Luận án tiến sĩ quan hệ trung quốc lào từ năm 2000 đến nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI. TRUONG DAI HOC KHOA HOC XA HOI VA NHAN VAN TRAN THI HAI YEN QUAN HE TRUNG QUOC - LAO TU NAM 2000 DEN NAY LUAN AN TIEN SI QUOC TE HOC Hà Nội - 2019 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI SỐ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRAN THI HAI YEN QUAN HE TRUNG QUOC - LAO TU NAM 2000 DEN NAY Chuyên ngành: Quan hệ Quốc tế Mã số: 62 31 02 06 LUAN AN TIEN Si QUOC TE HOC CHU TICH HOI DONG: NGUOI HUONG DAN KHOA HOC: GS.TS TA QUANG MINH 1. TRAN ANH VU 2. DUONG VAN HUY Hà Nội - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án tiến sĩ “Quan hệ Trung Quốc — Lào từ năm 2000 đến nay” là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi, có sự hỗ trợ từ tập thể giáo viên hướng dẫn là PGS.

Trần Anh Vũ và PGS. Những thông tin, số liệu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét và đánh giá được nghiên cứu sinh thu thập từ nhiễu nguồn khác nhau, có nguồn gốc rõ ràng, thể hiện trong phan Tài liệu tham khảo. Các kết quả nghiên cứu trong luận án do tôi tìm hiểu, phân tích một cách trung thực, khách quan. Các kết quả này chưa từng được công bố trong bắt kỳ nghiên cứu nào khác.

Nghiên cứu sinh Trần Thị Hải Yến LOI CAM ON Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. Trần Anh Vii, PGS. Dương Văn Huy đã tận tình chỉ dạy và hướng dẫn em trong quá trình làm Luận án. Cảm ơn các Thầy đã luôn động viên và tiếp lửa đam mê khoa học cho em, dé em có thê hoàn thành tốt nhất Luận án theo khả năng của mình.

Em cũng xin được gửi lời cảm ơn tới GS. Hoàng Khắc Nam và các thầy cô trong Khoa Quốc tế học —- Trường Đại học KHXH & NV đã giảng dạy và tạo mọi điều kiện tốt nhất có thẻ, giúp em hoàn thành Luận án được thuận lợi nhất. Em xIn được gửi lời tri ân tới Lãnh đạo Viện Nghiên cứu Trung Quốc, GS. Đỗ Tiến Sâm đã tư vấn, gợi mở và tạo điều kiện tốt nhất dé em có thể triển khai và hoàn thành Luận án.

Em xin chân thành cảm ơn Phòng đào tạo sau Đại học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để em hoàn thành Luận án. Nghiên cứu sinh Trần Thị Hải Yến MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIIẾT TẮTT.s << 5° 5£ s£ss2s££seEsessesseseesessesses 4 DANH MỤC BẢNG BIÊU.s- ° 5° 5£ s s2 se seEsessesseseesersesses 6 MO DAU. Lý do Chon dé tate. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên CỨU.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên CỨU. Cách tiẾP CẬN:.-cc 5< StSEE E111 1121111011211 1111 xe. Phương pháp HghiÊH CỨH.

--c - cSx xEkESek+eekeeeseeseeeree 10 h0. Nguồn tài ligu tham Khao. Bố cục của Luận án. 12 CHUONG 1 TONG QUAN LICH SỬ NGHIÊN CỨU.

Những nghiên cứu vê chính sách đôi ngoại của Trung Quôc. Những công trình nghiên cứu của học giả rong Hước. Những công trình nghiên cứu của học giả nước ngoài. Những nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Lào.

Những công trình nghiên cứu của học giả Irong nưóc. Những công trình nghiên cứu của học giả nước ngoài. Những nghiên cứu về quan hệ Trung Quốc — Lào. Những nghiên cứu về vị trí chiên lược của Lào trong quan hệ với Trung Quốc và mục đích của Trung Quốc trong quan hệ với Lào.

Những nghiên cứu về chỉnh thé quan hệ Trung Quốc — Lào. Những nghiên cứu về quan hệ kinh tế Trung Quốc — Lào. Những nghiên cứu về ván đê Hoa Kiểu và lĩnh vực văn hóa giáo UC Aaaa.cceccecccccccssessesesscssessesscssesessessesscssestsstsatssesestssesaesseaees 33 CHUONG 2 CO SO QUAN HE TRUNG QUOC - LAO TU NAM 2000 1008.-¿- 2 sSsExeEkEEE2E12112112112111111121121121111 1xx cre. Khái niệm về nước lớn — nước nhỏ và quan hệ nước lớn — nước —.

Phan ung cua cac nuoc nho trong quan hé voi các nước lớn. Cơ sở thực tiễn. Cạnh tranh chiên lược giữa các nước lớn dân tới nhu câu mở rộng ảnh hưởng của Trung QQIỐC. Sự phát triển của ASEAN và sự hiện diện ngày càng lớn của Trung Quốc ở khu vực Đồng Nam ".

Sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Trung Quốc. Vi tri cua Lao trong chiến lược phát triển của Trung Quốc. Nhu cầu của Lào trong quá trình gia tăng quan hệ với Trung Quốc ¬—. Nhân tổ Việt Nam và Thái LaH.- 5+ Set +E‡E‡EEt+EvEeEtzksrereea 67 2.

Nhân tố lịch sử quan hệ Trung Quốc — Làuo.---- 2 z5: 71 Tiéur kt ChUONg 20. eee eeceesessesssessessessessessecsscsecsucssessesaessessessssseseessesseeseeaes 74 CHUONG 3 THUC TRANG QUAN HE TRUNG QUOC - LAO TU NAM 2000 DEN NAY uiccsscccsscscsssssssssssssssssesessessssessssessssessssessssessssessssessssessees 76 3. Trên lĩnh vực chính tTỊ. Giai đoạn 2009 đến NAY.

Trên lĩnh vực kinh tẾ.Về quan hệ thương mại hàng hóa.--- 2-5252 ©s+cs+cs+czesrxeei 86 3. Thương mại song phương chính ngạch. Thương mại biÊn gIỚI. Vé dau tư trực tiếp của Trung Quốc tại Lào.

Trên lĩnh vực an ninh - qu6éc phong. Trên lĩnh vực văn hóa — xã hội, giáo dục — đảo tạo va du lịch. Về giao lưu văn hóa — xã hội .- + 2ce+ce+certerkerterrerrsee 108 3. Về trao đổi giáo đục — đàO ÍqO.ccSc se ssskseereeeerseeree TỊ2 3.

Về hợp tác dụ ÏịCH:.- 5-52 5e5£+E‡SE‡EEEEE+EEEEEEEEEEEErEerkerkersrree 116 Tiểu kết chương Â. 117 CHUONG 4 DANH GIA VE QUAN HE TRUNG QUOC - LAO sessssees 119 4. Dac diém quan hé Trung Quoc — Lao giai doan từ 2000 dén nay. Tác động của quan hệ Trung Quốc - LAO.

Tác động đến Trung QUỐC. Tác động đến LÀO.--- + ¿5+ SE+EE‡EE‡ESEESEEEEEEEEEEEEEEEErkrrkrreee 129 4. Tác động đến Việt Nam và quan hệ Việt - Lào. Tác động đến ASEAN và Thái Lan.

Xu hướng quan hệ Trung Quốc - Lào. Thuận lợi và khó khăn trong sự tiễn triển quan hệ Trung Quốc - 4. Gợi mở khuyến nghị đối với Việt Nam .---2- 2-5 sec: 142 Tiểu kết chương 4.-¿- 2-5-5 SE2E2EE2E12112212717171211211211211 11T crxeU 147 KET LUAN .- 5-5 << ©s< S9 sESsESsESEsEESEESESSESEseEseEstrsesersersersesssse 148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIÁ LIÊN QUAN 998 09. 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO .---- 5-2 se se sess£sse+ssesseessessee 152 7000/9155 .,ÔỎ 170 DANH MUC TU VIET TAT Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt 1 ADB _ Asia Development Bank — Ngan hàng Phát triển châu bo TA ASEANDefence - Hội nghị Bộ trưởng Quốc Ministers Meeting _ phong ASEAN Asian Infrastructure _ Ngan hang đầu tư cơ sở hạ Investment Bank ị tầng châu Á Asia Pacific Economic.

Diễn đàn Hợp tác kinh tế ˆ _ Cooperation _ Chau A Thai Binh Duong Association of Southeast Hiệp hội các quốc gia Đông ' Asian Nations ị Nam Á ị Belt and Road Initiative : Sáng kiến Vành đai con ị đường Eeeeeeereee ChâuÁ-TBD AsiaPaciic ChâuÁ- Thái Bình Dương ;CHDCND Lào Lao People’s Democratic | Cong hoa Dan chu Nhan | Republic ị dân Lào _ CHND Trung _ People’s Republic of : Cộng hoà Nhân dân Trung | : China ị Hoa (Trung Quốc) Eurasian Economic Union | Lién minh kinh té A — Au _ European Economic : Cộng đồng kinh tế châu Âu | Community —. Foreign Direct Investment Đâu tư trực tiêp nước ngoài Greater Mekong Tiểu vùng Sông Mekong “Subregion ÔÔỐ Mởryng ancang Mekong Hợp tác Lan Thương ị Cooperation ị Mekong _ Lower Mekong Initiative | Sang kién ha nguon sông | Mekong | Mekong — Ganga _ Hop tac song Mekong — ị Cooperation : sông Hằng Nhân dân tệ Silk Road Fund Quỹ con đường tơ lụa | rans-Pacific Partnership - Hiệp định Đối tác xuyên Agreement - Thái Bình Dương Thông tân xã Việt Nam | World Bank Ngân hàng Thế giới SDollar = DolaMy ———s DANH MUC BANG BIEU Bảng 2.1: Thống kê kim ngạch thương mai Trung Quốc — Lao giai doan 1991- Bảng 2.2: Đầu tư trực tiếp của Trung Quốc vào Lào giai đoạn 1991-2000.1: Tổng kim ngạch thương mại song phương Trung Quốc — Lào giai đoạn B00) 50/2baddidiiidddiiiiiaiaẳi.2: Kim ngạch thương mại Vân Nam - Lào giai đoạn 2000- MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Về ý nghĩa khoa học, trong thời kỳ cải cách mở cửa, Trung Quốc theo đuôi chính sách “giẫu mình chờ thời”, ưu tiên được dành cho phát triển kinh tế. Bắt đầu thời kỳ của Chủ tịch Hồ Cẩm Đảo, Trung Quốc đã trỗi dậy trên mọi lĩnh vực và ngày càng thể hiện mong muốn khẳng định vị thế của mình trên trường quốc tế.

Đặc biệt dưới thời của Chủ tịch Tập Cận Bình, Trung Quốc đã trở nên chủ động hơn, thé hiện bằng việc đưa ra những sáng kiến trên cả bình diện khu vực và toàn cầu. Sự chủ động này được thúc đây bởi ý thức mạnh mẽ về “sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa”. Những khái niệm trong lĩnh vực đối ngoại như “quan hệ quốc tế kiểu mới”, “cộng đồng chung vận mệnh” đã được Trung Quốc đưa ra và nỗ lực quảng bá như những khái niệm chỉ phối trong khu vực và quốc tế. Trong đó, mối quan hệ giữa Trung Quốc với các nước nhỏ được coi là một đóng góp quan trong trong việc hình thành cộng đồng chung vận mệnh.

Mối quan hệ bất đối xứng này cho phép Trung Quốc có nhiều lợi thế trong việc gia tăng ảnh hưởng với các nước nhỏ, là cơ sở cho việc xây dựng “mô hình đồng thuận Bắc Kinh”. Quan hệ Trung Quốc — Lào là mối quan hệ bất đối xứng điền hình, và có thê được đánh giá là một trong những mối quan hệ kiều mẫu giữa Trung Quốc với các nước nhỏ. Chính vì vậy, nghiên cứu quan hệ Trung Quốc — Lào có thể cung cấp một cái nhìn tương đối toàn diện về cách thức Trung Quốc sử dụng trong quan hệ với các nước nhỏ. Đồng thời, thông qua trường hợp của Lào cũng có thê đánh giá được một trong những lựa chọn của những nước nhỏ trong mối quan hệ với Trung Quốc.

Điều này tạo nên những ý nghĩa khoa học nhất định trong lĩnh vực nghiên cứu quan hệ quốc tế. Về ý nghĩa thực tiễn, Lào và Trung Quốc là hai nước láng giềng có những mối quan hệ lịch sử hết sức chặt chẽ với Việt Nam. Với những thay đổi trong bối cảnh quốc tế, khu vực, quan hệ Việt - Trung, Việt — Lào, Trung - Lào cũng đang có những biến đổi sâu sắc. Việc Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng tại Lào đã cạnh tranh trực tiếp với ảnh hưởng truyền thống của Việt Nam tại nước này.

Điều này cũng gop phan khéng nho trong viéc “lam xói mòn” quan hệ đặc biệt Việt — Lào. Không chỉ vậy, việc Trung Quốc muốn “ôi kéo” Lào ủng hộ Trung Quốc trong các vấn đề khu vực và quốc tẾ sẽ gây ra những tác động tiêu cực cho Việt Nam, đặc biệt trong vấn đề tranh chấp chủ quyền trên Biển Đông và an ninh biên giới Việt — Lào.