Luận án tiến sĩ về Vịnh Cam Ranh trong quan hệ đối ngoại Việt Nam từ 2002

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN -------------------------------------------------- PHẠM THỊ YÊN THỊ YÊN VỊNH CAM RANH TRONG QUAN HỆ ĐỐI NGOẠI CỦA VIỆT NAM TỪ 2002 ĐẾN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUỐC TẾ HỌC Hà Nội - 2018 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -------------------------------------------------- PHẠM THỊ YÊN VỊNH CAM RANH TRONG QUAN HỆ ĐỐI NGOẠI CỦA VIỆT NAM TỪ 2002 ĐẾN NAY Chuyên ngành: Quan hệ Quốc tế Mã số: 62310206 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUỐC TẾ HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TRẦN NAM TIẾN XÁC NHẬN NCS ĐÃ CHỈNH SỬA THEO QUYẾT NGHỊ CỦA HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ LUẬN ÁN Người hướng dẫn khoa học Chủ tịch hội đồng đánh giá Luận án tiến sĩ PGS. Trần Nam Tiến GS. TS Hoàng Khắc Nam Hà Nội – 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ “Vịnh Cam Ranh trong quan hệ đối ngoại của Việt Nam từ 2002 đến nay” là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu nêu trong luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Những kết luận của luận án là kết quả nghiên cứu của tác giả. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Phạm Thị Yên LỜI CẢM ƠN Đề tài “Vịnh Cam Ranh trong quan hệ đối ngoại của Việt Nam từ 2002 đến nay” được hoàn thành với sự giúp đỡ, hỗ trợ và tạo điều kiện từ các cá nhân, tập thể, các cơ quan ban ngành khác nhau. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và trân quý đến PGS.

Trần Nam Tiến, người đã trực tiếp hướng dẫn, hỗ trợ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu đề tài. Những góp ý giá trị và sự khuyến khích của thầy là nguồn động lực lớn giúp tôi hoàn thành luận án. Tôi xin cảm ơn sâu sắc PGS. Hoàng Khắc Nam, người đã hỗ trợ tôi từ những bước đầu trong quá trình định hướng đề tài nghiên cứu và cho tôi những gợi ý về hướng giải quyết vấn đề trong quá trình thực hiện đề tài.

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ, chuyên viên tại UBND Thành phố Cam Ranh; Sở Kế hoạch - Đầu tư tỉnh Khánh Hòa, vì đã cung cấp cho tôi nhiều tài liệu có giá trị thực tiễn. Tôi xin cảm ơn tập thể cán bộ, giảng viên Khoa Quốc tế học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện và hỗ trợ tôi các công tác hành chính trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận án. Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn và dành tặng luận án này cho gia đình và người thân, những người luôn hỗ trợ tôi về mặt thời gian, dõi theo và đồng hành cùng tôi hoàn thành luận án này. Xin chân thành cảm ơn.

Nghiên cứu sinh Phạm Thị Yên MỤC LỤC Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Những công trình nghiên cứu về chính sách đối ngoại nói chung của Việt Nam và quan hệ giữa Việt Nam với các nước lớn. Những công trình nghiên cứu trực tiếp về Cam Ranh.

Những công trình nghiên cứu về Cam Ranh trong quan hệ đối ngoại của Việt Nam. Đánh giá chung và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu. 35 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN. Lý luận về địa chính trị.

Lý luận về địa kinh tế. Quan điểm của một số lý thuyết quan hệ quốc tế. Cơ sở thực tiễn. Tình hình thế giới, khu vực và Việt Nam.

Điều kiện địa lý tự nhiên của Vịnh Cam Ranh. Vai trò của Vịnh Cam Ranh đối với Việt Nam. Quá trình hợp tác quốc tế của Việt Nam ở Vịnh Cam Ranh trước năm 2002. Sự quan tâm của các nước lớn đối với Vịnh Cam Ranh.

77 Chƣơng 3: VỊNH CAM RANH TRONG QUAN HỆ ĐỐI NGOẠI CỦA VIỆT NAM TỪ 2002 ĐẾN NAY. Chính sách hợp tác quốc tế tại vịnh Cam Ranh của Việt Nam từ 2002 đến nay. Cơ sở của chính sách hợp tác quốc tế tại vịnh Cam Ranh của Việt Nam. Chính sách thúc đẩy hợp tác quốc tế về an ninh – chính trị tại vịnh Cam Ranh từ 2002 đến nay.

Chính sách thúc đẩy hợp tác kinh tế quốc tế tại vịnh Cam Ranh của Việt Nam từ 2002 đến nay. Quá trình thực hiện chính sách hợp tác quốc tế tại vịnh Cam Ranh của Việt Nam từ 2002 đến nay. Quá trình thực hiện chính sách hợp tác quốc tế về an ninh – chính trị tại 1 vịnh Cam Ranh từ 2002 đến nay. Quá trình thực hiện chính sách hợp tác kinh tế quốc tế tại vịnh Cam Ranh từ 2002 đến nay.

Kết quả đạt được. Về chính trị - an ninh. Về kinh tế. 119 Chƣơng 4: HỢP TÁC QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM Ở CAM RANH: ĐẶC ĐIỂM, TÁC ĐỘNG VÀ TRIỂN VỌNG.

Đặc điểm của quá trình thúc đẩy hợp tác quốc tế tại vịnh Cam Ranh của Việt Nam từ 2002 đến nay. Tác động của quá trình thúc đẩy hợp tác quốc tế tại Cam Ranh của Việt Nam từ 2002 đến nay. Triển vọng hợp tác quốc tế tại vịnh Cam Ranh. Thách thức.

154 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 2 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Vịnh Cam Ranh nằm ở phía nam của tỉnh Khánh Hoà, cách thành phố Hồ Chí Minh 400 km về phía Bắc, cách thành phố Nha Trang 60km về phía Nam. Đây là vịnh nước sâu tự nhiên tốt nhất châu Á [David Scott, 2008, p.10] do có đủ các yếu tố cơ bản là chiều rộng, độ sâu, được che chắn tốt và nằm trong vùng ít bão. Địa thế độc đáo, được bao bọc bởi bán đảo Cam Ranh chạy dọc suốt từ Bắc xuống Nam, khép lại Vịnh gần như bằng một cửa duy nhất thông ra biển Đông, phía ngoài khơi còn có các bãi đá chìm, nổi che chắn.

Vịnh Cam Ranh từ lâu đã được coi như một căn cứ chiến lược, với trận đồ được thiên nhiên tạo dựng công phu, phòng thủ hay tiến công đều thuận tiện. Nhờ những đặc điểm này, vịnh đã nổi danh trong lịch sử quân sự thế giới và khu vực. Trong bối cảnh hiện nay, thế giới đã chuyển hướng trung tâm vào khu vực châu Á – Thái Bình Dương, diễn biến trên biển Đông, biển Hoa Đông ngày một phức tạp. Các nước lớn trên thế giới đều đã thay đổi chính sách đối ngoại, trong đó, dù có tên gọi là gì, những chính sách này cũng thể hiện một điểm chung là hướng sự quan tâm về biển Đông, về châu Á – Thái Bình Dương.

Việt Nam là một quốc gia có quyền lợi trực tiếp tại vùng biển này, vịnh Cam Ranh của Việt Nam lại có vị trí rất gần đường hàng hải quốc tế, rất gần các “điểm nóng” tranh chấp trên biển Đông. Câu hỏi đặt ra là Việt Nam đã tận dụng được lợi thế của vùng vịnh trọng điểm này hay chưa? Việt Nam sẽ chọn lựa những đối tác nào và làm thế nào để cân bằng quyền lực tại đây nhằm duy trì an ninh, ổn định cho quốc gia và khu vực nhưng vẫn góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế của đất nước? Đây chính là những câu hỏi kích thích tính nghiên cứu tìm hiểu và là lý do để tác giả chọn lựa đề tài “Vịnh Cam Ranh trong quan hệ đối ngoại của Việt Nam từ 2002 đến nay”. Trên cơ sở nhận thức vịnh Cam Ranh có tầm quan trọng đặc biệt đối với an ninh – chính trị và kinh tế của Việt Nam cũng như của khu vực, tác giả nhận thấy việc nghiên cứu “Vịnh Cam Ranh trong quan hệ đối ngoại của Việt Nam từ 2002 đến nay” là vô cùng cần thiết. Việc nghiên cứu đề tài này trở thành nhu cầu hết sức cấp thiết nhằm có những kiến thức hệ thống, đánh giá đúng đắn về tầm quan trọng chiến lược của 3 vịnh Cam Ranh trong thúc đẩy hợp tác an ninh – chính trị và kinh tế của Việt Nam, nhất là trong bối cảnh hiện nay tại biển Đông.

 Ý nghĩa khoa học Luận án “Vịnh Cam Ranh trong quan hệ đối ngoại của Việt Nam từ 2002 đến nay” có ý nghĩa khoa học, thể hiện ở các khía cạnh sau: Thứ nhất, luận án phân tích bức tranh đầy đủ về vị trí địa chiến lược của vịnh Cam Ranh, làm rõ vai trò nổi bật của vùng vịnh này đối với an ninh – chính trị và kinh tế của Việt Nam cũng như của khu vực. Liên quan đến nó, một hệ thống các vấn đề trong quan hệ quốc tế tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương, đặc biệt là khu vực biển Đông, sẽ được xem xét và phân tích chi tiết. Song song đó, luận án sẽ lý giải nguyên nhân vì sao nhiều cường quốc thay đổi chính sách đối ngoại của mình, tập trung về khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Chính vì lẽ đó, Luận án sẽ bổ sung một hàm lượng tri thức hệ thống, tích cực và chọn lọc vào tổng thể bức tranh nghiên cứu quan hệ quốc tế tại châu Á – Thái Bình Dương.

Thứ hai, Luận án cung cấp các quan điểm, đường lối đối ngoại của Nga, Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ, Trung Quốc đối với Việt Nam cũng như các quan điểm, đường lối đối ngoại của Việt Nam đối với các quốc gia đó, đặt trong sự liên hệ với vịnh Cam Ranh. Việc nghiên cứu và nhận thức đúng đắn các chính sách của Nga, Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ, Trung Quốc đối với Việt Nam tại Cam Ranh sẽ giúp hệ thống hóa những quan điểm, cách nhìn của các nước này đối với Việt Nam cũng như trong quan hệ của Việt Nam với các nước lớn. Bên cạnh đó, luận án còn cho thấy vị trí của Việt Nam trong chính sách đối ngoại chung của Nga, Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ, Trung Quốc và vai trò của Cam Ranh trong việc duy trì, phát huy vị trí ấy. Mặt khác, việc nghiên cứu các đường lối, chính sách của Việt Nam với các cường quốc, thông qua Cam Ranh, còn giúp luận án phác họa bức tranh chi tiết về chính sách “cân bằng nước lớn” thời hiện đại, cũng như chiến lược “đa dạng hóa, đa phương hóa” trong quan hệ quốc tế nói chung.

Thứ ba, nghiên cứu “Vịnh Cam Ranh trong quan hệ đối ngoại của Việt Nam từ 2002 đến nay” là hướng nghiên cứu hoàn toàn phù hợp với chuyên ngành Quan hệ Quốc tế, điều này khẳng định tính khoa học của công trình học thuật.