Luận án tiến sĩ: Phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỷ 5-6 tuổi thông qua chơi - Nguyễn Thị Thắm (Hà Nội, 2021)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM NGUYỄN THỊ THẮM PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG GIAO TIẾP CHO TRẺ KHIẾM THỊ K M R I O N PHỔ T KỈ 5-6 TUỔI THÔNG QUA CHƠI U N ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HÀ NỘI – 2021 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM NGUYỄN THỊ THẮM PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG GIAO TIẾP CHO TRẺ KHIẾM THỊ K M R I O N PHỔ T KỈ 5-6 TUỔI THÔNG QUA CHƠI Chuyên ngành: ý luận và lịch sử giáo dục Mã số: 9.02 U N ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Cán bộ hƣớng dẫn 1 Cán bộ hƣớng dẫn 2 PGS. Phạm Minh Mục PGS.TS Nguyễn Xuân Hải HÀ NỘI – 2021 luan an ỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan nghiên cứu “Phát triển kĩ năng giao tiếp cho trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi thông qua chơi” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Kết quả nghiên cứu và dữ liệu trong luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kì luận án nào. Tác giả Nguyễn Thị Thắm i luan an ỜI CẢM ƠN Luận án tiến sĩ với đề tài “Phát triển kĩ năng giao tiếp cho trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi thông qua chơi” đƣợc hoàn thành tại Viện Khoa học giáo dục Việt Nam.

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, Phòng Quản lý khoa học, đào tạo và hợp tác quốc tế, các thầy cô giáo và đồng nghiệp ở Khoa Giáo dục đặc biệt – Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án. Tôi xin đƣợc bày tỏ lòng biết ơn chân thành, sâu sắc nhất đến PGS. Phạm Minh Mục và PGS. Nguyễn Xuân Hải, những ngƣời thầy đầy tâm huyết, tận tình động viên, khích lệ, dành nhiều thời gian công sức để trao đổi, hƣớng dẫn và định hƣớng cho tôi trong suốt thời gian nghiên cứu, hoàn thành luận án.

Tôi cũng xin đƣợc cảm ơn đến các cán bộ quản lý, giáo viên, cha mẹ học sinh và trẻ ở các cơ sở chăm sóc và giáo dục đặc biệt của Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Lâm Đồng, Khánh Hoà, Đồng Nai, Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện thời gian, công sức để đồng hành cùng tôi và thực hiện các hoạt động để tôi hoàn thành nghiên cứu của mình. Cuối cùng, tôi xin đặc biệt cảm ơn đến những ngƣời thân trong gia đình đã luôn bên cạnh động viên, khích lệ và tạo mọi điều kiện tốt nhất để tôi có thể hoàn thành luận án này. Tác giả luận án Nguyễn Thị Thắm ii luan an MỤC ỤC MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài.

Mục đích nghiên cứu. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu.

Phƣơng pháp tiếp cận và phƣơng pháp nghiên cứu. Luận điểm cần bảo vệ. Đóng góp mới của luận án. Bố cục của Luận án .7 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG GIAO TIẾP CHO TRẺ KHIẾM THỊ KÈM RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỈ 5-6 TUỔI THÔNG QUA CHƠI.

Tổng quan nghiên cứu vấn đề. Nghiên cứu về giáo dục trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi. Nghiên cứu về phát triển kĩ năng giao tiếp cho trẻ trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi. Nghiên cứu về phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi thông qua chơi.

Đánh giá chung về nghiên cứu tổng quan. Những vấn đề chung về trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi. Khái niệm và ph n loại. Nguyên nh n cơ bản gây khiếm thị k m rối loạn phổ tự k ở trẻ em.

Tiêu chí nhận biết trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ. Ảnh hƣởng của khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ đến các lĩnh vực phát triển của trẻ. Kỹ năng giao tiếp của trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi. Khái niệm kĩ năng, kĩ năng giao tiếp và phát triển kĩ năng giao tiếp.

Đặc điểm kỹ năng giao tiếp của trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi. Đánh giá kỹ năng giao tiếp của trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi .36 iii luan an 1. Chơi và phát triển kĩ năng giao tiếp cho trẻ khiếm thị k m rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi thông qua chơi. Khái niệm và vai tr của chơi đối với việc phát triển kĩ năng giao tiếp cho trẻ khiếm thị kèm RLPTK.

Đặc điểm chơi của trẻ khiếm thị k m rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi. Các bƣớc tổ chức chơi cho trẻ khiếm thị k m rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi. Quá trình phát triển kĩ năng giao tiếp cho trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi thông qua chơi. Mục đích, nghĩa phát triển kĩ năng giao tiếp cho trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi thông qua chơi.

Nội dung phát triển kĩ năng giao tiếp cho trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi thông qua chơi. Phƣơng pháp phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi thông qua chơi. Hình thức phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi thông qua chơi. Các yếu tố ảnh hƣởng đến phát triển kĩ năng giao tiếp cho trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi thông qua chơi.55 Kết luận chƣơng 1 .58 CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG GIAO TIẾP CHO TRẺ KHIẾM THỊ KÈM RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỈ 5-6 TUỔI THÔNG QUA CHƠI.

Tổ chức khảo sát thực trạng. Mục đích khảo sát. Nội dung, phƣơng pháp và công cụ khảo sát. Mẫu khách thể và địa bàn khảo sát thực trạng.

Các bƣớc khảo sát thực trạng. Đánh giá kết quả khảo sát. Thực trạng mức độ kỹ năng giao tiếp của trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi. Mức độ thực hiện 06 nhóm kĩ năng giao tiếp của trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi.

Mức độ thực hiện từng kĩ năng giao tiếp (theo từng tiêu chí) của trẻ khiếm thị kèm RLPTK 5-6 tuổi .66 iv luan an 2. Kết quả đánh giá thực trạng phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi thông qua chơi. Thực trạng nhận thức của GV về tầm quan trọng phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ thông qua chơi. Thực trạng nhận thức của giáo viên về ảnh hƣởng của khiếm thị và rối loạn phổ tự k đến sự phát triển của trẻ.

Thực trạng nội dung phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự k 5-6 tuổi thông qua chơi. Thực trạng biện pháp giáo viên sử dụng để phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự k 5-6 tuổi thông qua chơi. Các hình thức phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự k 5-6 tuổi thông qua chơi. Thực trạng yếu tố ảnh hƣởng đến phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự k 5-6 tuổi thông qua chơi.

Đánh giá chung về kết quả khảo sát thực trạng. Kết quả đạt đƣợc. Hạn chế và nguyên nhân .91 Kết luận chƣơng 2 .94 CHƢƠNG 3: BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG GIAO TIẾP CHO TRẺ KHIẾM THỊ KÈM RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỈ 5-6 TUỔI THÔNG QUA CHƠI. Nguyên tắc đề xuất biện pháp.

Đảm bảo tính giáo dục. Đảm bảo tính hệ thống. Đảm bảo tính toàn diện. Đảm bảo tính thực tiễn.

Đảm bảo tính tiếp cận cá nhân. Đảm bảo tính tự nguyện tham gia. Đề xuất biện pháp phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi thông qua chơi. Nhóm biện pháp chuẩn bị phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi thông qua chơi.

Nhóm biện pháp thực hiện phát triển KNGT cho trẻ khiếm thị kèm rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi thông qua chơi. Nhóm biện pháp bổ trợ phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi thông qua chơi. Khảo sát tính cần thiết và khả thi của các biện pháp đã đề xuất .131 Kết luận chƣơng 3 .133 CHƢƠNG 4: THỰC NGHIỆM PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG GIAO TIẾP CHO TRẺ KHIẾM THỊ KÈM RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỈ 5-6 TUỔI THÔNG QUA CHƠI. Những vấn đề chung về tổ chức thực nghiệm.

Mục đích thực nghiệm. Nội dung thực nghiệm. Giả thuyết khoa học. Địa bàn và khách thể thực nghiệm.

Quy trình thực nghiệm. Đánh giá kết quả thực nghiệm. Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm và kết quả thực nghiệm. Trƣờng hợp nghiên cứu 01.

Trƣờng hợp nghiên cứu 02. Trƣờng hợp nghiên cứu 03. So sánh kết quả trƣớc và sau thực nghiệm của 03 trƣờng hợp .167 Kết luận chƣơng 4 .171 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .172 TÀI LIỆU THAM KHẢO. PL1 vi luan an DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Kí hiệu viết tắt Viết ầy ủ 1 CBQL: Cán bộ quản l 2 GV: Giáo viên 3 KHGDCN: Kế hoạch giáo dục cá nh n 4 ĐTB: Điểm trung bình 5 KNGT: Kĩ năng giao tiếp 6 PH: Phụ huynh 7 RLPTK: Rối loạn phổ tự kỉ 8 TC Tiêu chí 9 STN: Sau thực nghiệm 10 TN Thực nghiệm 11 TKT: Trẻ khiếm thị 12 TTN: Trƣớc thực nghiệm i luan an DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

Phân loại trẻ rối loạn phổ tự kỉ. Tiêu chí chẩn đoán trẻ khiếm thị có k m rối loạn phổ tự kỉ. Danh mục công cụ đánh giá KNGT của trẻ khiếm thị k m RLPTK. Lĩnh vực chuyên môn của GV đƣợc khảo sát.

Tổng hợp so sánh mức độ thực hiện 6 nhóm KNGT (6 tiêu chí). So sánh mức độ thực hiện KNGT nhóm tiêu chí 1 (TC1). So sánh mức độ thực hiện kĩ năng thuộc nhóm tiêu chí 2 (TC2). So sánh mức độ thực hiện nhóm tiêu chí 3 (TC3).

So sánh mức độ thực hiện nhóm tiêu chí 4 (TC4). So sánh mức độ thực hiện nhóm kĩ năng - tiêu chí 5 (TC5). So sánh mức độ thực hiện nhóm kĩ năng thuộc tiêu chí 6 (TC6). So sánh KNGT dựa vào giới tính của trẻ khiếm thị k m RLPTK 5-6 tuổi.