Luận án: Tác dụng chống đái tháo đường của lá Mimosa Pudica L. thực nghiệm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN DƯỢC LIỆU NCS. PHẠM THỊ LAN NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG CHỐNG ĐÁI THÁO ĐƯỜNG CỦA LÁ CÂY XẤU HỔ (Mimosa Pudica L.) TRÊN THỰC NGHIỆM LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC HÀ NỘI - 2024 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN DƯỢC LIỆU NCS. PHẠM THỊ LAN NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG CHỐNG ĐÁI THÁO ĐƯỜNG CỦA LÁ CÂY XẤU HỔ (Mimosa Pudica L.) TRÊN THỰC NGHIỆM LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC CHUYÊN NGÀNH: DƯỢC LÝ – DƯỢC LÂM SÀNG MÃ SỐ: 9720205 Người hướng dẫn khoa học: 1. Bùi Thanh Tùng 2.

Phạm Thị Nguyệt Hằng LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS. Bùi Thanh Tùng và PGS. Phạm Thị Nguyệt Hằng. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án Phạm Thị Lan LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của quý thầy cô, bạn bè đồng nghiệp và các nhà khoa học thuộc lĩnh vực y dược, sự ủng hộ, động viên của gia đình, bạn bè và người thân. Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc nhất đến: PGS. Bùi Thanh Tùng và PGS. Phạm Thị Nguyệt Hằng, những người thầy đã tận tình dìu dắt, chỉ bảo, giúp đỡ và động viên tôi hoàn thành luận án này.

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám đốc Viện Dược liệu; Khoa Dược lý- Sinh hóa ; Khoa Hóa Thực vật Viện Dược liệu; Phòng Quản lý Khoa học, Ban lãnh đạo và các thầy cô trong Khoa Dược- Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới: GS. Sun Youn Kim, Đại Học Gachon, Hàn Quốc đã giúp đỡ rất nhiều trong các thí nghiệm của luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới tập thể Phòng Khoa học và Đào tạo cùng các phòng ban có liên quan của Viện Dược liệu, Bộ môn Dược lý- Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia đã hết lòng giúp đỡ tôi trong suốt thời gian tôi thực hiện luận án.

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè người thân và đồng nghiệp của tôi, những người luôn sát cánh bên tôi, sẻ chia những lúc khó khăn nhất, ủng hộ, động viên và hỗ trợ mọi mặt để tôi hoàn thành luận án này. Phạm Thị Lan. MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC HÌNH ĐẶT VẤN ĐỀ. Tổng quan về bệnh đái tháo đường.

Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh bệnh ĐTĐ típ 2. Một số đích phân tử trong điều trị đái tháo đường típ 2. 5'- Adenosin monophosphat-activated protein kinase (AMPK). Protein tyrosin phosphatase 1B (PTP-1B).

Advanced glycation end products (AGEs). Methyl glyoxal và sự hình thành các AGEs. Các biến chứng của bệnh ĐTĐ. Các biến chứng cấp tính:.

Biến chứng thận do đái tháo đường. Các biến chứng khác của đái tháo đường. Các nhóm thuốc dùng trong điều trị ĐTĐ. Các thuốc làm tăng tiết insulin.

Các thuốc làm tăng nhạy cảm của tế bào đích với insulin:. Thuốc ức chế enzym alpha- glucosidase. Chất ức chế đồng vận chuyển natri-glucose 2 (SGLT-2i). Các thuốc điều trị đái tháo đường khác.

Một số mô hình gây micrĐTĐ típ 2 thực nghiệm trên động vật. Mô hình streptozotocin/ alloxan. Mô hình ăn chế độ ăn giàu chất béo. Mô hình kết hợp chế độ ăn giàu chất béo và STZ.

Mô hình gây ĐTĐ típ 2 bằng phương pháp biến đổi gen. Mô hình ĐTĐ típ 2 nguyên phát:. Tổng quan về nghiên cứu in silico. Docking phân tử (Molecular docking).

Mô phỏng động lực học phân tử. Sàng lọc các hợp chất giống thuốc. Tổng quan về cây Xấu hổ. Vị trí phân loại:.

Đặc điểm thực vật và phân bố. Thành phần hóa học. NGUYÊN LIỆU, PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Nguyên liệu dùng trong nghiên cứu.

Dược liệu nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Thiết kế liều thử cho mẫu nghiên cứu. Động vật thí nghiệm.

Hóa chất, thuốc thử. Trang thiết bị, phương tiện, dụng cụ. Địa điểm nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu:.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thử nghiệm dung nạp glucose. Phương pháp đánh giá các tác dụng của phân đoạn có tác dụng tốt nhất trên mô hình chuột bị gây ĐTĐ kiểu típ 2 do chế độ ăn giàu chất béo và streptozotocin. Nghiên cứu tác dụng ức chế enzym α- glucosidase và PTP-1B của hợp chất chính phân lập được từ cây Xấu hổ (Mimosa pudica L.) trên mô hình in silico.

Nghiên cứu tác dụng ức chế enzym α- glucosidase và PTP-1B của hợp chất chính phân lập được từ cây Xấu hổ (Mimosa pudica L. Tác dụng ức chế của phân đoạn EtOAc và hai hợp chất đối với độc tính glucose trên dòng tế bào HUVECs. Phương pháp đánh giá tác dụng ức chế sự hình thành AGEs do MGO gây ra. Phương pháp đánh giá tác dụng của phân đoạn cao chiết EtOAc và hai hợp chất đối với thử nghiệm MGO-AGEs breaker (phá vỡ MGO-AGEs).

Xử lý số liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đánh giá tác dụng hạ đường huyết và một số tác dụng liên quan đến đái tháo đường của cao chiết lá cây Xấu hổ trên thực nghiệm. Kết quả đánh giá tác dụng hạ glucose huyết của cao toàn phần (MP) và các cao phân đoạn theo phương pháp dung nạp glucose đường uống (OGTT) trên chuột bình thường.

Kết quả đánh giá tác dụng của phân đoạn EtOAc cao chiết lá cây Xấu hổ trên mô hình chuột bị gây ĐTĐ típ 2 do chế độ ăn giàu chất béo và streptozotocin. Ảnh hưởng của phân đoạn EtOAc cao chiết lá cây Xấu hổ lên nồng độ glucose máu. Ảnh hưởng của phân đoạn EtOAc cao chiết lá cây Xấu hổ lên nồng độ lipid máu. Ảnh hưởng của phân đoạn EtOAc của cao chiết lá cây Xấu hổ lên microalbumin niệu.

Ảnh hưởng của phân đoạn EtOAc cao chiết lá cây Xấu hổ lên nồng độ creatinin máu, creatinin niệu và hệ số thanh thải creatinin. Ảnh hưởng của phân đoạn EtOAc cao chiết lá cây Xấu hổ lên tình trạng viêm ở mô thận chuột. Ảnh hưởng của phân đoạn EtOAc cao chiết lá cây Xấu hổ lên quá trình stress oxy hóa ở chuột. Ảnh hưởng của phân đoạn EtOAc của cao chiết lá cây Xấu hổ lên mô bệnh học thận của chuột.

Kết quả đánh giá cơ chế tác dụng chống đái tháo đường của cao chiết và hai hợp chất chiết xuất từ lá cây Xấu hổ in vitro và in silico. Kết quả in vitro thử tác dụng ức chế α-glucosidase và PTP-1B của các hợp chất phân lập được. Kết quả in silico thử tác dụng ức chế α-glucosidase và PTP-1B của các hợp chất phân lập được. Đánh giá mô hình docking.

Kết quả docking. Đánh giá khả năng giống thuốc theo quy tắc Lipinski. Phân tích các thông số dược động học (ADMET) của hai hợp chất. Kết quả động lực học phân tử.

Kết quả đánh giá tác dụng bảo vệ của phân đoạn EtOAc và hai hợp chất đối với độc tính methylglyoxal (MGO). Về tác dụng hạ đường huyết và một số tác dụng liên quan đến đái tháo đường của cao chiết lá cây Xấu hổ trên thực nghiệm:. Về đánh giá tác dụng hạ glucose huyết của cao chiết toàn phần và các phân đoạn của cao chiết lá cây Xấu hổ theo phương pháp dung nạp glucose đường uống (OGTT). Về kết quả tác dụng và cơ chế tác du ̣ng của phân đoạn EtOAc trên mô hình gây bệnh ĐTĐ típ 2 trên chuột.

Về cơ chế tác dụng chống đái tháo đường của cao chiết và hai hợp chất chiết xuất từ lá cây Xấu hổ in vitro và in silico. Về cơ chế tác dụng ức chế hai enzym α-glucosidase và PTP-1B của hai hợp chất acid protocatechuic và acid syringic. Về tác dụng và cơ chế tác dụng bảo vệ tế bào khi nồng độ đường huyết tăng cao của phân đoạn EtOAc và hai hợp chất theo cơ chế giảm tác dụng độc tính của MGO. Bàn luận chung về tác dụng dược lý theo hướng điều trị bệnh đái tháo đường của cây Xấu hổ.

Đóng góp mới của luận án. 121 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 1: Phiếu kết quả giám định mẫu cây Xấu hổ. PHỤ LỤC 2: Phương pháp chiết xuất dược liệu và phân lập các hợp chất. PHỤ LỤC 3: Phụ lục các phổ.

PHỤ LỤC 4: Kết quả nghiên cứu độc tính cấp của cao Xấu hổ phân đoạn EtOAc. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT Chữ viết tắt Tiếng Anh Giải nghĩa 1 AG Alpha-glucosidase Alpha-glucosidase 2 AGEs Advanced glycation end Các sản phẩm cuối cùng products của quá trình glycation 3 AMPK Adenosine 5'- Protein kinase hoạt hóa monophosphate-activated Adenosin 5'-monophosphat protein kinase 4 BMI Body mass index Chỉ số khối cơ thể 5 BSA Bovine Serum Albumin Albumin huyết thanh bò 6 CAT Catalase Catalase 7 DKA Diabetic ketoacidosis Nhiễm toan ceton do đái tháo đường 8 DPP4 Dipeptidylpeptidase-4 9 ĐTĐ Đái tháo đường 10 EDTA Ethylene diamine tetra Ethylen diamin tetra acetic acid acetic acid 11 ESI-MS Electron spray ionization Phổ khối ion hóa phun mù mass spectrometry điện tử 12 ESRD End-stage renal disease Bệnh thận giai đoạn cuối 13 GC-MS Gas chromatography-mass Sắc ký khí-khối phổ spectrometry 14 GFR glomerular filtration rate Tốc độ lọc cầu thận 15 GLO1; Glyoxalase 1; Glyoxalase 1; GLO2 Glyoxalase 2 Glyoxalase 2 16 GLP Glucagon-like peptide Chuỗi peptid giống glucagon 17 GLUT 4 Glucose transporter type 4 Vận chuyển glucose loại 4 18 GPx Glutathione peroxidase Glutathion peroxidase 19 HBA Hydrogen bond acceptor Nhóm nhận liên kết hydro 20 HBD Hydrogen bond deliver Nhóm cho liên kết hydro 21 HIV- AIDS Human immunodeficiency Hội chứng suy giảm miễn virus infection and acquired dịch mắc phải ở người immunodeficiency syndrome 22 HLA Human Leukocyte Antigen Kháng nguyên bạch cầu người 23 HPMC Hydroxypropyl Hydroxypropyl methylcellulose methylcellulose 24 HUVECs Human umbilical vein Tế bào nội mô tĩnh mạch endothelial cell rốn người 25 IDF International Diabetes Liên đoàn ĐTĐ quốc tế Federation 26 IL1β Interleukine-1 beta Interleukin-1 beta.