Luận án tiến sĩ: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia xây dựng Đảng giai đoạn hiện nay - Trương Minh Luân

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH TRƯƠNG MINH LUÂN MÆt trËn tæ quèc viÖt nam tham gia x©y dùng ®¶ng giai ®o¹n hiÖn nay LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ CHÍNH QUYỀN NHÀ NƯỚC HÀ NỘI - 2018 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH TRƯƠNG MINH LUÂN MÆt trËn tæ quèc viÖt nam tham gia x©y dùng ®¶ng giai ®o¹n hiÖn nay LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ CHÍNH QUYỀN NHÀ NƯỚC Mã số: 62 31 02 03 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. LÊ KIM VIỆT 2. NGUYỄN VĂN BIỀU HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tác giả. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

Tác giả Trương Minh Luân MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 6 1. Các công trình nghiên cứu trong nước có liên quan 6 1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài có liên quan 20 1. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố có liên quan đến đề tài luận án và những vấn đề luận án sẽ tập trung nghiên cứu 21 Chương 2: MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM THAM GIA XÂY DỰNG ĐẢNG - NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 24 2.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và công tác xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay 24 2. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia xây dựng đảng - khái niệm, căn cứ, vai trò, nguyên tắc, nội dung, phương thức và điều kiện 45 Chương 3: MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM THAM GIA XÂY DỰNG ĐẢNG - THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN, KINH NGHIỆM VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA 68 3. Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia xây dựng Đảng 68 3. Nguyên nhân, kinh nghiệm và những vấn đề đặt ra 98 Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM THAM GIA XÂY DỰNG ĐẢNG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 115 4.

Dự báo những nhân tố thuận lợi, khó khăn và phương hướng phát huy vai trò Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia xây dựng Đảng giai đoạn hiện nay 115 4. Những giải pháp phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia xây dựng Đảng giai đoạn hiện nay 121 KẾT LUẬN 149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 152 PHỤ LỤC 170 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNXH Chủ nghĩa xã hội CT-XH Chính trị - xã hội HTCT Hệ thống chính trị HĐND Hội đồng nhân dân MTTQVN Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Nxb Nhà xuất bản PBXH Phản biện xã hội UBND Ủy ban nhân dân XHCN Xã hội chủ nghĩa XDĐ Xây dựng Đảng DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 3.1: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp thực hiện giám sát, phản biện xã hội 78 Bảng 3.2: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp tổ chức đối thoại góp ý tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền 82 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 3.1: Số liệu ý kiến cho rằng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có những kết quả tích cực đối với tham gia xây dựng Đảng về chính trị 69 Biểu đồ 3.2: Số liệu ý kiến cho rằng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có những kết quả tích cực đối với tham gia xây dựng Đảng về đạo đức 76 Biểu đồ 3.3: Số liệu ý kiến cho rằng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam vẫn còn hạn chế trong tham gia xây dựng Đảng về tổ chức, cán bộ 90 Biểu đồ 3.4: Số liệu ý kiến cho rằng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam vẫn còn hạn chế trong tham gia xây dựng Đảng về đạo đức 92 Biểu đồ 3.5: Số liệu ý kiến cho rằng, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp còn hạn chế trong tuyên truyền, vận động, phát huy vai trò nhân dân tham gia xây dựng Đảng 96 Biểu đồ 3.6: Số liệu ý kiến đánh giá về nhân tố tác động đến hiệu quả tham gia xây dựng Đảng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam 104 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa XII đã nhấn mạnh một điều rất quan trọng: “Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên chưa bị đẩy lùi, có mặt, có bộ phận còn diễn biến tinh vi, phức tạp hơn; tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vẫn còn nghiêm trọng” [42, tr. Những tiêu cực đó trong Đảng, kể cả trong một số cán bộ, đảng viên cấp cao được Đảng ta xác định là “nguy hiểm khôn lường”, “làm giảm sút vai trò lãnh đạo của Đảng; làm tổn thương tình cảm và suy giảm niềm tin của nhân dân đối với Đảng, là nguy cơ trực tiếp đe dọa sự tồn vong của Đảng và chế độ” [42, tr.

Nhận định trên cho thấy tính bức thiết đối với công tác xây dựng Đảng (XDĐ) hiện nay. Để tồn tại và phát triển, Đảng phải không ngừng xây dựng, hoàn thiện, phải thường xuyên chỉnh đốn, đổi mới, nâng cao trình độ, năng lực lãnh đạo. Đó là quy luật tất yếu khách quan. Quá trình xây dựng, hoàn thiện, đổi mới để phát triển, một mặt, Đảng phải tự xây dựng, hoàn thiện bản thân mình, mặt khác, Đảng phải dựa vào nhân dân, có sự tham gia góp ý của nhân dân và các tổ chức trong hệ thống chính trị (HTCT).

Đảng không thể vững mạnh nếu không có sự tham gia góp ý của nhân dân thông qua vai trò Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQVN). Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là một bộ phận trong HTCT ở nước ta, là tổ chức liên minh chính trị, là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, có vai trò quan trọng tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân; thực hiện giám sát và phản biện xã hội (PBXH); tham gia XDĐ, xây dựng chính quyền. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia XDĐ là một yêu cầu tất yếu khách quan đối với hoạt động lãnh đạo của Đảng, phản ánh bản chất mối quan hệ giữa Đảng với MTTQVN, cũng là phản ánh mối quan hệ giữa Đảng với dân - một quy luật tồn tại và phát triển của Đảng, nhằm củng cố và giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng cầm quyền. Vì vậy, hơn lúc nào hết mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân phải được tăng cường và hơn lúc nào hết phải phát huy vai trò của MTTQVN tham gia XDĐ, bởi vì, liên quan đến sự tồn vong của Đảng.

2 Qua quá trình hình thành và phát triển của Đảng, từ khi MTTQVN được thành lập, Đảng Cộng sản Việt Nam quan tâm và coi trọng phát huy vai trò của MTTQVN tham gia XDĐ, góp ý cho Đảng trong thực hiện tập hợp, đoàn kết nhân dân, lãnh đạo thành công sự nghiệp cách mạng mà nhân dân giao phó. Trước những yếu kém của công tác XDĐ, làm cho mối quan hệ giữa Đảng với dân đang đối mặt với những thách thức mới chưa có tiền lệ trong lịch sử của Đảng. Do đó, Đảng không thể không dựa vào dân để tiến hành XDĐ và Đảng không thể đóng cửa lại một mình để xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Cách tốt nhất là phát huy vai trò của MTTQVN tham gia XDĐ, coi đây là yếu tố hàng đầu giúp Đảng vượt qua khó khăn, tăng cường mối quan hệ giữa Đảng với dân, góp phần XDĐ trong sạch, vững mạnh.

Phát huy vai trò của MTTQVN tham gia XDĐ được Đảng ta nhận thức sớm và được đề cập, xác định trong các văn bản chính trị của Đảng. Đây là chủ trương đúng, phù hợp với nguyện vọng của nhân dân, được nhân dân rất đồng tình, ủng hộ, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, bảo đảm cho sự nghiệp đổi mới đất nước thành công. Thời gian qua, thực hiện chủ trương, quan điểm của Đảng về phát huy vai trò của MTTQVN tham gia XDĐ, MTTQVN các cấp đã tích cực tham gia XDĐ và đạt được một số kết quả nhất định. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp đã tích cực tham gia PBXH vào quá trình hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách; giám sát việc thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng và giám sát việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên.

Thông qua giám sát và PBXH một số chủ trương, chính sách của Đảng được điều chỉnh phù hợp với thực tiễn và nguyện vọng của nhân dân; một số vụ việc tiêu cực trong cán bộ, đảng viên được yêu cầu, kiến nghị xử lý, qua đó góp phần tích cực vào những thành tựu chung của đất nước và công tác XDĐ. Song, hoạt động tham gia XDĐ của MTTQVN còn rất khiêm tốn, chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra. Hiệu quả giám sát và PBXH còn hạn chế; sự tham gia góp ý hoạch định đường lối, chủ trương của Đảng và tham gia giám sát, góp ý về công tác lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng, góp ý cán bộ, đảng viên nhất là người 3 đứng đầu cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền chưa được MTTQVN thực hiện có hiệu quả. Sự tham gia góp ý của MTTQVN trong các khâu công tác cán bộ của Đảng chưa được thực hiện tốt.

Những khuyết điểm, hạn chế trên có nguyên nhân từ phía Đảng, cũng có nguyên nhân từ phía MTTQVN, đó là: một số cán bộ, đảng viên, kể cả cán bộ MTTQVN nhận thức chưa đầy đủ vai trò của MTTQVN tham gia XDĐ, có biểu hiện ngại va chạm, “dĩ hòa vi quý”; những đề xuất, kiến nghị của MTTQVN chưa được Đảng quan tâm xem xét, giải quyết và phản hồi một cách thỏa đáng. Việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tổ chức nhân dân tham gia XDĐ chưa được thực hiện tốt; nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn về MTTQVN chưa được làm sáng tỏ đã làm hạn chế kết quả tham gia XDĐ của MTTQVN… Trước tình hình trên, việc nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, đánh giá đúng thực trạng và tìm ra những giải pháp phát huy vai trò MTTQVN tham gia XDĐ là đòi hỏi cấp thiết hiện nay. Với những lý do trên, nghiên cứu sinh chọn đề tài “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia xây dựng Đảng giai đoạn hiện nay” làm luận án tiến sĩ, chuyên ngành Xây dựng Đảng và chính quyền nhà nước. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2.