Luận án tiến sĩ: Tác dụng điều trị Alzheimer trên thực nghiệm của Đan sâm di thực (Salvia miltiorrhiza Bunge) - Trần Thị Loan, Đại học Dược Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI TRẦN THỊ LOAN NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG THEO HƯỚNG ĐIỀU TRỊ ALZHEIMER TRÊN THỰC NGHIỆM CỦA ĐAN SÂM DI THỰC (Salvia miltiorrhiza Bunge, Lamiaceae) LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC HÀ NỘI, NĂM 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI TRẦN THỊ LOAN NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG THEO HƯỚNG ĐIỀU TRỊ ALZHEIMER TRÊN THỰC NGHIỆM CỦA ĐAN SÂM DI THỰC (Salvia miltiorrhiza Bunge, Lamiaceae) LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC CHUYÊN NGÀNH DƯỢC LÝ - DƯỢC LÂM SÀNG MÃ SỐ : 62720405 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Đào Thị Vui PGS. Nguyễn Thành Hải HÀ NỘI, NĂM 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do tôi thực hiện. Các số liệu và kết quả nêu trong luận án là trung thực, chưa từng được công bố bởi bất kỳ tác giả hoặc ở bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án Trần Thị Loan LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ từ phía các thầy cô, đồng nghiệp, gia đình và bạn bè. Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới: PGS. Đào Thị Vui – Trưởng bộ môn Dược lực, Trường Đại học Dược Hà Nội và PGS. Nguyễn Thành Hải – Giảng viên bộ môn Dược lâm sàng, Trường Đại học Dược Hà Nội, là những người Thầy đã trực tiếp hướng dẫn, tận tình dìu dắt, chỉ bảo, trang bị cho tôi những kiến thức khoa học quý giá và luôn động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án.

Ban giám hiệu Trường Đại học Dược Hà Nội, Bộ môn Dược lực, Bộ môn Dược lâm sàng, Bộ môn Dược liệu, Phòng Quản lý Đào tạo Sau đại học - Trường Đại học Dược Hà Nội đã quan tâm tạo điều kiện, cho tôi được học tập và nghiên cứu. Ban Giám đốc Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên, Khoa Dược và các Phòng chức năng - Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên đã luôn động viên tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập. Phương Thiện Thương cùng khoa Hóa phân tích - Tiêu chuẩn, Viện Dược liệu; PGS. Phạm Thị Nguyệt Hằng cùng khoa Dược lý – Sinh hóa, Viện Dược liệu ; PGS.

Bùi Thanh Tùng và ThS. Đặng Kim Thu – Đại học Y Dược - Đại học Quốc gia Hà Nội; ThS. Trần Danh Việt – Trung tâm nghiên cứu trồng và chế biến cây thuốc Hà Nội đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong thời gian hoàn thành luận án. Ngô Thị Dịu – sinh viên khóa 68 và DS.

Nguyễn Thị Thanh – sinh viên khóa 69 đã đồng hành cùng tôi trong thời gian nghiên cứu. Cuối cùng, cho phép tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè thân thiết đã luôn ở bên động viên và là chỗ dựa tinh thần để tôi vượt qua những khó khăn vất vả trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Trần Thị Loan MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT.i DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU. iii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ.

Tổng quan về bệnh Alzheimer. Triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng. Cơ chế bệnh sinh và các đích liên quan đến cơ chế bệnh sinh. Tổng quan về thuốc điều trị bệnh Alzheimer và hợp chất đang nghiên cứu.

Tổng quan về thuốc điều trị bệnh Alzheimer. Tổng quan về các hợp chất đang nghiên cứu trong điều trị bệnh Alzheimer. Tổng quan một số mô hình gây suy giảm trí nhớ thực nghiệm và phương pháp đánh giá trong nghiên cứu thuốc điều trị Alzheimer. Các mô hình gây suy giảm trí nhớ thực nghiệm.

Phương pháp đánh giá tác dụng thông qua các test hành vi. Phương pháp đánh giá tác dụng trên một số đích liên quan đến cơ chế bệnh sinh của bệnh Alzheimer. Tổng quan về Đan sâm. Tên khoa học.

Đặc điểm thực vật và phân bố. Bộ phận dùng. Các nghiên cứu về thành phần hóa học của rễ Đan sâm. Các nghiên cứu về tác dụng dược lý liên quan đến điều trị bệnh Alzheimer trên thực nghiệm của Đan sâm.

NGUYÊN LIỆU, TRANG THIẾT BỊ, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Nguyên liệu nghiên cứu. Dược liệu nghiên cứu. Chuẩn bị các mẫu nghiên cứu.

Động vật nghiên cứu. Tế bào nghiên cứu. Hóa chất, dụng cụ, thiết bị nghiên cứu. Hóa chất nghiên cứu.

Máy móc và thiết bị nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu tác dụng của cao rễ Đan sâm di thực trên mô hình gây suy giảm trí nhớ thực nghiệm thông qua một số test hành vi. Phương pháp đánh giá tác dụng của cao rễ Đan sâm di thực trên một số đích liên quan đến cơ chế bệnh sinh của bệnh Alzheimer. Xử lý số liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Tác dụng của cao rễ Đan sâm di thực trên mô hình gây suy giảm trí nhớ thực nghiệm thông qua các test hành vi. Tác dụng của cao rễ Đan sâm di thực trên mô hình gây suy giảm trí nhớ bằng scopolamin. Tác dụng của cao rễ Đan sâm di thực trên mô hình gây suy giảm trí nhớ bằng β-amyloid25-35. Tác dụng của cao rễ Đan sâm di thực trên mô hình gây suy giảm trí nhớ bằng trimethyltin.

Tác dụng của cao rễ Đan sâm di thực trên một số đích liên quan đến cơ chế bệnh sinh của bệnh Alzheimer. Tác dụng của cao rễ Đan sâm di thực liên quan đến giả thuyết cholinergic. Tác dụng của cao rễ Đan sâm di thực liên quan đến giả thuyết β-amyloid. Tác dụng của cao rễ Đan sâm di thực liên quan đến giả thuyết stress oxy hóa.

Đối tượng nghiên cứu và liều dùng của cao rễ Đan sâm trong nghiên cứu. Dược liệu nghiên cứu. Chiết xuất mẫu nghiên cứu. Liều dùng của cao rễ Đan sâm trong nghiên cứu.

Tác dụng của cao rễ Đan sâm trên mô hình gây suy giảm trí nhớ thực nghiệm thông qua các test hành vi. Các test hành vi sử dụng trong nghiên cứu. Tác dụng của cao rễ Đan sâm di thực trên mô hình gây suy giảm trí nhớ bằng scopolamin. Tác dụng của cao rễ Đan sâm di thực trên mô hình gây suy giảm trí nhớ bằng β-amyloid25-35.

Tác dụng của cao rễ Đan sâm di thực trên mô hình gây suy giảm trí nhớ bằng trimethyltin. Tác dụng của cao rễ Đan sâm di thực trên một số đích liên quan đến cơ chế bệnh sinh của bệnh Alzheimer. Tác dụng của cao rễ Đan sâm di thực trên đích liên quan đến giả thuyết cholinergic. Tác dụng của cao rễ Đan sâm di thực liên quan đến giả thuyết β-amyloid.

Tác dụng của cao rễ Đan sâm di thực liên quan đến giả thuyết stress oxy hóa. Bàn luận chung. Đóng góp và hạn chế của đề tài. Đóng góp của đề tài.

Hạn chế của đề tài.121 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.122 TÀI LIỆU THAM KHẢO.v DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tên tiếng việt/ tiếng anh AChE Acetylcholinesterase APP Protein tiền chất của amyloid/ Amyloid precursor protein ATCI Acetylthiocholin iodid BACE Enzym phân cắt vị trí APP beta /beta-site APP-cleaving enzyme BDNF Yếu tố dinh dưỡng thần kinh có nguồn gốc từ não/ Brain-derived neurotrophic factor BuChE Butyrylcholinesterase CAT Catalase ChAT Choline acetyltransferase CYP P450 Cytochrom P450 DMEM Dulbecco's modified Eagle's Medium DMSO Dimethyl sulfoxid DPPH 1,1-diphenyl-2-picrylhydrazyl DPPH 2,2-Diphenyl-1-picrylhydrazyl DTNB Acid 5,5’-dithiobis-2-nitrobenzoic EĐS Cao toàn phần ethanol rễ Đan sâm FDA Cục Quản lý Thực phẩm và Dược Hoa Kỳ/ Food and Drug Administration GPx Glutathion peroxidase/ Glutathione peroxidase GSH-Px Glutathione peroxidase GT Giả thuyết HĐS Cao phân đoạn n-hexan rễ Đan sâm HPLC Sắc ký lỏng hiệu năng cao/ High performance liquid chromatography I.v Tiêm vào bên trong não thất/ Intracerebroventricularly I.p Tiêm phúc mạc/ Intraperitoneal i Chữ viết tắt Tên tiếng việt/ tiếng anh IC50 Nồng độ ức chế 50%/ 50% inhibitory concentration Km Hằng số Michalis Menten LD50 Liều gây chết 50% động vật thí nghiệm/ Lethal dose 50 MDA Malondialdehyde MTT 3-(4,5-Dimethylthiazol-2,5-diphenyltetrazolium bromid NaCMC Natri carboxymetyl cellulose NBT Nitro blue tetrazolium NFTs Đám rối sợi thần kinh / Neurofbrillary tangles NG108-15 Dòng tế bào u nguyên bào thần kinh chuột cống N18TG2 lai với dòng tế bào u thần kinh đệm chuột nhắt C6BU-1/ Neuroblastoma x glioma hybrid cell NMDA N-methyl-D-aspartat PC-12 Tế bào PC12/Pheochromocytoma 12 SC50 Nồng độ có khả năng dọn 50% gốc tự do/ 50% scavenging concentration SH-SY5Y Tế bào u nguyên bào thần kinh SH-SY5Y/ SH-SY5Y human neuroblastoma cells SGTN Suy giảm trí nhớ SKD Sinh khả dụng SOD Superoxid dismutase/ Superoxide dismutase T Thời gian bán thải 1/2 TBA Acid thiobarbituric T Thời gian đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương max TNF-α Yếu tố hoại tử khối u α/ Tumor Necrosis Factor-α v Tốc độ phản ứng V Thể tích phân bố d vmax Tốc độ phản ứng cực đại i DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU Bảng 1. Một số đặc điểm cận lâm sàng của bệnh Alzheimer. Một số test hành vi thường dùng trên chuột nhắt. Một số nghiên cứu đánh giá tác dụng thông qua các test hành vi trên chuột nhắt bị gây suy giảm trí nhớ.

Tổng hợp các nghiên cứu về tác dụng dược lý của Đan sâm liên quan đến điều trị bệnh Alzheimer trên thực nghiệm. Thành phần trong mỗi mẫu để xác định khả năng ức chế enzym AChE của cao phân đoạn n-hexan rễ Đan sâm di thực in vitro. Thành phần trong mỗi mẫu để xác định đặc điểm động học ức chế enzym AChE của cao phân đoạn n-hexan rễ Đan sâm di thực in vitro. Thành phần trong các mẫu để đánh giá tác dụng bảo vệ tế bào NG108-15 khỏi độc tính gây ra bởi β-amyloid25-35 của cao rễ Đan sâm di thực.

Thành phần trong giếng để xác định khả năng dọn gốc DPPH của cao phân đoạn n-hexan rễ Đan sâm di thực in vitro. Thành phần trong giếng để xác định khả năng dọn gốc superoxid của cao phân đoạn n-hexan rễ Đan sâm di thực in vitro. Tác dụng của cao rễ Đan sâm di thực trong test mê lộ chữ Y trên mô hình gây suy giảm trí nhớ bằng scopolamin. Ảnh hưởng của cao rễ Đan sâm di thực đến thời gian khám phá đồ vật trong pha luyện tập của test nhận diện đồ vật trên mô hình scopolamin.

Ảnh hưởng của cao rễ Đan sâm di thực đến thời gian khám phá đồ vật trong pha kiểm tra của test nhận diện đồ vật trên mô hình scopolamin. Ảnh hưởng của cao rễ Đan sâm di thực đến thời gian tiềm tàng vào buồng tối trên mô hình scopolamin. Tác dụng của cao rễ Đan sâm di thực trong test mê lộ chữ Y trên mô hình gây suy giảm trí nhớ bằng β-amyloid25-35. Ảnh hưởng của cao rễ Đan sâm di thực đến thời gian tiềm tàng vào buồng tối trên mô hình gây suy giảm trí nhớ bằng β-amyloid25-35.