Nghiên cứu đặc điểm thực vật, hóa học cây ban lá dính - NCS Nguyễn Việt Dũng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN DƯỢC LIỆU NGUYỄN VIỆT DŨNG NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT, THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ MỘT SỐ TÁC DỤNG SINH HỌC CỦA CÂY BAN LÁ DÍNH Hypericum sampsonii Hance., họ Ban (Hypericaceae) LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC HÀ NỘI, NĂM 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN DƯỢC LIỆU NGUYỄN VIỆT DŨNG NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT, THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ MỘT SỐ TÁC DỤNG SINH HỌC CỦA CÂY BAN LÁ DÍNH Hypericum sampsonii Hance., họ Ban (Hypericaceae) Chuyên ngành: Dược liệu - Dược học cổ truyền Mã số: 9720206 LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Duy Thuần 2. Phạm Thị Vân Anh HÀ NỘI, NĂM 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi với sự hướng dẫn của PGS. Nguyễn Duy Thuần, PGS.

Phạm Thị Vân Anh. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Nguyễn Việt Dũng LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận án tại Viện Dược liệu, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ quý báu của các thầy, cô, các nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực cùng bạn bè đồng nghiệp và gia đình. Trước hết, tôi xin trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo, các khoa phòng Viện Dược Liệu.

Ban giám đốc, Khoa dược Viện YHCT Quân đội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất giúp tôi hoàn thành công trình này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. TS Nguyễn Duy Thuần và PGS. TS Phạm Thị Vân Anh, những người thầy đã tận tình hướng dẫn, hết lòng giúp đỡ và tạo mọi điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu thực hiện luận án.

Xin bày tỏ lòng cảm ơn tới: PGS.TS Phương Thiện Thương, PGS. Nguyễn Thị Bích Thu, PGS. Đỗ Thị Hà, TS. Phạm Thanh Huyền, ThS.

Nguyễn Quỳnh Nga, CN. Hoàng Văn Toán - Viện Dược liệu; TS. Nguyễn Thế Cường Viện sinh thái và Tài nguyên sinh vật, PGS. TS Hoàng Lê Tuấn Anh Viện hóa sinh vật biển - Viện hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam đã có những ý kiến đóng góp quý báu giúp tôi hoàn thiện luận án.

Xin trân trọng cảm ơn các đồng nghiệp Khoa tài nguyên dược liệu, phòng quản lý khoa học - Viện Dược liệu; Bộ môn Dược liệu, Bộ môn Thực vật Trường Đại học Dược Hà Nội; Bộ môn Dược lý Trường Đại học Y Hà Nội; Khoa Dược Viện YHCT Quân đội; Viện sinh thái tài nguyên, Viện hóa sinh vật biển - Viện hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam đã nhiệt tình giúp đỡ và cộng tác để hoàn thành luận án. Xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến những người thân trong gia đình đã luôn ủng hộ, chia sẻ và tạo mọi điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành luận án này. Một lần nữa, xin chân thành cảm ơn tất cả những sự giúp đỡ quý báu đó! Tác giả Nguyễn Việt Dũng MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các hình ĐẶT VẤN ĐỀ.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN. Tổng quan về chi Hypericum L.

Vị trí phân loại của chi Hypericum L. Phân bố của chi Hypericum L. Đặc điểm thực vật chi Hypericum L. Thành phần hóa học của chi Hypericum L.

Tác dụng sinh học của chi Hypericum L. Tổng quan về cây ban lá dính. Vị trí phân loại. Đặc điểm thực vật.

Thành phần hóa học. Tác dụng sinh học. Công dụng và liều dùng.26 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Mẫu nghiên cứu. Hóa chất, dung môi. Thiết bị và dụng cụ nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Giám định tên khoa học, mô tả đặc điểm hình thái thực vật và nghiên cứu đặc điểm vi học các mẫu nghiên cứu 31 2. Nghiên cứu thành phần hóa học phần trên mặt đất cây ban lá dính. Đánh giá độc tính cấp của cao chiết BLD1. Nghiên cứu một số tác dụng sinh học của cao chiết BLD1 và một số chất tinh khiết phân lập được 32 2.

Xử lý số liệu.43 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Kết quả mô tả đặc điểm hình thái thực vật, giám định tên khoa học và xác định đặc điểm vi học của mẫu nghiên cứu. Đặc điểm hình thái thực vật. Giám định tên khoa học.

Đặc điểm vi học. Kết quả nghiên cứu thành phần hóa học phần trên mặt đất cây ban lá dính. Định tính các nhóm chất hữu cơ. Xác định cấu trúc các hợp chất phân lập từ phần trên mặt đất cây ban lá dính.

Kết quả đánh giá độc tính cấp của cao chiêt BLD1. Kết quả nghiên cứu một số tác dụng sinh học của cao chiết BLD1 và một số chất tinh khiết phân lập được. Đánh giá hoạt tính chống oxy hóa in vitro của cao chiết BLD1 và một số chất tinh khiết phân lập được 82 3. Đánh giá hoạt tính chống viêm in vitro của cao chiết BLD1 và một số chất tinh khiết phân lập được 84 3.

Đánh giá hoạt tính ức chế enzym acetylcholinesterase in vitro của cao chiết BLD1 và một số chất tinh khiết phân lập được 86 3. Kết quả nghiên cứu tác dụng chống oxy hóa bảo vệ gan in vivo của cao chiết BLD1 87 3. Kết quả nghiên cứu tác dụng cải thiện trí nhớ in vivo của cao chiết BLD1.92 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN. Về thực vật học.

Về thành phần hóa học. Về kết quả định tính các nhóm chất hữu cơ. Về kết quả phân lập và xác định cấu trúc các hợp chất. Về đánh giá độc tính cấp của cao chiết BLD1.

Về đánh giá một số tác dụng sinh học của cao chiết BLD1 và một số chất tinh khiết phân lập được. Về hoạt tính chống oxy hóa in vitro của cao chiết BLD1 và một số chất tinh khiết phân lập được 107 4. Về hoạt tính chống viêm in vitro của cao chiết BLD1 và một số chất tinh khiết phân lập được 109 4. Về hoạt tính ức chế enzym acetylcholinesterase in vitro của cao chiết BLD1 và một số chất tinh khiết phân lập được 110 4.

Về tác dụng chống oxy hóa bảo vệ gan in vivo của cao chiết BLD1. Về tác dụng cải thiện trí nhớ in vivo của cao chiết BLD1.119 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Viết tắt Viết đầy đủ Tiếng Việt (NF- Nuclear factor-kappa [α]D Specific Optical Rotation Độ quay cực 13 C-NMR Carbon 13 Nuclear Magnetic Phổ cộng hưởng từ hạt nhân Resonance Spectroscopy cacbon 13 1 H-NMR Proton Magnetic Resonance Phổ cộng hưởng từ hạt nhân Spectroscopy proton AChE Enzym acetylcholinesterase DNA Deoxyribonucleic acid ALT Alanin Aminotransferase APG Angiosperm Phylogeny Group Hệ thống phân loại thực vật System có hoa hiện đại APG III Angiosperm Phylogeny Group Hệ thống phân loại thực vật System III có hoa hiện đại III APG IV Angiosperm Phylogeny Group Hệ thống phân loại thực vật System IV có hoa hiện đại IV AST Aspartat Aminotransferase ALT Alanine Aminotransferase BLD Ban lá dính BLD1 Cao chiết nước phần trên mặt đất của cây Ban lá dính BuChE Butylcholinesterase CC Column Chromatography Sắc ký cột CCl4 Carbon tetrachlorid CD Circular Dichroism Phổ lưỡng sắc tròn CD3OD Deuterated methanol CDCl3 Deuterated chloroform 1 COSY H–1H Correlation Spectroscopy Phổ Cosy COX-2 Enzym cyclooxygenase-2 Cs Cộng sự CTPT Công thức phân tử DEPT Distortionless Enhancement by Phổ DEPT Polarisation Transfer DMEM Dulbecco's Modified Eagle Medium DMSO Dimethyl sulfoxid DPPH 2,2-diphenyl-1-picrylhydrazyl DTNB 5,5-dithio-bis-(2-nitrobenzoic acid) ED50 Effective dose Liều có hiệu quả ở 50% số con vật thí nghiệm FBS Fetal bovine serum FC Flavonoid G6Pase Enzym glucose-6-phosphatase GSH Glutathione HMBC Heteronuclear Multiple Bond Connectivity HPLC High Peformance Sắc ký lỏng hiệu năng cao LiquidChromatography HR-ESI-MS High-resolution electrospray Phổ khối lượng phân giải ionisation mass spectrometry HSCCC High-speed counter-current chromatography HSQC Heteronuclear Single Quantum Phổ HSQC Coherence IL Interleukin IC50 Inhibitory Concentration Nồng độ ức chế 50% iNOS Inducible nitric oxid synthase JAK-STATs Janus kinase-signal transducers and activators of transcription. KH Khoa học LD50 Lethal dose 50 Liều gây chết 50% LPS Lipopolysaccharid LT Luteolin MAPKs Enzym mitogen-activated protein kinase MDA Malonyl dialdehyd Mp Melting point Điểm nóng chảy mRNA Messenger Ribonucleic acid MS Mass Spectrometry Phổ khối lượng MTT [3- (4,5- dimethylthiazol-2-YL) 2,5- Phương pháp đánh giá hoạt tính diphenyl-tetrazoliumbromid] diệt tế bào ung thư, sử dụng MTT NC Nghiên cứu NCI National Cancer Institute NMR Nuclear magnetic resonance Phổ cộng hưởng từ hạt nhân spectrometry NO Nitric oxid NOESY Nucler Overhauser Effect Phổ NOESY Spectroscopy OD Optical Density Mật độ quang học RP-18 Reserve phase C-18 Chất hấp phụ pha đảo C - 18 P/ ư Phản ứng PE Polyethylen PG Prostaglandin PPAP Polycyclic polyprenylated acylphloroglucinols QU Quercetin SRB Sulforhodamine B TBUT Tế bào ung thư TCA Acid Trichloracetic TD Tác dụng TLC Thin layer chromatography Sắc ký lớp mỏng TLCT Trọng lượng cơ thể TLTK Tài liệu tham khảo TMS Tetrametyl Silan TNF Tumor necrosis factor Yếu tố hoại tử khối u UV Ultra Violet YHCT Y học cổ truyền WHO World Health Qrganization Tổ chức Y tế thế giới DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Vị trí phân loại của họ Ban (Hypericaceae). Vị trí phân loại của chi Hypericum L.

Danh sách các loài thuộc chi Hypericum L. Các hợp chất có hoạt tính sinh học của loài Hypericum perforatum. Các hợp chất có hoạt tính gây độc tế bào và chống viêm trong cây ban lá dính.1: Kết quả định tính các nhóm chất chính trong phần trên mặt đất.50 cây ban lá dính. Số liệu phổ NMR của hợp chất HSA1.

Số liệu phổ NMR của hợp chất HSA2. Số liệu phổ NMR của hợp chất HSA4 và hợp chất tham khảo. Số liệu phổ NMR của hợp chất HSA6. Số liệu phổ NMR của hợp chất HSA9.

Số liệu phổ NMR của hợp chất HSA11. Số liệu phổ NMR của hợp chất HSA12. Số liệu phổ NMR của hợp chất HSA13. Số liệu phổ NMR của hợp chất HSA15.

Số liệu phổ NMR của hợp chất HSA16. Số liệu phổ NMR của hợp chất HSA17. Số liệu phổ NMR của hợp chất HSA18. Số liệu phổ NMR của hợp chất HSA20.

Số liệu phổ NMR của hợp chất HSA21. Số liệu phổ NMR của hợp chất HSA22. Kết quả đánh giá độc tính cấp của cao chiết BLD1. Kết quả hoạt tính thu dọn gốc tự do DPPH của cao chiết BLD1 và một số chất tinh khiết phân lập được.

IC50 của các mẫu có hoạt tính chống oxy hóa. Hoạt tính ức chế sự sản sinh NO của các mẫu nghiên cứu. IC50 của các mẫu có tác dụng ức chế sự sản sinh NO. Kết quả đánh giá hoạt tính ức chế enzym acetylcholinesterase của các mẫu nghiên cứu.

IC50 của các mẫu có hoạt tính ức chế enzym acetylcholinesterase. Kết quả ảnh hưởng của cao chiết BLD1 lên trọng lượng gan chuột 87 Bảng 3. Kết quả ảnh hưởng của cao chiết BLD1 lên hoạt độ AST. Kết quả ảnh hưởng của cao chiết BLD1 lên hoạt độ ALT.

Kết quả ảnh hưởng của cao chiết BLD1 lên nồng độ MDA.