Luận án Tiến sĩ: Khu vực Nam Á trong Sáng kiến Vành đai, Con đường Trung Quốc

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN THU HÀ KHU VỰC NAM Á TRONG SÁNG KIẾN VÀNH ĐAI, CON ĐƯỜNG CỦA TRUNG QUỐC LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUỐC TẾ HỌC Hà Nội-2024 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN THU HÀ KHU VỰC NAM Á TRONG SÁNG KIẾN VÀNH ĐAI, CON ĐƯỜNG CỦA TRUNG QUỐC Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế Mã số: 9310601.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUỐC TẾ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Phùng Thị Huệ 2. Bùi Hồng Hạnh Hà Nội-2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi và tôi xin chịu trách nhiệm về tính trung thực của các thông tin, số liệu đưa ra trong luận án. Tác giả luận án Nguyễn Thu Hà i LỜI CÁM ƠN Hoàn thành Luận án này là một bước ngoặt quan trọng đối với cá nhân tôi.

Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và sự kính trọng đối với cô giáo hướng dẫn của tôi là PGS.TS Phùng Thị Huệ và PGS.TS Bùi Hồng Hạnh, người đã tận tâm giúp đỡ, dìu dắt, truyền ngọn lửa đam mê nghiên cứu, tinh thần cầu thị và nghiêm túc trong khoa học để tôi có thể bước vào con đường chuyên môn thuận lợi, hoàn thành Luận án tiến sĩ đúng tiến độ như mong đợi. Tôi trân trọng cảm ơn các thầy cô tại Khoa Quốc tế học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn, Đại học quốc gia Hà Nội – nơi mà tôi đã gắn bó trong suốt những năm học vừa qua. Các Thầy, Cô đã dìu dắt, giúp đỡ tận tình để tôi hoàn thành việc học tập tại khoa và trường với kết quả tốt đẹp nhất. Tôi xin trân trọng cảm ơn Phòng Đào tạo, Thư viện Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn, Thư viện Đai học quốc gia Hà Nội, Thư viện Học viện Ngoại giao, Viện Quan hệ quốc tế - Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và các cơ quan có liên quan đã giúp đỡ về mặt thủ tục, tư liệu trong quá trình học tập và hoàn thành luận án.

Tôi xin cảm ơn Liên hiệp khoa học, đầu tư, hỗ trợ nhân đạo và phát triển cộng đồng - Hội Liên hiệp Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam đã tạo điều kiện thuận lợi về công việc, thời gian, sự ủng hộ nhiệt thành và sự khích lệ mạnh mẽ để tôi có động lực phấn đấu vươn lên hoàn thành nhiệm vụ học tập, đẩy mạnh công tác nghiên cứu trong suốt thời gian qua. Tôi xin cảm ơn những người thân yêu trong gia đình đã luôn gần gũi, chia sẻ, cảm thông và động viên kịp thời để tôi có thể tập trung thời gian cho việc hoàn thành chương trình học của mình. Hà Nội, ngày tháng năm 2024 Tác giả luận án Nguyễn Thu Hà ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC.

1 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU.1 Các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án. Các công trình nghiên cứu của Trung Quốc về Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á. Các công trình nghiên cứu của các nước khác về Sáng kiến Vành đai, Con đường của Trung Quốc ở Nam Á .3 Các công trình nghiên cứu của Việt Nam về Sáng kiến Vành đai, Con đường” tại Nam Á.

Nhận xét kết quả nghiên cứu của các công trình đã công bố và những vấn đề luận án cần tiếp tục giải quyết. Nhận xét các công trình nghiên cứu đã công bố. Những vấn đề luận án kế thừa và những khoảng trống cần bổ sung nghiên cứu. KHU VỰC NAM Á TRONG SÁNG KIẾN VÀNH ĐAI, CON ĐƯỜNG: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN .1 Cơ sở lý luận của đề tài .1 Chủ nghĩa hiện thực .2 Chủ nghĩa tự do .3 Chủ nghĩa Mácxit mới .4 Chủ nghĩa Kiến tạo .2 Cơ sở thực tiễn nghiên cứu đề tài.1 Khái quát về Sáng kiến Vành đai, Con đường của Trung Quốc .2 Vị trí, vai trò của khu vực Nam Á trong Sáng kiến Vành đai, Con đường .54 1 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2.

THỰC TRẠNG TRIỂN KHAI SÁNG KIẾN VÀNH ĐAI, CON ĐƯỜNG CỦA TRUNG QUỐC TẠI NAM Á.1 Các hoạt động triển khai Sáng kiến Vành đai, Con đường ở Nam Á .1 Xây dựng Hành lang Kinh tế trên bộ .2 Xây dựng Hành lang kinh tế trên biển – MRS .3 Xây dựng con đường tơ lụa kĩ thuật số - DSR .2 Tác động của việc triển khai Sáng kiến Vành đai, Con đường ở Nam Á. Tác động tích cực. Tác động tiêu cực .3 Phản ứng của các quốc gia Nam Á đối với việc triển khai Sáng kiến Vành đai, Con đường của Trung Quốc. Phản ứng của Ấn Độ.

Phản ứng của các nước khác .119 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3. TRIỂN VỌNG TRIỂN KHAI SÁNG KIẾN VÀNH ĐAI, CON ĐƯỜNG TẠI KHU VỰC NAM Á VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH CHO VIỆT NAM .1 Dự báo việc triển khai Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á. Những thuận lợi và khó khăn đối với việc triển khai Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á trong thời gian tới. Triển vọng thực hiện Sáng kiến Vành đai, Con đường tại Nam Á .2 Một số hàm ý chính sách cho Việt Nam.

Vị thế của Việt Nam trong Sáng kiến “Vành đai, Con đường” của Trung Quốc. Tác động của Sáng kiến Vành đai, Con đường đối với Việt Nam .3 Mục tiêu, phương châm và nguyên tắc của Việt Nam khi tham gia Sáng kiến Vành đai, Con đường .4 Phạm vi và mức độ tham gia “ Sáng kiến Vành đai, Con đường” của Việt Nam .5 Một số hàm ý chính sách cho Việt Nam khi tham gia Sáng kiến Vành đai, Con đường của Trung Quốc .165 TIỂU KẾT CHƯƠNG 4. 177 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ. 180 LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

180 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 181 3 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tên Tiếng Anh Tên Tiếng Việt ADB Asian Development Bank Ngân hàng phát triển Châu Á Asian Infrastructure Investment Ngân hàng Đầu tư cơ sở hạ tầng AIIB Bank Châu Á Kế hoạch đường sắt Quốc gia ANRP Afghanistan Nation Railway Plan Afghanistan Association of South East Asian Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á ASEAN Nations The Bangladesh, Bhutan, India, Hành lang vận tải 4 nước gồm BBIN Nepal Initiative Bangladesh, Bhutan, Ấn Độ và Nepal Bangladesh-China-India- Hành lang Kinh tế Bangladesh- BCIM Myanmar Economic Corridor TrungQuốc-ẤnĐộ-Myanmar Bangladesh-China-India-Myanmar Hành lang kinh tế Bangladesh – BCIM-EC Economic Corridor Trung Quốc – Ấn Độ – Myanmar BDS Beidou navigation system Hệ thống định vị BeiDou Bay of Bengal Initiative for Multi Kế hoạch hợp tác kinh tế kỹ thuật BIMSTEC Sectoral Technical and Economic đa ngành quanh vịnh Bengal Cooperation BOT Build-Operate-Transfer Xây dựng-Vận hành-Chuyển giao BRI Belt and Road Initiative Sáng kiến Vành đai và Con đường Hiệp định khu vực thương mại tự CAFTA China- Asean Free Trade Agreement do Trung Quốc – ASEAN Afghanistan Railway Transport Dự án vận tải đường sắt Trung CARTP Project Quốc-Afghanistan 4 Từ viết tắt Tên Tiếng Anh Tên Tiếng Việt CBEZ Capacity Building for Cross-Border Khu vực kinh tế qua biên giới Economic Zones China Communications Tập đoàn xây dựng giao thông CCCC Construction Corporation Trung Quốc Chinese Economic and Industrial Khu kinh tế công nghiệp Trung CEIZ Zone Quốc China Harbour Engineering Công ty cơ khí Cảng Trung Quốc CHEC Company CGD Central Gobal Development Trung tâm Phát triển Toàn cầu Cảng Công-ten-nơ Quốc tế CICT Container Internationnal Colombo Colombo CMEC Hành lang Kinh tế Trung Quốc – China Myanmar Economic Corridor Myanmar Hành lang kinh tế Trung Quốc - CPEC China Pakistan Economic Corridor Pakistan China International Institude Viện nghiên cứu quốc tế Trung CIIS Strategy Quốc CNY Chinese Yuan RM Nhân dân tệ Hiệp hội ngành công nghiệp viễn COAI Cellular Operator Association India thông China Pakistan Fiber Optic Cable Dự án Cáp quang Trung Quốc- CPFOP Project Pakistan Hành lang Trung Quốc-Mông Cổ- CRM China Rusian Mongolia Nga DOT Cục Viễn thông Ấn Độ Cục Viễn thông Ấn Độ DSR Digital Silk Road Con đường Tơ lụa Kỹ thuật số ETIM East Turkestan Islamic Movement Phong trào Hồi giáo Đông Thổ 5 Từ viết tắt Tên Tiếng Anh Tên Tiếng Việt FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài FTA Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do Information communications Công nghệ thông tin và truyền ICT technology thông IMF International Money Fund Quỹ tiền tệ quốc tế IEA International Energy Agency Cơ quan năng lượng quốc tế GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội Chương trình hợp tác Tiểu vùng GMS Greater Mekong Subregion Mê Công mở rộng Đội ngũ lãnh đạo Đảng Dân chủ MDP Madives Democratic Party Maldvies Kế hoạch tổng thể về Kết nối MPAC Master Plan for Asean Conectivity ASEAN MSR Maritime Silk Road Con đường tơ lụa trên biển NDT Nhân dân tệ Organization for Economic Tổ chức Hợp tác và Phát triển OECD Cooperation and Development Kinh tế PLA People’s Liberation Army Quân Giải phóng Trung Quốc Regional Comprehensive Economic Hiệp định Đối tác Kinh tế toàn RCEP Partnership diện khu vực South Asian Association for Hiệp hội hợp tác khu vực Nam Á SAARC Regional Cooperation Security and Growth Intiatives for Sáng kiến An ninh và Tăng SAGAR all Regions trưởng cho tất cả khu vực SREB Silk Road Economic Belt Vành đai kinh tế con đường tơ lụa Zhongxing Telecommunication Tập đoàn Viễn thông Trung Hưng ZTE Equipment Corporation ( Trung Quốc) 6 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Sau khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đề xuất Sáng kiến Vành đai, Con đường vào năm 2013, Trung Quốc xác định đây là chiến lược trọng điểm quốc gia và đẩy mạnh triển khai thực hiện cả trong nước và ngoài nước. Cho đến nay, sáng kiến này được triển khai trên phạm vi rộng lớn khắp thế giới.

Về bản chất, Sáng kiến Vành đai, Con đường là một đại chiến lược của Trung Quốc trong thời kỳ mới, nhằm thực hiện tham vọng thiết lập trật tự thế giới mới do Trung Quốc dẫn dắt. Trung Quốc mong muốn hiện thực hóa sáng kiến này theo lộ trình từ “đồng thuận toàn cầu” đến “hành động toàn cầu” với dấu mốc là Diễn đàn cấp cao hợp tác quốc tế Vành đai, Con đường lần thứ nhất tổ chức tại Bắc Kinh tháng 05/2017 và lần thứ 2 vào tháng 4/2019. Trung Quốc khẳng định trong 10 năm qua, việc triển khai Sáng kiến Vành đai, Con đường đã đạt được nhiều thành quả quan trọng trên phạm vi toàn cầu. Tuy nhiên, dư luận quốc tế ngày càng có nhiều ý kiến trái chiều về mục đích, ý đồ của Trung Quốc cũng như chất lượng và hiệu quả hợp tác Sáng kiến Vành đai, Con đường trên phạm vi toàn thế giới.