Luận án tiến sĩ: Ngoại giao Việt Nam thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế - TS. Bùi Văn Hùng

BÙI VĂN HÙNG NGOẠI GIAO VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI VA HOI NHAP QUOC TE NHA XUAT BAN TU PHAP HÀ NỘI - 2011 LỜI GIỚI THIỆU Kế thừa và phát triển những tình hoa của nền ngoại giao truyền thống của cha ông, vận dụng sáng tạo tư tưởng ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng và Nhà nước ta đang thực hiện đường lôi, chính sách ngoại giao rộng mở theo phương châm “thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác uà phát triển; da phương hóa, đa dạng hóa quan hệ, chú động uà tích cực hội nhập quốc tế; nâng cao uị thế của đất nước. Nhờ thực hiện chính sách ngoại giao đúng đắn mà nước ta đã dần dần thoát ra khỏi thế bị bao vây, cấm vận, vươn lên giành được nhiều thành tựu to lớn trên con đường phát triển. ngày càng có vị trí xứng đáng và vai trò quan trọng trên trường quốc tế. Trong tiến trình chủ động xây dựng và thực hiện đường lối, chính sách ngoại giao của Đảng và Nhà nước ta thì giai đoan từ năm 1986 đến nay có ý nghĩa cực kỳ quan trọng, nó đánh dấu bước trưởng thành vượt bậc và trình độ phát triển cao của nền ngoại giao Việt Nam, đồng thời phản ánh bước ngoặt phát triển của nước ta theo đường lối đổi mới và hội nhập quôc tế mà Đăng Cộng sản Việt Nam đã đề ra.

Để góp phần hiểu sâu sắc, toàn diện, có hệ thống hơn “Dang Cong sản Việt Nam, Văn hiện Đại hội Dang toàn quốc lần thứ XI, Nxb CTQG. 5 cũng như ý nghĩa nhiều mặt của giai đoạn ngoại giao quan trọng này, chúng tôi xin trân trọng giới thiệu với bạn đọc cuốn sách chuyên khao của TS. Bùi Văn Hùng - Chủ nhiệm Khoa lịch sử Trường Đại học Đà Lạt "Ngoại giao Việt Nam trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế”, do Nhà xuất bản Tư pháp ấn hành. Là một trong những người nghiên cứu tâm huyết và có trách nhiệm về lịch sử ngoại giao của Việt Nam thời kỳ hiện đại, trong cuốn sách này, từ góc nhìn của một nhà nghiên cứu lịch sử, bằng những dẫn chứng thực tế sinh động.

tác giả đã phân tích làm sáng tỏ nhiều van dé quan trọng về lý luận và thực tiễn của quá trình xây dựng và thực hiện đường lối, chính sách ngoại giao độc lập, tự chủ, mềm dẻo, linh hoạt và sáng tạo của Đảng, Nhà nước ta từ khi bat đầu công cuộc đôi mới (năm 1986) dén nay; khang định những thành tựu ngoại giao đã đạt được và rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu cho nhiều năm tới. Đây là một tài liệu hữu ích đôi với công tác nghiên cứu khoa học và đào tạo cán bộ các ngành ngoại giao, pháp luật cũng như đối với cán bộ hoạt động thực tiễn ngoại giao và tất cả những ai quan tâm đến nền ngoại giao của Việt Nam. Cuốn sách chắc chắn không tránh khỏi những hạn chế, kính mong các nhà ngoại giao, các nhà khoa học và những người quan tâm góp ý. trao đổi để cuốn sách hoàn thiện hơn trong lần tái bản sau.

Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc. Nguyễn Văn Động Giảng viên chính Trường Đại học Luật Hà Nội DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ADB (Asian Development Bank): Ngân hàng phát triển chau A. AFTA (ASEAN Free Trade Area): Khu vuc mau dich tu do ASEAN. AIPO (ASEAN Inter Parliamentary Organization): Lién minh Nghi vién ASEAN.

AMM (ASEAN Ministerial Meeting): H6éi nghi Bé trưởng Ngoại giao các nước ASEAN. APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation): Dién dan Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Binh Dương. ARF (ASEAN Regional Forum): Diễn đàn an ninh khu vực ASEAN. ASEM (Asia Europe Meetting): Dién dan hop tac A - Âu.

ASEAN (Association of South East Asian Nations): Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á. CEPT (Common Effective Preferential Tariff): Hiép định ưu đãi thuế quan có hiệu lực chung. EC (European Community): Cộng đồng châu Âu. EU (European Union): Liên minh châu Âu.

EXIMBANK: Ngân hàng xuất nhập khẩu Mỹ. Ngoại giao Viết Nam trong thời kỳ doi mới và hội nháp quốc tẻ FAO (Food and Agriculture Organization): Tổ chức Lương thực và nông nghiệp Liên hợp quốc. FDI (Foreign Direct Investment): Dau tu truc tiép nước ngoai. GATT (General Agreement on Tariff and Trade): Hiép dinh chung vé thué quan va mau dich.

ICRC (International Committee of the Red Cross): Uy ban Chữ thập đỏ quốc tế. IMF (International Monctary Fund): Quỹ tiền tệ quốc tế. IOM (International Organization for Migration): Tô chức di cư quốc tế. ITU (International Telecommunication Union): Lién minh Viễn thông thế giới.

JIM (Jakarta Informal Mecting): Cuộc gặp không chính thức Jakarta về Campuchia. MIA (Missing In Action): Người Mỹ mất tích trong chiến tranh. MFN (Most Favoured Nation): Quy chế tôi huệ quốc. NATO (North Atlantic Treaty Orgamization): Khoi quân sự Bắc Đại Tây Dương.

NAFTA (North American Free Trade Agreement): Hiệp định thương mại tự do Bac Mỹ. Danh muc cac chit viết tat NGO (Non-Governmental Organization): Té chức phi chinh phu. NIC (Newly Industializing Country): Nude công nghiép mdi. ODA (Official Development Assistance): Vién tro phat triển chính thức.

OIF (Organisation Internationale de la Francophonie): Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ. PAM (Tiéng Phap Le Programme Alimentaire Mondial), (Tiéng Anh World Food Program - WFP): Chương trình Lương thực thế giới. POW (Prison Of War): Tù binh Mỹ trong chiến tranh. SEANWFZ (South-East Asia Nuclear-Weapon-Free Zone): Khu vực Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân.

SEATO (South-East Asia Treaty Organization): Khối quân sự Đông Nam A. UNDP (United Nations Development Program): Chương trình Phát triển Liên hợp quốc. UNESCO (United Nations Educational Scientific and Cultural Organization): Tổ chức Giáo dục, khoa học và văn hoá Liên hợp quốc. UNHCR (United Nations High Commissioner for Refugees): Co quan Cao uỷ Liên hợp quốc về người tị nạn.

Ngoại giao Việt Nam trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế UNFPA (United Nations Fund for Population Activities): Quy Lién hợp quốc về dân số. UNICEF (United Nations International Children’s Emergency Fund): Quy Nhi déng Lién hợp quốc. UPU (Universal Postal Union): Lién minh buu chinh quốc tế. USAID (United States of American International Development): Cơ quan Phát triển quốc tế của Mỹ.

WB (World Bank): Ngân hàng thế giới. WMO (World Meteorological Organization): Tổ chức Khí tượng thế giới. WTO (World Trade Organization): Tổ chức Thương mại thế giới. ZOPFAN (Zone of Peace.

Freedom And Neutrality): Khu vuc hoa binh, tu do va trung lap - Dong Nam A. 10 CHUONG | NGOAI GIAO VIET NAM TU NAM 1986 DEN NAM 1995 |. TINH HINH THE GIGI TU HOA HOAN DEN SU TAN RA CUA TRAT TU YALTA 1. Xu hu6ng hoa hoGn trong quan hé quéc té Việt Nam bước vào thời kỳ đổi mới trong tình hình thế giới có những chuyển biến rất to lớn và phức tạp theo hướng toàn cầu hóa kinh tế và hội nhập quốc tế, tạo ra những cơ hội và thách thức mới cho tất cả các nước, đồng thời làm thay đổi cục diện thế giới.

Mở cửa hội nhập để phát triển kinh tế trở thành trào lưu quốc tế đòi hỏi các quốc gia phải tiến hành quá trình dân chủ hóa và cải cách chính trị. Quan hệ quốc tế cũng có những thay đổi nhanh chóng theo xu hướng giảm dối đầu và tăng cường đổi thoại giữa các cường quốc, giữa các khu vực và trên phạm vi toàn cầu. Cuộc cách mạng khoa học - công nghệ mới từ sau tổng 11 Ngoại giao Việt Nam trong thời kỳ đổi mới và hội nháp quốc tẻ khủng hoảng năng lượng thế giới (1970 - 1973) tạo ra bước nhảy vọt của lực lượng sản xuất và sự cạnh tranh quyết liệt về kinh tế giữa các nước nhằm xác lập vị trí tôi ưu trong phân công lao động quốc tế. Các nước làm chủ được khoa học - công nghệ tiên tiến phát triển nhanh chóng, làm cho khoang cách giàu nghèo giữa các nước ngày càng gia tăng.

Xu thế toàn cầu hoá và khu vực hoá phát triển mạnh mẽ cả về quy mô, hình thức và nội dung: sự lưu chuyển hàng hoá, dịch vụ và những nguồn lực, những yếu tố của sản xuất qua biên giới quốc gia và trên quy mô toàn cầu đạt mức cao chưa từng có, đồng thời là sự xuất hiện hàng loạt cơ cấu tổ chức liên kết quản lý mạng lưới ngày càng mở rộng của những hoạt dộng kinh tế và giao địch quốc tế. Sự tập hợp, liên kết ở quy mô khu vực và tiểu khu vực hình thành các khu vực mậu dịch tự do đa phương và song phương để hỗ trợ và bổ sung tiềm lực kinh tế cho nhau, đối phó với chủ nghĩa bảo hộ và với những tác dộng nghịch của xu thế toàn cầu hoá ngày càng phát triển. Dưới tác động của sự biến đổi to lớn của tình hình kinh tế và quan hệ kinh tế quốc tế, cũng như xu thế tuỳ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia ngày càng gia tăng. cục điện chính trị quốc tế có những biến đổi quan trọng mang dính bước ngoặt, đặt ra nhiều vấn đề mang tính chiến lược sống còn đối với tất cả các nước trên thế giới.

Sự khủng hoảng sâu sắc dẫn đến sụp đổ của các nước xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu đã tác động tiêu cực làm so sánh lực 12 Chuong I. Ngoai giao Viét Nam tit nam 1986 dén nam 1995 lượng thay đối bất lợi cho phong trào cách mạng thế giới và chuyển sang có lợi cho các nước tư bản chủ nghĩa. Tác động của những thay đổi sâu sắc về kinh tế và khoa học - công nghệ làm cho giữa các nước tư bản chủ nghĩa cũng có sự thay đổi to lớn về vị trí và tương quan lực lượng. Mỹ với ưu thế vượt trội các nước tư bản về các mặt quân sự, kinh tế và khoa học công nghệ triển khai nhiều chiến lược khác nhau như "Vượt trên ngăn chặn”, "Can dự và mở rộng”,.

nhằm duy trì vị trí lãnh đạo và ảnh hưởng của mình trong hệ thống các nước tư bản chủ nghĩa. Trung Quốc, Nhật Bản, Liên minh châu Âu, Ấn Độ và cả những nước công nghiệp mới (NICs) tăng cường chiên lược phát triển kinh tế, khoa học công nghệ và hợp tác quốc tế, thúc đẩy xu thế đa cực hình thành trên sự rạn nứt của trật tự Yalta và từng bước tạo đựng sự cân bằng mới trong quan hệ quốc tế. Quan hệ quốc tế có những biến đổi sâu sắc và to lớn chưa từng có theo hướng vừa hợp tác, vừa đấu tranh, tránh đối đầu về các vấn đề chính trị - an ninh, hợp tác mang tính toàn cầu nhưng cạnh tranh gay gắt về kinh tế và thương mại. Quan hệ giữa các nước lớn trên thế giới có những thay đổi rất sâu sắc, tình hình chiến tranh lạnh và trật tự thế giới hai cực trên đường tan rã nhưng vẫn còn chỉ phối quan hệ quốc tế.