Luận án tiến sĩ: Tác động quan hệ kinh tế Việt Nam - Trung Quốc đến quốc phòng

Giới thiệu khái quát về luận án “Tác động của quan hệ kinh tế Việt Nam - Trung Quốc đến quốc phòng Việt Nam” là công trình khoa học có tính thời sự, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Mặc dù đề tài luận án đã được nhiều công trình khoa học tiếp cận, nghiên cứu, thể hiện sự quan tâm, chú ý của không ít cá nhân, tổ chức, đặc biệt là giới học giả trong và ngoài nước. Tuy nhiên, với mục đích và cách tiếp cận nghiên cứu khác nhau nên các công trình đó chỉ đề cập đến đề tài ở một số khía cạnh, nội dung nhất định và chưa có công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống và toàn diện đề tài dưới góc độ nghiên cứu của chuyên ngành kinh tế chính trị. Vì vậy, trên cơ sở tham khảo ý kiến các chuyên gia cùng quá trình nỗ lực tìm tòi chủ đề nghiên cứu, tác giả đi đến quyết định lựa chọn đề tài làm luận án tiến sĩ.

Chứa đựng tâm huyết của tác giả, luận án được kết cấu thành 3 chương, 9 tiết. Nội dung hướng vào phân tích cơ sở lý luận, trong đó tập trung xây dựng quan niệm và nội dung tác động của QHKT Việt - Trung đến quốc phòng; đánh giá thực trạng tác động từ năm 2008 đến nay, đồng thời đề xuất những quan điểm cơ bản và giải pháp chủ yếu nhằm phát huy những tác động tích cực, hạn chế những tác động tiêu cực của QHKT Việt - Trung đến quốc phòng. Quá trình xây dựng và hoàn thành luận án, tác giả dựa trên nền tảng lý luận cơ bản về quan hệ kinh tế đối ngoại, học thuyết chiến tranh và quân đội, lý luận kinh tế quân sự Mác - Lênin; đường lối quốc phòng và đường lối đối ngoại của Việt Nam; kế thừa có chọn lọc thành quả nghiên cứu của một số học giả trong và ngoài nước. Đề tài còn là kết qủa của quá trình thu thập số liệu, khảo nghiệm thực tiễn, sự nỗ lực nghiên cứu nghiêm túc, công phu, chủ động và sáng tạo của tác giả dưới sự dìu dắt, chỉ bảo, định hướng tận tình của tập thể cán bộ hướng dẫn bên cạnh các ý kiến đóng góp, xây dựng sắc đáng của các chuyên gia 3 2.

Lý do lựa chọn đề tài luận án Việt Nam và Trung Quốc là hai quốc gia “núi liền núi, sông liền sông” và chính đặc điểm này là một trong những nguyên nhân làm cho QHKT giữa hai nước sớm được hình thành trong lịch sử. Theo dòng chảy thời gian, cũng như quan hệ giữa hai nước nói chung, QHKT Việt Nam - Trung Quốc cũng có sự vận động với những bước thăng trầm, thậm chí cả gián đoạn. Hiện nay trước bối cảnh toàn cầu hóa, quốc tế hóa diễn ra mạnh mẽ, trên tinh thần “khép lại quá khứ, hướng tới tương lai”, hướng tới những lợi ích chung để “cùng thắng”, QHKT Việt - Trung đã được thiết lập và phát triển lên một tầm cao mới. Song hành với sự hình thành và phát triển này là sự tác động mạnh mẽ của QHKT hai nước đến nước ta trên tất cả các lĩnh vực.

Đối với lĩnh vực quốc phòng, QHKT Việt - Trung đã và đang có những tác động tích cực. Nổi bật là thúc đẩy tiềm lực kinh tế của quốc phòng thông qua mở rộng thị trường đầu ra và đầu vào cho sản xuất, phát huy tiềm nawmg lợi thế của quốc gia, khai thác nguồn lực từ Trung Quốc…; góp phần củng cố TTQP, đặc biệt củng cố khu vực phòng thủ các các tỉnh biên giới phía Bắc - nơi có vị trí xung yếu, chiến lược về quốc phòng… Tuy nhiên, bên cạnh những tác động tích cực, QHKT Việt Nam - Trung Quốc cũng có những tác động tiêu cực đến tất cả các bộ phận cấu thành quốc phòng, đặc biệt là tác động tiêu cực đến tiềm lực, lực lượng và thế trận quốc phòng. Có những tác động đã hiện hữu, có những tác động mới xuất hiện nhưng ẩn chứa mức độ tác hại không thể coi thường. Đồng thời, cộng hưởng sự tác động tiêu cực đó trở thành một trong những nguyên nhân kìm hãm sự phát triển, làm cho QHKT Việt - Trung còn có những hạn chế nhất định, kết quả đạt được chưa tương xứng với tiềm năng cũng như mong muốn của hai Đảng và Nhân dân hai nước.

Thời gian tới, QHKT Việt - Trung cũng như sự tác động của nó đến quốc phòng sẽ có những biến chuyển mới bởi nhiều yếu tố, đặc biệt trước sự 4 “trỗi dậy”, sự “quật khởi” của Trung Quốc. Để thúc đẩy QHKT Việt - Trung phát triển theo đúng định hướng đồng thời phát huy những tác động tích cực, hạn chế thấp nhất những tác động tiêu cực của nó đến quốc phòng, yêu cầu cơ bản, tất yếu và cấp thiết đặt ra là phải nhận diện đầy đủ sự tác động này. Tuy nhiên hiện nay, lý luận về sự tác động của QHKT Việt - Trung đến quốc phòng nước ta chưa được sáng rõ về nhiều mặt. Đặc biệt, theo chiều sâu thì chưa thấy được những điểm khác biệt của sự tác động này so với sự tác động của hội nhập kinh tế, sự tác động của quan hệ kinh tế đối ngoại đến quốc phòng; thực trạng tác động của quan hệ kinh tế Việt - Trung đến quốc phòng thời gian qua, nhất là khi hai nước nâng cấp quan hệ lên “Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện” đến nay chưa được đánh giá thấu đáo; những quan điểm cụ thể cùng những giải pháp chủ yếu chưa được đưa ra để định hướng, khắc phục những tác động tiêu cực, phát huy những tác động tích cực của QHKT này đến quốc phòng.

Nói cách khác, đề tài luận án hay sự tác động của QHKT Việt - Trung đến quốc phòng Việt Nam chưa được đặt ra như là một vấn đề khoa học lớn cần nghiên cứu trực tiếp, toàn diện cả về lý luận và thực tiễn. Vì vậy, với mong muốn thúc đẩy QHKT Việt - Trung, góp phần thực hiện thắng lợi quan điểm của Đảng “Tiếp tục đưa quan hệ với các đối tác, nhất là các nước láng giềng, các nước ASEAN, các nước lớn, các nước bạn bè truyền thống đi vào chiều sâu, ổn định vững chắc” [3], đồng thời phát huy hơn nữa những tác động tích cực và hạn chế những tác động tiêu cực của nó đến quốc phòng, Nghiên cứu sinh lựa chọn vấn đề: “Tác động của quan hệ kinh tế Việt Nam - Trung Quốc đến quốc phòng Việt Nam” làm luận án tiến sĩ. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu * Mục đích: Làm rõ những vấn đề lý luận về tác động của QHKT Việt Nam - Trung Quốc đến quốc phòng; khảo cứu, đánh giá thực trạng tác động của QHKT Việt Nam - Trung Quốc đến quốc phòng từ năm 2008 đến nay. Từ đó đề xuất một số quan điểm cơ bản và giải pháp chủ 5 yếu nhằm phát huy những tác động tích cực, hạn chế những tác động tiêu cực của QHKT nói trên đến quốc phòng nước ta.

* Nhiệm vụ: Một là, phân tích cơ sở lý luận về sự tác động của QHKT Việt Nam - Trung Quốc đến quốc phòng Việt Nam: Xây dựng quan niệm, xác định nội dung, hình thức QHKT Việt Nam - Trung Quốc; đề cập quan niệm, phân tích đặc trưng của quốc phòng Việt Nam; đề cập quan niệm, chỉ ra nội dung hay các bộ phận cấu thành nền quốc phòng toàn dân; phân tích cơ sở lý luận xem xét tác động của QHKT Việt Nam - Trung Quốc đến quốc phòng; xây dựng quan niệm và nội dung tác động của QHKT Việt Nam - Trung Quốc đến quốc phòng của Việt Nam (đến tiềm lực, lực lượng và TTQP); Hai là, đánh giá thực trạng tác động của QHKT Việt - Trung đến quốc phòng của Việt Nam từ năm 2008 đến nay: Chỉ ra những tác động tích cực, tiêu cực của QHKT Việt - Trung đến tiềm lực, lực lượng và TTQP; phân tích nguyên nhân của tác động tích cực, tiêu cực đó và rút ra những vấn đề đặt ra hay những mâu thuẫn cần phải giải quyết để phát huy những tác động tích cực, hạn chế những tác động tiêu cực của QHKT Việt - Trung đến quốc phòng. Ba là, đề xuất những quan điểm cơ bản và giải pháp chủ yếu nhằm phát huy những tác động tích cực, hạn chế những tác động tiêu cực của QHKT Việt - Trung đến quốc phòng của Việt Nam 4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu * Đối tượng nghiên cứu: Sự tác động của QHKT Việt - Trung đến quốc phòng Việt Nam. * Phạm vi nghiên cứu: - Luận án nghiên cứu sự tác động của QHKT Việt - Trung (QHKT giữa Việt Nam với Trung Quốc đại lục) đến tiềm lực, lực lượng và thế trận quốc phòng Việt Nam.

- Luận án giới hạn thời gian nghiên cứu từ năm 2008 (khi Việt Nam và Trung Quốc nâng mối quan hệ hai nước lên mức quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện) đến nay. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu * Cơ sở lý luận: Dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác- Lênin; Tư tưởng Hồ Chí Minh; lý luận cơ bản về quan hệ kinh tế đối ngoại, học thuyết chiến tranh và quân đội, lý luận kinh tế quân sự Mác - Lênin; đường lối quốc phòng và đường lối đối ngoại của Việt Nam * Cơ sở thực tiễn: Hiện thực QHKT Việt Nam - Trung Quốc và những tác động của nó đến quốc phòng Việt Nam từ năm 2008 đến nay. * Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp chung: Để thực hiện đề tài, nghiên cứu sinh sử dụng tổng hợp các phương pháp trong đó lấy phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử làm phương pháp luận chung trong nghiên cứu. Phương pháp chung được sử dụng trong suốt quá trình nghiên cứu luận án.

- Phương pháp chuyên ngành: Dựa trên cơ sở lý luận và phương pháp luận chung, luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu đặc thù của kinh tế chính trị Mác - Lênin: phương pháp trừu tượng hoá khoa học, làm cơ sở trong việc nghiên cứu triển khai. Bên cạnh đó, luận án còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khác như: Thống kê - so sánh; phân tích - tổng hợp; phương pháp chuyên gia; phương pháp lô gic - lịch sử… Cụ thể: + Phương pháp trừu tượng hóa khoa học được coi trọng và được sử dụng chủ yếu trong Chương 1 khi đã gạt bỏ khỏi đối tượng nghiên cứu những yếu tố, những sự kiện, hiện tượng không ổn định, bền vũng, không cần thiết, nắm lấy cái ổn định, cần thiết về sự tác động của QHKT Việt - Trung đến quốc phòng.