôi đã xem xét về khả năng phù hợp, độ tin cậy nên đã lựa chọn thang đánh giá ngôn ngữ tiền học đường phiên bản thứ 5 (Preschool Language Scale - 5) của Zimmerman để nghiên cứu việt hóa và áp dụng vào sàng lọc rối loạn ngôn ngữ tại cộng đồng. Do vậy chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu áp dụng thang Zimmerman trong sàng lọc rối loạn ngôn ngữ ở trẻ em nói tiếng Việt từ 1 đến 6 tuổi.” với 2 mục tiêu: 1. Điều chỉnh thang đánh giá ngôn ngữ Zimmerman cho trẻ em nói tiếng Việt từ 1 đến 6 tuổi năm 2017. Mô tả kết quả sàng lọc rối loạn ngôn ngữ và một số yếu tố liên quan ở trẻ em từ 1 đến 6 tuổi tại cộng đồng tỉnh Hải Dương năm 2017-2018.

3 Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. TỔNG QUAN VỀ NGÔN NGỮ VÀ RỐI LOẠN NGÔN NGỮ Ở TRẺ EM 1. Ngôn ngữ và ngôn ngữ học 1. Vai trò của ngôn ngữ trong xã hội loài người Lao động và ngôn ngữ và là hai nhân tố trực tiếp thúc đẩy quá trình tiến hóa nhân loại.

Nhờ nó, con người đã tách ra khỏi thế giới loài vật. Lao động làm con người chủ động hơn trong cuộc sống. Con người không còn bị động, phụ thuộc vào thiên nhiên. Lao động giúp họ tự sáng tạo ra đời sống vật chất và tinh thần của chính mình.

Ngôn ngữ được nảy sinh trong quá trình tương tác của con người trong lao động. Qua ngôn ngữ, con người biết hợp sức để giải quyết hàng loạt công việc mà sức một cá nhân không thể vượt qua. Nhờ ngôn ngữ, con người biết phân công nhau trong lao động, trong phân phối sản phẩm sau lao động và quan trọng là biết tận dụng các kinh nghiệm của người khác, của thế hệ đi trước trong giải quyết các công việc. Vì vậy, nhờ lao động và ngôn ngữ, xã hội đã được hình thành.

Bắt đầu từ các cộng đồng nói năng mang tính huyết thống tiến dần đến những cộng đồng mang tính lãnh thổ và cuối cùng tới dân tộc và quốc gia. Trải qua hàng triệu năm tiến hóa, ngôn ngữ vẫn đi cùng con người bởi vì nó là phương tiện giao tiếp không thể thay thế được. Nó là phương tiện giao tiếp đáp ứng được mọi nhu cầu khác nhau của xã hội.Yule, ngôn ngữ có hai chức năng chính là liên giao (transactional) và liên nhân (interactional). Chức năng liên giao cho phép người nói và người nghe truyền tải và tiếp nhận thông tin.

Người ta giao dịch được với nhau trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Nhờ đó, “con người tận dụng được kiến thức của người đi trước và kiến thức của những người thuộc nền văn hóa khác”. Tuy nhiên, “thực sự thì ai cũng biết rằng mối quan hệ hàng ngày của con người phần lớn được mô tả qua việc sử dụng ngôn ngữ có tính liên nhân hơn là liên giao”. Chức năng liên nhân cho phép người giao tiếp chia sẻ quan điểm, tình cảm, thái độ.

Nhờ chức năng này, các thành 4 viên trong cùng một cộng đồng có cơ sở cố kết lại, hợp thành một khối với những ràng buộc nhất định với nhau. Nói cách khác, chức năng liên giao bộc lộ chủ yếu qua công việc còn chức năng liên nhân chủ yếu trong quan hệ tình cảm, ý thức và thái độ. Trong lịch sử, nhiều phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ đã được tận dụng. Chẳng hạn như hệ thống tín hiệu đèn đường, hệ thống kí hiệu toán học, hóa học… Những phương tiện này rất hữu ích trong đời sống.

Chẳng hạn như hệ thống tín hiệu đèn đường giúp các phương tiện giao thông lưu thông hiệu quả, hệ thống kí hiệu toán học, hóa học làm các diễn đạt khoa học trở nên sáng rõ, không bị mơ hồ, và khúc chiết hơn so với sử dụng ngôn ngữ đời thường. Tuy nhiên, những phương tiện này chỉ đắc dụng khi được dùng đúng lúc, đúng chỗ. Ngoài những phạm vi đó, chúng không còn tác dụng. Chẳng hạn, không thể dùng các hệ thống này cho những giao tiếp về tình cảm hay những chia sẻ về quan điểm cuộc sống, xã hội.

Mặt khác, mặc dù chúng là những hệ thống đơn giản, nhưng lại rất kén người dùng. Để dùng được hệ thống toán học, hóa học, người dùng phải có chuyên môn về các ngành khoa học này; để dùng được hệ thống tín hiệu đèn đường, người dùng phải có những kiến thức tối thiểu về trật tự đô thị… Ngược lại, những vấn đề về “chuyên môn hẹp” này, nếu không dùng các phương tiện giao tiếp đặc thù, người ta vẫn có thể dùng ngôn ngữ để diễn đạt một cách trọn vẹn. Chính vì vậy, ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp vạn năng và không một hệ thống phương tiện nào có thể thay thế được, dù xã hội đã có nhiều bước tiến khổng lồ cả về trình độ nhận thức lẫn cơ sở vật chất so với thuở hồng hoang. Ngay từ đầu thế kỷ hai mươi, F.