Luận án: Tư tưởng HCM về nhân dân và ý nghĩa đối với đổi mới (Nguyễn Phương An)

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGUYỄN PHƯƠNG AN TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ HỒ CHÍ MINH VỀ NHÂN DÂN VÀ Ý NGHĨA ĐỐI VỚI SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: CHÍNH TRỊ HỌC Hà Nội - 2017 1 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGUYỄN PHƯƠNG AN TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ HỒ CHÍ MINH VỀ NHÂN DÂN VÀ Ý NGHĨA ĐỐI VỚI SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: CHÍNH TRỊ HỌC Mã số : 62 31 20 01 Người hướng dẫn khoa học: GS. NGUYỄN VĂN HUYÊN TS. HỒ VIỆT HIỆP Hà Nội - 2017 2 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn theo quy định.

Tác giả 3 MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 7 VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 7 1. Những vấn đề đặt ra luận án cần tiếp tục nghiên cứu 21 Tiểu kết Chương 1 24 Chương 2 VỊ TRÍ, VAI TRÒ CỦA NHÂN DÂN TRONG SỰ NGHIỆP CÁCH 25 MẠNG VIỆT NAM THEO TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ HỒ CHÍ MINH 2. Quan niệm về Nhân dân theo tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh 25 2.

Nhân dân là mục tiêu và động lực của sự nghiệp cách mạng 43 Việt Nam Tiểu kết Chương 2 70 Chương 3 SỰ NGHIỆP CÁCH MẠNG VIỆT NAM THEO TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ HỒ CHÍ MINH LÀ ĐƯA NHÂN DÂN LÊN ĐÚNG VỊ TRÍ, VAI TRÒ CỦA 72 NHÂN DÂN 3. Giải phóng Nhân dân, đưa Nhân dân lên địa vị là chủ và làm 72 chủ xã hội, làm chủ đất nước 3. Công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là của Nhân 87 dân, do Nhân dân, vì Nhân dân Tiểu kết Chương 3 103 Chương 4 Ý NGHĨA CỦA TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ HỒ CHÍ MINH VỀ NHÂN 105 DÂN ĐỐI VỚI CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI HIỆN NAY Ở NƯỚC TA 4. Công cuộc đổi mới phải đạt tới mục tiêu và lý tưởng của nhân dân 105 Việt Nam 4.

Công cuộc đổi mới chỉ thành công khi phát huy được toàn bộ 128 sức mạnh của nhân dân Tiểu kết Chương 4 146 KẾT LUẬN 148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ 151 LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 152 4 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến Nhân dân. Người khẳng định: “Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân. Trong thế giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân… Trong xã hội không có gì tốt đẹp, vẻ vang bằng phục vụ cho lợi ích của nhân dân” [87, tr.

Độc lập cho dân tộc, tự do và hạnh phúc cho Nhân dân là tất cả những gì Hồ Chí Minh muốn, tất cả những gì Người làm. Giải phóng Nhân dân, xây dựng chế độ chính trị của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân, mang lại ấm no, tự do, hạnh phúc cho Nhân dân không chỉ dừng lại ở mong mỏi mà kết tinh thành lý luận, biến thành hoạt động thực tiễn thể hiện trong toàn bộ sự nghiệp cách mạng của Hồ Chí Minh. Tư tưởng chính trị về Nhân dân là một trong những nội dung quan trọng, có tầm bao quát và có ý nghĩa đặc biệt trong tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và tư tưởng chính trị của Người nói riêng. Đó là tư tưởng chỉ đạo đường lối, là nguồn sức mạnh quyết định những thắng lợi vĩ đại trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng, phát triển đất nước.

Thắng lợi mà cách mạng Việt Nam có được là do sức mạnh của Nhân dân được tập hợp và phát huy dưới ánh sáng soi đường của tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về Nhân dân. Sự nghiệp đổi mới đất nước là thử thách lớn đối với Đảng. Sự nghiệp ấy không chỉ diễn ra từ thúc bách của thực tiễn khủng hoảng, mà còn từ trăn trở trọng trách của Đảng đối với tiền đồ cách mạng. Với nỗ lực phấn đấu của toàn Đảng, toàn dân, công cuộc đổi mới ở nước ta đã đạt những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử, song vẫn còn không ít khó khăn, thử thách, nguy cơ.

Phát huy thành tựu, triệt tiêu khó khăn, vượt qua thử thách, loại trừ nguy cơ là yêu cầu cấp thiết của cách mạng đặt ra cho Đảng. Từ thực tiễn đổi mới, Đảng đề ra năm bài học lớn, trong đó “. đổi mới phải vì lợi ích của nhân dân, dựa 1 vào nhân dân, phát huy vai trò chủ động, sáng tạo của nhân dân,.19] được xem là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Thành tựu to lớn của công cuộc đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa được tạo nên bởi mối quan hệ bền chặt giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân.

“Chính những ý kiến, nguyện vọng và sáng kiến của nhân dân là nguồn gốc hình thành đường lối đổi mới của Đảng. Cũng do nhân dân hưởng ứng đường lối đổi mới, dũng cảm phấn đấu, vượt qua biết bao khó khăn, thử thách mà công cuộc đổi mới đạt được những thành tựu. Điều đó cho thấy, trong quá trình đổi mới, về cơ bản chúng ta đã làm đúng theo tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về Nhân dân. Tuy nhiên, chưa thật sự chú trọng, phát huy sức mạnh Nhân dân với tinh thần tất cả của Nhân dân, vì Nhân dân là một thực tế trong đời sống chính trị nước ta hiện nay.

Một bộ phận cán bộ, đảng viên, nhất là những người có chức có quyền, có những biểu hiện sa sút phẩm chất, sống xa dân, vô trách nhiệm với dân. Nhiều cán bộ lãnh đạo các cấp, các ngành giữ tác phong quan liêu, gia trưởng, độc đoán, thậm chí trù dập, ức hiếp quần chúng. Ở nhiều nơi trong khi đời sống nhân dân còn khó khăn, nhiều yêu cầu thiết yếu của quần chúng chưa được bảo đảm thì lại có những cán bộ, đảng viên chỉ lo thu vén cá nhân, xoay xở làm giàu, sinh hoạt bê tha. Theo Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: "Thậm chí có người vô trách nhiệm với dân, vô cảm trước những khó khăn, đau khổ của quần chúng.

Một số người còn lợi dụng chức quyền để đục khoét, vơ vét của cải của Nhà nước, trở thành những con sâu mọt tệ hại của xã hội. Có lẽ đây là điều mất mát lớn nhất trong tình cảm của nhân dân, là điều người dân cảm thấy xót xa, buồn phiền nhất"; “Một số hiện tượng tham nhũng, đặc quyền đặc lợi trong Đảng và trong các cơ quan nhà nước không được đấu tranh kiên quyết và xử lý nghiêm minh. Do đó đã làm tổn thương thanh danh, uy tín của Đảng, làm giảm sút lòng tin của nhân dân đối với Đảng” [141]. Về phía Nhân dân, trong điều kiện mở cửa, phát triển nền kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế, ý thức chính trị của Nhân dân không thuần nhất như 2 thời kỳ đấu tranh giải phóng dân tộc.

Bên cạnh mặt tích cực chính trị, ở một khía cạnh khác, sự quan tâm đến các vấn đề chính trị bị phân tán, thậm chí bị lấn át bởi các nhu cầu về kinh tế. Chủ nghĩa cá nhân và lối sống thực dụng trỗi dậy. Mục tiêu và lý tưởng của Đảng chưa biểu lộ đậm nét, nếu không nói là mờ nhạt trong suy nghĩ và hành động của một bộ phận người dân. Sự gắn kết giữa Nhân dân với Đảng và Nhà nước có lúc, có nơi chưa thật sự là nhu cầu tự giác, nhiều khi trừu tượng, thậm chí vì động cơ cá nhân.

Nhiều người dân không nể trọng, thậm chí thiếu tin tưởng cả về đạo đức và năng lực của không ít cán bộ, đảng viên. Hiện tượng Nhân dân không hăng hái phấn đấu vào làm việc trong hệ thống chính trị hoặc phấn đấu gượng ép, vì động cơ trục lợi cá nhân có chiều hướng tăng. Nhân dân tham gia vào các hoạt động của hệ thống chính trị còn hạn chế, có lúc có nơi mang tính hình thức. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) nêu các bài học kinh nghiệm lớn của cách mạng, trong đó bài học thứ hai cảnh báo: “.

xa rời nhân dân sẽ dẫn đến những tổn thất khôn lường đối với vận mệnh của đất nước, của chế độ xã hội chủ nghĩa và của Đảng” [43, tr. Thông điệp đầu năm 2015 của Chủ tịch nước khẳng định: “Chúng ta không sợ bất cứ kẻ thù nào dù là hung bạo nhất, chỉ sợ mất lòng dân. Lòng dân, đó là Quốc bảo dựng nước và giữ nước Việt Nam!”. Sự nghiệp đổi mới đất nước hiện nay có thời cơ, thuận lợi lớn, nhưng khó khăn, thách thức cũng vô cùng gay gắt, quyết liệt.

Chỉ có sự đồng lòng, nhất trí của toàn dân, khối đại đoàn kết toàn dân tộc mới là sức mạnh vô địch để chúng ta vượt qua mọi sóng to, gió lớn của thời cuộc. Khắc phục những yếu kém, hạn chế trong quan hệ có tính quyết định thành công sự nghiệp cách mạng Việt Nam hiện nay là nhiệm vụ vừa căn bản vừa cấp bách. Tuy nhiên, nhận thức đúng, đề ra giải pháp đúng và đặc biệt là định hình mối quan hệ nêu trên trong thực tế thì không phải là đơn giản. Tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của cách mạng Việt Nam.

Trong đó, Hồ Chí Minh thể hiện sự quan tâm 3 đặc biệt đối với Nhân dân bằng một hệ thống các quan điểm toàn diện, sâu sắc và rất có giá trị. Đi sâu nghiên cứu, vận dụng và phát huy tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về Nhân dân sẽ mang lại những chỉ dẫn phương pháp luận soi đường cho việc giải quyết hạn chế nêu trên, đẩy lùi các biểu hiện tiêu cực, thực hiện đúng và phát huy hiệu quả của tư tưởng ấy, góp phần tiếp tục củng cố mối quan hệ bền chặt giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân, phát huy sức mạnh vô địch của Nhân dân tiếp tục tạo nên các thắng lợi to lớn và mang tính bước ngoặt của sự nghiệp đổi mới. Với toàn bộ những vấn đề nêu trên, việc nghiên cứu “Tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về Nhân dân và ý nghĩa đối với sự nghiệp đổi mới hiện nay” với tư cách một đề tài luận án tiến sĩ chuyên ngành Chính trị học là hết sức có ý nghĩa và cấp thiết. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2.