Luận án: Đặc điểm thực vật, hóa học & tác dụng sinh học Chloranthus Japonicus Sieb. tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN DƯỢC LIỆU ĐỖ THỊ OANH NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT, THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ MỘT SỐ TÁC DỤNG SINH HỌC CỦA LOÀI CHLORANTHUS JAPONICUS SIEB. Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC HÀ NỘI, NĂM 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ BỘ GIÁO DỤC VÀVIỆN ĐÀODƯỢC TẠO LIỆU BỘ Y TẾ VIỆN DƯỢC LIỆU ------o0o------ ĐỖ THỊ OANH ĐỖ THỊ OANH NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT, THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ MỘT SỐ TÁC DỤNG SINH NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT, HỌC CỦA LOÀI CHLORANTHUS JAPONICUS SIEB. THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ MỘT SỐ TÁC DỤNG SINH Ở VIỆT NAM HỌC CỦA LOÀI CHLORANTHUS JAPONICUS SIEB. Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC Chuyên ngành : DƯỢC LIỆU - DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN số ngành : DƯỢC Chuyên Mã LIỆU - DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN : 9720206 Mã số : 9720206 Người hướng dẫn khoa học: 1.

Phạm Thanh Kỳ 2. Lê Việt Dũng TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC HÀ NỘI, NĂM 2018 Hà Nội, năm2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của GS. Phạm Thanh Kỳ và PGS. Lê Việt Dũng.

Các kết quả trình bày trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. HàNội, ngày tháng năm 2018 Nghiên cứu sinh Đỗ Thị Oanh LỜI CẢM ƠN Sau thời gian nỗ lực để hoàn thành luận án, là lúc tôi xin phép bày tỏ lòng biết ơn chân thành của mình đến các thầy cô giáo, các chuyên gia, các nhà khoa học đã hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong thời gian qua. Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới Nhà Giáo Nhân Dân GS. Phạm Thanh Kỳ - người thầy đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận tình, động viên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện Luận án.

Tôi xin cảm ơn PGS. Lê Việt Dũng, TS. Phạm Thị Nguyệt Hằng, PGS. Phương Thiện Thương – Viện Dược liệu đã giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành Luậnán.

Tôi cũng xin cảm ơn BGĐ Bệnh viện YHCT TW đã tạo điều kiện cho tôi được học tập và hoàn thành luận án. Cuối cùng tôi xin bày tỏ ng biết ơn sâu sắc tới cha mẹ kính yêu, những người thân trong gia đình, bạn bè đồng nghiệp đã luôn bên cạnh động viên và giúp đỡ tôi trong cuộc sống và sự nghiệp. Xin chân thành cảm ơn! HàNội, ngày tháng năm 2018 Tác giả Đỗ Thị Oanh DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ALT Alanin amino transferase AST Aspartat amino transferase BuOH Butanol BV Bảo vệ Hx n-hexan 13 C- NMR Phổ cộng hưởng từ hạt nhân cacbon 13 Carbon-13 Nuclear Magnetic Resonance Spectroscopy 1 H -NMR Phổ cộng hưởng từ hạt nhân proton Proton Magnetic Resonance Spectroscopy DC Dịch chiết Dl Dược liệu DMSO Dimethylsulfoxide DEPT Distortionless Enhancement by Polarisation Transfer ESI-MS Electrospray Ionisation-Mass Spectrometry EtOAc Ethyl acetat EtOH Ethanol HMBC Heteronuclear Multiple Bond Connectivity HSQC Heteronuclear Single Quantum Coherence HPLC Hight pressure Liquid Chrom atography (sắc ký lỏng hiệu năng cao) IR Phổ hồng ngoại Infrared Spectroscopy KH Khoa học Me Nhóm metyl MS Phổ khối lượng (Mass Spectroscopy) MDA Malondialdehyd NC Nghiên cứu PĐ Phân đoạn PAR Paracetamol SN Sói nhật SKC Sắc ký cột Column Chromatography SKLM Sắc ký lớp mỏng CTPT Công thức phân tử TD Tác dụng TLC Sắc ký lớp mỏng (Thin Layer Chromatography) TLTK Tài liệu tham khảo TPCN Thực phẩm chức năng TT Thuốc thử  (ppm) Độ dịch chuyển hóa học (parts per milion). s singlet d doublet dd double of doublet t triplet m multiplet ttc Thể trọng chuột TMĐ Trên mặt đất VDL Viện dược liệu HNIP Đại học dược Hà Nội NH Viện sinh thái tài nguyên sinh vật HNU Đại học khoa học tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội DANH MỤC CÁC BẢNG TT Số bảng Tên bảng Trang 1.1 Các eudesmane sesquiterpen phân lập từ các loài 9 trong chi Chloranthus 2.2 Các lindenan sesquiterpen phân lập từ các loài 13 trong chi Chloranthus 3.3 Các sesquiterpen khác phân lập từ các loài trong 17 chi Chloranthus 4.4 Các diterpenoid phân lập từ các loài trong chi 19 Chloranthus 5.5 Các triterpenoid phân lập từ các loài trong chi 23 Chloranthus 6.6 Các flavonoid phân lập từ các loài trong chi 24 Chloranthus 7.7 Các coumarin phân lập từ các loài trong chi 24 Chloranthus 8.8 Các acid hữu cơ phân lập từ các loài trong chi 24 Chloranthus 9.9 Các lignan phân lập từ các loài trong chi 25 Chloranthus 10.10 Các sterol khác phân lập từ các loài trong chi 25 Chloranthus 11.11 Các chất khác phân lập từ các loài trong chi 25 Chloranthus 12.12 Các eudesmane sesquiterpen phân lập từ loài C.13 Các lindenan sesquiterpen phân lập từ loài C.14 Các sesquiterpen khác phân lập từ loài C.15 Các coumarin phân lập từ loài C.16 Các acid hữu cơ phân lập từ loài C.17 Các lignan phân lập từ loài C.18 Các sterol phân lập từ loài C.19 Các chất khác phân lập từ C.1 Kết quả định tính các hợp chất hữu cơ trong cây 58 Sói nhật 21.2 Số liệu phổ 1H (500 MHz) và 13C-NMR (125 62 MHz) chất số 1-2 22.3 Số liệu phổ 1H (500 MHz) và 13C-NMR (125 64 MHz) chất số 3 23.4 Số liệu phổ 1H (500 MHz) và 13C-NMR (125 65 MHz) chất số 4 24.5 Số liệu phổ 1H (500 MHz) và 13C-NMR (125 67 MHz)chất số 5 25.6 Số liệu phổ 1H (500 MHz) và 13C-NMR (125 72 MHz) chất số 7 26.7 Số liệu phổ 1H (500 MHz) và 13C-NMR (125 73 MHz) chất số 8 27.8 Số liệu phổ 1H (500 MHz) và 13C-NMR (125 75 MHz) chất số 9 28.9 Số liệu phổ 1H (500 MHz) và 13C-NMR (125 77 MHz) chất số 10 29.10 Số liệu phổ 1H (500 MHz) và 13C-NMR (125 79 MHz) chất số 11 30.11 Số liệu phổ 1H (500 MHz) và 13C-NMR (125 83 MHz) chất số 12 31.12 Số liệu phổ 1H (500 MHz) và 13C-NMR (125 85 MHz) chất số 13 32.13 Số liệu phổ 1H (500 MHz) và 13C-NMR (125 86 MHz) chất số 14 33.14 Tỷ lệ chuột chết ở các lô chuột uống SN 88 34.15 Tác dụng chống viêm của SN (phần TMĐ) trên 89 mô hình gây phù chân chuột bằng carrageenin 35.16 Tác dụng chống viêm của SN (phần rễ) trên mô 89 hình gây phù chân chuột bằng carrageenin 36.17 Ảnh hưởng của SN đến thể tích dịch rỉ viêm 90 (phần TMĐ) 37.18 Ảnh hưởng của SN đến thể tích dịch rỉ viêm 90 (phần rễ) 38.19 Ảnh hưởng của SN đến số lượng bạch cầu trong 90 dịch rỉ viêm (phần TMĐ) 39.20 Ảnh hưởng của SN đến số lượng bạch cầu trong 91 dịch rỉ viêm (phần rễ) 40.21 Ảnh hưởng của SN đến hàm lượng protein trong 91 dịch rỉ viêm (phần TMĐ) 41.22 Ảnh hưởng của SN đến hàm lượng protein trong 91 dịch rỉ viêm (phần rễ) 42.23 Tác dụng của cao SN lên trọng lượng u hạt (phần 92 TMĐ) 43.24 Tác dụng của cao SN lên trọng lượng u hạt (phần 92 rễ) 44.25 Ảnh hưởng của cao SN (phần TMĐ) lên hoạt độ 93 ALT trong huyết thanh chuột bị gây độc bằng paracetamol 45.26 Ảnh hưởng của cao SN (phần TMĐ) lên hoạt độ 93 AST trong huyết thanh chuột bị gây độc bằng paracetamol 46.27 Ảnh hưởng của cao SN (phần TMĐ) lên hàm 93 lượng MDA dịch đồng thể gan 47.28 Ảnh hưởng của cao SN (phần rễ) lên hoạt độ 94 ALT trong huyết thanh chuột bị gây tổn thương gan cấp bằng paracetamol 48.29 Ảnh hưởng của cao SN (phần rễ) lên hoạt độ 94 AST trong huyết thanh chuột bị gây tổn thương gan cấp bằng paracetamol 49.30 Ảnh hưởng của cao SN(phần rễ) lên hàm lượng 95 MDA dịch đồng thể gan 50.31 Hoạt tính ức chế enzym protease HIV-1 của hợp 96 chất SN2 51.1 Vị trí phân loại chi Chloranthus Sw.

theo 4 hệ 97 thống phân loại DANH MỤC HÌNH STT Số hình Tên hình Trang 1.1 Một số dạng lá 5 2.2 Vị trí của cụm hoa 6 3.1 Sơ đồ thiết kế nghiên cứu 39 Sơ đồ chiết xuất và phân lập các chất phần trên mặt 4.2 42 đất cấy Sói nhật Sơ đồ chiết xuất và phân lập các chất từ rễ cây Sói 5.3 44 nhật (1) Tiêu bản cây Sói nhật thu hái tại Lâm Đồng 6.1 (6/2012), (2) Tiêu bản cây Sói nhật thu hái tại Vĩnh 50 Phúc (27/4/2012) lưu tại Viện Dược liệu 7.2 Cây Sói nhật tại Đà lạt - Lâm Đồng (7/01/2012) 51 8.3 Cây Sói nhật mọc rải rác dưới tán rừng thông lá kim 51 Đặc điểm hình thái cơ quan sinh trưởng của cây Sói 9.5 Đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản của cây Sói nhật 53 11.6 Đặc điểm vi phẫu rễ cây Sói nhật.7 Đặc điểm vi phẫu thân cây Sói nhật 55 13.8 Đặc điểm vi phẫu lá cây Sói nhật 55 14.9 Đặc điểm bột phần trên mặt đất cây Sói nhật 56 15.10 Đặc điểm bột rễ cây Sói nhật 57 16.11 Công thức cấu tạo chất số 1 60 17.12 Phổ 1H –NMR của chất số 1 60 18.13 Phổ 13C-NMR của chất số 1 61 19.14 Phổ DEPT của chất số 1 61 20.15 Công thức cấu tạo chất số 2 62 21.16 Công thức cấu tạo chất số 3 64 22.17 Cấu trúc hóa học chất số 4 66 23.18 Cấu trúc hóa học chất số 5 68 24.19 Cấu trúc hóa học chất số 6 69 25.20 Phổ (+) MS của chất số 6 69 26.21 Phổ 1H –NMR của chất số 6 70 27.22 Phổ 13C-NMR của chất số 6 70 28.23 Phổ DEPT của chất số 6 71 29.24 Cấu trúc hóa học chất số 7 72 30.25 Cấu trúc hóa học chất số 8 74 31.26 Cấu trúc hóa học chất số 9 76 32.27 Cấu trúc hóa học chất số 10 78 33.28 Cấu trúc hóa học chất số 11 80 34.29 Phổ 13C-NMR của chất số 11 81 35.30 Phổ DEPT của chất số 11 81 36.31 Phổ HMBC của chất số 11 82 37.32 Phổ HSQC của chất số 11 82 38.33 Cấu trúc hóa học chất số 12 84 39.34 Phổ HSQC của chất số 12 84 40.35 Cấu trúc hóa học chất số 13 86 41.36 Cấu trúc hóa học chất số 14 87 Đồ thị tương quan giữa liều dùng SN với tỉ lệ chuột 42.37 88 chết theo đường uống Đồ thị thể hiện hoạt tính ức chế của SN2 đối với 43.38 96 protease HIV-1 Cấu trúc hóa học của 14 hợp chất đã phân lập được 44.1 101 từ cây Sói nhật Hoạt tính ức chế của SN2 (A) và acid maslinic (B) 45.2 113 đối với protease HIV-1 MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN. VỊ TRÍ PHÂN LOẠI, ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT CỦA HỌ HOA SÓI (CHLORANTHACEAE) VÀ CHI CHLORANTHUS SW.1 Vị trí phân loại. Đặc điểm thực vật của họ Hoa sói (Chloranthaceae), chi Chloranthus Sw.

Đặc điểm thực vật họ Hoa sói (Chloranthaceae). Đặc điểm thực vật chi Chloranthus Sw. THÀNH PHẦN HOÁ HỌC CỦA CHI CHLORANTHUS SW.