Quan hệ sở hữu ở Việt Nam hiện nay - Luận án Tiến sĩ Triết học Phạm Đức Thư

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN PHẠM ĐỨC THƯ QUAN HỆ SỞ HỮU Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC HÀ NỘI - 2019 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN PHẠM ĐỨC THƯ QUAN HỆ SỞ HỮU Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS Mã số: 62.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Đặng Thị Lan HÀ NỘI – 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Đặng Thị Lan. Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan.

Các thông tin trích dẫn trong luận án đều được chỉ dẫn rõ nguồn gốc. Hà Nội ngày tháng năm 2019 Tác giả luận án Phạm Đức Thư 1 MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 3 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐỀN ĐỀ TÀI. Nhóm các công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề lý luận chung về quan hệ sở hữu.

Nhóm các công trình nghiên cứu liên quan đến thực trạng về quan hệ sở hữu ở Việt Nam hiện nay. Nhóm các công trình nghiên cứu liên quan đến giải pháp hoàn thiện quan hệ sở hữu ở Việt Nam hiện nay. Đánh giá chung các công trình nghiên cứu và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu làm rõ. QUAN HỆ SỞ HỮU Ở VIỆT NAM HIỆN NAY - MỘT SỐ.

Khái niệm sở hữu, quan hệ sở hữu và những nội dung cơ bản của quan hệ sở hữu. Mối quan hệ giữa quan hệ sở hữu với các yếu tố khác thuộc quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng. Cơ cấu quan hệ sở hữu và sự vận động, phát triển của nó trong lịch sử. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và Đảng Cộng sản Việt Nam về giải quyết vấn đề quan hệ sở hữu trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Cơ cấu quan hệ sở hữu ở Việt Nam hiện nay và những nhân tố ảnh hưởng đến sự vận động, phát triển của quan hệ sở hữu. 64 Chương 3 THỰC TRẠNG QUAN HỆ SỞ HỮU Ở VIỆT NAM HIỆN NAY VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA. Thực trạng quan hệ sở hữu ở Việt Nam hiện nay. Những vấn đề đặt ra từ thực trạng quan hệ sở hữu ở Việt Nam hiện nay.

QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN QUAN HỆ SỞ HỮU Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Quan điểm trong việc giải quyết vấn đề quan hệ sở hữu ở Việt Nam hiện nay. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện quan hệ sở hữu ở Việt Nam hiện nay. 153 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

Lý do chọn đề tài Quan hệ sở hữu là quan hệ cơ bản nhất của quan hệ sản xuất, nó xuất hiện, tồn tại khách quan và phát triển cùng với sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người. Quan hệ sở hữu quy định bản chất của nền sản xuất xã hội trong từng giai đoạn lịch sử nhất định, là cái để phân biệt các chế độ chính trị xã hội khác nhau (đặc biệt là giữa chế độ tư bản chủ nghĩa với chế độ xã hội chủ nghĩa). Việc nhận thức và giải quyết hợp lý vấn đề quan hệ sở hữu sẽ tạo động lực huy động và phân bổ hợp lý các nguồn lực để vừa bảo đảm lợi ích của chủ sở hữu, vừa thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. Ngược lại, nhận thức sai và giải quyết không hợp lý vấn đề quan hệ sở hữu sẽ tạo nên những cản trở hữu hình và vô hình đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, thậm chí gây nên những xung đột xã hội.

Ở Việt Nam từ khi thực hiện công cuộc đổi mới (1986), nhất là từ khi hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Liên - Xô và Đông Âu sụp đổ (1991), luôn nhất quán kiên trì định hướng xã hội chủ nghĩa, kiên trì lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, thực hiện đổi mới kinh tế từ chế độ nhất nguyên về sở hữu sang chế độ đa nguyên về sở hữu. Nhờ đường lối đổi mới này, chúng ta đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội; đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân ngày càng cải thiện; chính trị - xã hội ổn định; vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế được nâng lên. Nhằm tiếp tục khẳng định những thành quả đã đạt được của công cuộc đổi mới và thể chế hóa các quan điểm của Đảng, tại kỳ họp thứ 6 quốc hội khóa XIII (2013) đã thông qua Hiến pháp sửa đổi, trong đó khẳng định: Nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế; kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo. Trong bối cảnh như vậy, vấn đề quan hệ sở hữu ở Việt Nam là một trong những vấn đề rất căn bản, luôn là vấn đề quan trọng được đề cập trong các kỳ Đại hội của Đảng, cũng như sự quan tâm của giới nghiên 3 cứu và các nhà quản lý.

Từ thực tế đã khẳng định không thể có một nền kinh tế thị trường lại không có những quan hệ sở hữu khác nhau, như vậy, với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất như ở Việt Nam hiện nay thì quan hệ sở hữu như thế nào là phù hợp?. Những biểu hiện đặc trưng của chế độ sở hữu tư liệu sản xuất trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay là gì?. Từ đó để phát triển một nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thì yêu cầu cơ cấu quan hệ sở hữu vừa phải đảm bảo các nguyên tắc hoạt động của quy luật thị trường, vừa phải đảm bảo được mục tiêu định hướng xã hội chủ nghĩa. Nhiều vấn đề cụ thể cần phải giải quyết như xác lập cơ cấu các hình thức sở hữu; làm thế nào phát huy được vai trò tích cực của tất cả các hình thức sở hữu vừa đảm bảo vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước.

Cần có những giải pháp gì để hoàn thiện quan hệ sở hữu ở Việt Nam hiện nay. Trải qua hơn 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới, đến nay những vấn đề trên mặc dù đã được nghiên cứu và thảo luận nhiều nhưng vẫn chưa có ý kiến thống nhất, còn rất nhiều ý kiến khác nhau, đòi hỏi chúng ta tiếp tục tổng kết thực tiễn, rút ra những bài học kinh nghiệm để khái quát và bổ sung những vấn đề lý luận mới. Hiện nay, để chuẩn bị cho Đại hội lần thứ XIII của Đảng, những vấn đề mới về quan hệ sở hữu đã bắt đầu được đề cập, các cuộc thảo luận lại đang nóng dần, luận án này góp sẽ góp thêm tiếng nói vào việc giải quyết một vài nội dung liên quan đến quan hệ sở hữu ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn vấn đề: “Quan hệ sở hữu ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài nghiên cứu cho luận án tiến sĩ của mình.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích Trên cơ sở trình bày một số vấn đề lý luận chung về quan hệ sở hữu, luận án làm rõ thực trạng quan hệ sở hữu ở Việt Nam hiện nay, từ đó đề xuất 4 một số quan điểm, giải pháp nhằm hoàn thiện quan hệ sở hữu ở Việt Nam trong thời gian tới. Nhiệm vụ Thứ nhất, phân tích làm rõ một số vấn đề lý luận chung về quan hệ sở hữu và xác định cơ cấu quan hệ sở hữu ở Việt Nam hiện nay. Thứ hai, khảo cứu, đánh giá thực trạng quan hệ sở hữu ở Việt Nam hiện nay và khái quát những vấn đề cấp bách đang đặt ra cần giải quyết.

Thứ ba, đề xuất một số quan điểm, giải pháp chủ yếu nhằm xây dựng và hoàn thiện quan hệ sở hữu ở Việt Nam hiện nay trong giai đoạn tiếp theo. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng Đối tượng nghiên cứu của luận án là quan hệ sở hữu ở Việt Nam hiện nay. Phạm vi Quan hệ sở hữu có nội dung rất rộng lớn, trong khuôn khổ nghiên cứu, luận án chủ yếu tập trung nghiên cứu quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất ở Việt Nam trong giai đoạn phát triển kinh tế từ khi đổi mới (1986) đến nay.

Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 4. Cơ sở lý luận: Luận án dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về sở hữu; quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về giải quyết vấn đề quan hệ sở hữu trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội; sự vận dụng sáng tạo những tư tưởng của C. Lê nin về sở hữu của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá trình đổi mới đất nước. Ngoài ra, luận án có kế thừa và phát triển những thành tựu nghiên cứu của các học giả đi trước.

Phương pháp nghiên cứu: Luận án chủ yếu sử dụng các phương pháp nghiên cứu của triết học như phương pháp logic, phương pháp lịch sử, phương pháp phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, so sánh, đối chiếu… 5. Đóng góp mới của luận án - Luận án đã phân tích làm rõ hơn một số vấn đề lý luận chung về quan 5 hệ sở hữu, lý luận về cơ cấu quan hệ sở hữu ở Việt Nam hiện nay. - Căn cứ vào cơ cấu quan hệ sở hữu, luận án đã khảo cứu, phân tích thực trạng quan hệ sở hữu ở Việt Nam hiện nay và những vấn đề mang tính cấp bách đang đặt ra. - Luận án đã đề xuất và phân tích một số quan điểm và những giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện quan hệ sở hữu ở Việt Nam trong giai đoạn tới.

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án Kết quả luận án có thể làm tài liệu tham khảo trong công tác nghiên cứu, giảng dạy triết học, kinh tế chính trị học, quản lý kinh tế… trong các trường đại học, học viện và cho những ai quan tâm vấn đề này. Kết quả luận án có thể làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan hoạch định chính sách liên quan đến vấn đề quan hệ sở hữu ở Việt Nam hiện nay. Kết cấu của luận án Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận án có kết cấu gồm 04 chương, 13 tiết.