Trách nhiệm chính trị của người đứng đầu chính quyền cơ sở ở Việt Nam hiện nay

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỒ THỊ BÍCH NGỌC TR¸CH NHIÖM CHÝNH TRÞ CñA NG¦êI §øNG §ÇU CHÝNH QUYÒN C¥ Së ë VIÖT NAM HIÖN NAY (Qua khảo sát thực tế tại tỉnh Nghệ An) LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: CHÍNH TRỊ HỌC HÀ NỘI - 2019 luan an HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỒ THỊ BÍCH NGỌC TR¸CH NHIÖM CHÝNH TRÞ CñA NG¦êI §øNG §ÇU CHÝNH QUYÒN C¥ Së ë VIÖT NAM HIÖN NAY (Qua khảo sát thực tế tại tỉnh Nghệ An) LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: CHÍNH TRỊ HỌC Mã số: 62 31 02 01 Người hướng dẫn khoa học: GS. NGUYỄN ĐĂNG THÀNH HÀ NỘI - 2019 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong Luận án là trung thực, đảm bảo tính khách quan, khoa học, dựa vào kết quả khảo sát thực tế. Các tài liệu tham khảo đều có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.

Tác giả Hồ Thị Bích Ngọc luan an DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT CHLB : Cộng hòa Liên bang CNXH : Chủ nghĩa xã hội HĐND : Hội đồng nhân dân HTCT : Hệ thống chính trị KT-XH : Kinh tế - xã hội NNPQ : Nhà nước pháp quyền NNPQ XHCN : Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa QLNN : Quản lý nhà nước QP-AN : Quốc phòng - an ninh TAND : Tòa án nhân dân Ủy ban nhân dân : Ủy ban nhân dân VKSND : Viện kiểm sát nhân dân luan an DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ Trang Bảng 3. Phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống người đứng đầu chính quyền cơ sở 119 Bảng 3. Bảng những vấn đề bất cập về trách nhiệm chính trị của người đứng đầu chính quyền cơ sở đang diễn ra tại Nghệ An 119 Bảng 3. Nguyên nhân dẫn đến trách nhiệm chính trị của người đứng đầu chính quyền cơ sở hiện nay (khảo sát ở Nghệ An) trong thực tiễn chưa phát huy 120 luan an MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN TRÁCH NHIỆM CHÍNH TRỊ CỦA NGƢỜI ĐỨNG ĐẦU CHÍNH QUYỀN CƠ SỞ 7 1.

Công trình nghiên cứu ở nước ngoài 7 1. Công trình nghiên cứu ở trong nước 20 1. Tổng quan kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học nước ngoài, trong nước và các nội dung luận án cần tiếp tục nghiên cứu 28 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN TRÁCH NHIỆM CHÍNH TRỊ CỦA NGƢỜI ĐỨNG ĐẦU CHÍNH QUYỀN CƠ SỞ 32 2. Khái niệm và đặc điểm trách nhiệm chính trị của người đứng đầu chính quyền cơ sở 32 2.

Nội dung cơ bản về trách nhiệm chính trị của người đứng đầu chính quyền ở cơ sở 59 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG TRÁCH NHIỆM CHÍNH TRỊ CỦA NGƢỜI ĐỨNG ĐẦU CHÍNH QUYỀN CƠ SỞ Ở NƢỚC TA HIỆN NAY 84 3. Một số thực trạng về trách nhiệm chính trị của người đứng đầu chính quyền cơ sở ở nước ta hiện nay 84 3. Trách nhiệm chính trị của người đứng đầu chính quyền cơ sở ở tỉnh Nghệ An 113 Chƣơng 4: PHƢƠNG HƢỚNG, GIẢI PHÁP NÂNG CAO TRÁCH NHIỆM CHÍNH TRỊ CỦA NGƢỜI ĐỨNG ĐẦU CHÍNH QUYỀN CƠ SỞ Ở NƢỚC TA HIỆN NAY 123 4. Phương hướng 124 4.

Giải pháp 130 KẾT LUẬN 148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO luan an 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Xuất phát từ sự vận động không ngừng của đời sống chính trị, Việt Nam cũng như thế giới luôn có sự biến đổi không ngừng. Vấn đề quyền lực của mỗi cá nhân hay một thể chế, ở cấp trung ương hay cấp cơ sở đều chịu sự tác động, thành quả đạt được luôn song hành kinh nghiệm đúc rút buộc phải truy cứu ngay đời sống chính trị cấp cơ sở. Quyền lực nhà nước tại cơ sở trước hết của chính người dân cơ sở, chính quyền là thiết chế bộ máy quyền lực của người dân tại cơ sở và người đứng đầu chính quyền là người nắm quyền lực chính trị do người dân ủy quyền.

Điều đó đi đến nhân quả của quyền lực chính trị xuất phát từ yêu cầu của người dân cần thay đổi, cải thiện chính những lợi ích của mình đối với đời sống chính trị tại cơ sở, thông qua lá phiếu quyền lực mà họ trao. Trách nhiệm chính trị là trách nhiệm của cơ quan nhà nước, của cán bộ giữ trọng trách trong bộ máy quyền lực Nhà nước được đặt ra trước cử tri và các tầng lớp nhân dân. Trách nhiệm đó phải được xác lập dựa trên sự tín nhiệm của nhân dân là chủ thể đã bầu ra những người được giao chức vụ, quyền hạn. Xuất phát từ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, đặc biệt đối với công tác cán bộ đã góp phần quan trọng đối với phương thức lãnh đạo của Đảng.

Tổng kết 20 xây dựng chiến lược cán bộ, Đại hội XII của Đảng, Hội nghị Trung ương 7 khóa XII đã thảo luận và ban hành Nghị quyết về “Tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ”. Nghị quyết 26-NQ/TW, ngày 19/5/2018 của Ban Chấp hành Trung ương được xây dựng trên quan điểm đổi luan an 2 mới, coi yếu tố cán bộ, nhất là cán bộ cấp chiến lược trong Nghị quyết, là trung tâm, xuyên qua mọi đổi mới trên các lĩnh vực, có vai trò quan trọng nhất, quyết định thành công hay thất bại của sự nghiệp cách mạng của Đảng. Tuy nhiên, nhận thức của một số cấp ủy, tổ chức đảng, lãnh đạo cơ quan, đơn vị và cán bộ, đảng viên về cán bộ và công tác cán bộ chưa thật sự sâu sắc, toàn diện. Vẫn còn tình trạng chưa hiểu rõ về vai trò, tầm quan trọng cũng như yêu cầu tiến hành thường xuyên, liên tục, toàn diện, đồng bộ của công tác cán bộ.

Có tổ chức đảng và người đứng đầu chưa thấy rõ mối quan hệ biện chứng, sự liên quan mật thiết giữa xây dựng đội ngũ cán bộ với xây dựng, chỉnh đốn Đảng, đổi mới tổ chức bộ máy, công tác cán bộ và xây dựng đội ngũ cán bộ chưa ngang tầm nhiệm vụ. Ở nhiều nơi vẫn còn tình trạng người đứng đầu chính quyền cơ sở thiếu trách nhiệm, chưa gương mẫu, mất dân chủ hoặc nể nang, né tránh, ngại va chạm, thậm chí có biểu hiện dùng tập thể để hợp lý hóa ý đồ cá nhân, hiếm một người chỉ huy vượt tầm tại các cấp nói chung và cơ sở nói riêng. Chúng ta đã có các quy định về trách nhiệm nêu gương trách nhiệm giải trình, trách nhiệm phản biện hay các kênh quan trọng của nhà nước như trách nhiệm pháp lý nhưng trách nhiệm chính trị cao hơn ở chổ nó gắn chặt với bản chất chế độ, gắn chặt với niềm tin của người dân và uy tín của người cán bộ, lúc vi phạm thì người đứng đầu chịu trách nhiệm cao nhất trước lá phiếu đã bầu nên mình, xin lỗi người dân cơ sở, luận tội về mặt chính trị… đây cũng chính là lỗ hổng về việc thể chế hóa quy định của Đảng cũng như hiện thực hóa quyền dân chủ của người dân cấp cơ sở; sự đổi mới hệ thống chính trị cơ sở. Xuất phát từ vai trò, thực trạng, giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước (QLNN) của chính quyền cơ sở và yêu cầu đổi mới hệ thống chính trị cơ sở đã đặt ra đối với trách nhiệm chính trị của người đứng đầu chính quyền cơ sở.

Theo các quy định hiện hành thì trách nhiệm chính trị của người đứng đầu chính quyền cơ sở trong QLNN của chính quyền cơ sở vẫn còn mang tính chung chung; bộ máy chính quyền cơ sở còn nhiều hạn chế bất cập như cồng kềnh, kém hiệu quả, kỷ luật hành chính không chặt chẽ, luan an 3 thực trạng của việc tùy tiện xử lý sự vụ của người đứng đầu, luật được ban hành nhưng không thực hiện đúng luật mà theo ý chí chủ quan của cấp trên, các văn bản, quy định ban hành chồng chéo, khó thực thi; các nhiệm vụ thực thi tại chính quyền cơ sở không kịp thời, không hiệu quả, vẫn còn tình trạng nhũng nhiễu, hách dịch, chây ì, cấp dưới không nghe cấp trên, cấp trên thì độc đoán, mất dân chủ; thực thi nhiệm vụ thiếu minh bạch công khai, thiếu định lượng nên kết quả nhiệm vụ còn chung chung. Vậy, trách nhiệm chính trị của người đứng đầu chính quyền cơ sở gắn liền với trách nhiệm về một thực trạng chính quyền cơ sở còn nhiều bất cập. Xuất phát từ những lý do lý luận và thực tiễn nêu trên tác giả lựa chọn chủ đề “Trách nhiệm chính trị của người đứng đầu chính quyền cơ sở ở Việt Nam hiện nay” (qua khảo sát tại tỉnh Nghệ An) làm Luận án Tiến sỹ chuyên ngành Chính trị học. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2.Mục tiêu nghiên cứu Xây dựng luận cứ; làm rõ những vấn đề lý luận về trách nhiệm chính trị của người đứng đầu chính quyền cơ sở; trên cơ sở đó đánh giá thực trạng trách nhiệm chính trị của người đứng đầu chính quyền cơ sở (qua khảo sát thực tế tại tỉnh Nghệ An); đề xuất phương hướng và những giải pháp nâng cao trách nhiệm chính trị của người đứng đầu chính quyền cơ sở ở Việt Nam hiện nay.

Nhiệm vụ nghiên cứu - Hệ thống hóa quan điểm và cách tiếp cận; đưa ra quan điểm, cách tiếp cận về trách nhiệm chính trị của người đứng đầu chính quyền cơ sở góp phần thay đổi mô hình, tính chất tổ chức hệ thống chính trị cơ sở ở Việt Nam hiện nay. - Nghiên cứu cơ sở chính trị, pháp lý và xã hội, đặc điểm, vai trò, nội dung, hình thức, cơ chế hoạt động của chính quyền cơ sở từ đó chỉ ra các hình thức, nội dung, đặc điểm, cơ sở xác định, điều kiện đảm bảo thực hiện trách nhiệm chính trị của người đứng đầu chính quyền cơ sở. luan an 4 - Nghiên cứu lý luận thực hiện trách nhiệm chính trị của người đứng đầu chính quyền cơ sở ở một số nước; từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. - Khảo sát thực trạng; chỉ ra nguyên nhân; những vấn đề đặt ra đối với việc thực hiện trách nhiệm chính trị của người đứng đầu chính quyền cơ sở ở Việt Nam hiện nay (qua khảo sát thực tế tại tỉnh Nghệ An).

- Nghiên cứu đề xuất phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm nâng cao trách nhiệm chính trị của người đứng đầu chính quyền cơ sở ở Việt Nam trong thời gian tới.