Luận án tiến sĩ về lãnh đạo xây dựng đội ngũ trí thức miền Bắc 1954-1975 - Nguyễn Thu Hải

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC Xà HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------  ---------- NGUYỄN THU HẢI §¶NG L·NH §¹O X¢Y DùNG §éI NGò TRÝ THøC ë MIÒN B¾C Tõ N¡M 1954 §ÕN N¡M 1975 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ HÀ NỘI - 2016 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC Xà HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------  ---------- NGUYỄN THU HẢI §¶NG L·NH §¹O X¢Y DùNG §éI NGò TRÝ THøC ë MIÒN B¾C Tõ N¡M 1954 §ÕN N¡M 1975 Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam Mã số: 62 22 56 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. NGUYỄN VĂN KHÁNH HÀ NỘI - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của GS. Nguyễn Văn Khánh. Các số liệu trong luận án là trung thực, bảo đảm tính khách quan.

Các tài liệu tham khảo có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận án Nguyễn Thu Hải MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu. Đóng góp khoa học của luận án. Kết cấu của luận án.

TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam. Các công trình nghiên cứu những vấn đề chung về trí thức. Các công trình nghiên cứu về sự lãnh đạo của Đảng đối với trí thức.

Các công trình nghiên cứu những nội dung liên quan đến trí thức và sự lãnh đạo của Đảng về xây dựng ĐNTT trong thời kỳ 1954-1975. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài. Đánh giá, nhận xét về các kết quả nghiên cứu và những vấn đề luận án tập trung giải quyết. Về các kết quả nghiên cứu.

Về những vấn đề luận án tập trung giải quyết. CHỦ TRƢƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG TRONG XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC Ở MIỀN BẮC GIAI ĐOẠN 1954-1964. Những yếu tố tác động đến sự lãnh đạo của Đảng về xây dựng đội ngũ trí thức và chủ trương của Đảng. Những yếu tố tác động đến sự lãnh đạo của Đảng về xây dựng đội ngũ trí thức.

Chủ trương của Đảng. Thực hiện nhiệm vụ xây dựng đội ngũ trí thức. Xây dựng về số lượng, chất lượng và cơ cấu đội ngũ trí thức. Xây dựng về cơ chế, chính sách trong quản lý, sử dụng và đãi ngộ trí thức.

Phát huy vai trò đội ngũ trí thức .60 Tiểu kết chương 2. SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG VỀ XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC Ở MIỀN BẮC GIAI ĐOẠN 1965-1975. Hoàn cảnh lịch sử và chủ trương đẩy mạnh xây dựng đội ngũ trí thức. Hoàn cảnh lịch sử.

Chủ trương đẩy mạnh xây dựng đội ngũ trí thức. Quá trình Đảng chỉ đạo thực hiện xây dựng đội ngũ trí thức. Tiếp tục phát triển về số lượng và nâng cao về chất lượng, mở rộng cơ cấu đội ngũ trí thức. Đẩy mạnh xây dựng cơ chế, chính sách trong quản lý, sử dụng và đãi ngộ trí thức.

Phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trong xây dựng, bảo vệ miền Bắc và góp phần đấu tranh giải phóng miền Nam .99 Tiểu kết chương 3. NHẬN XÉT VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM. Một số nhận xét tổng quát. Về hạn chế và nguyên nhân.

Một số kinh nghiệm chủ yếu. Nắm vững, vận dụng sáng tạo lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về trí thức và cách mạng. Đánh giá đúng vai trò, vị trí, nắm bắt đúng đặc điểm của trí thức và yêu cầu của sự nghiệp cách mạng. Giáo dục, bồi dưỡng, rèn luyện, xây dựng đội ngũ trí thức vừa “hồng”, vừa “chuyên”.

Thực sự tôn trọng, tin tưởng trí thức, lắng nghe những ý kiến, quan điểm phản biện của trí thức. Tăng cường hợp tác quốc tế trong xây dựng đội ngũ trí thức .135 Tiểu kết chương 4 .140 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦATÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .143 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .144 PHỤ LỤC 2 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Ban chấp hành BCH Chủ nghĩa xã hội CNXH Đảng Cộng sản Việt Nam Đảng CSVN Đảng Lao động Việt Nam Đảng LĐVN Đội ngũ trí thức ĐNTT Khoa học kỹ thuật KHKT Khoa học xã hội KHXH Luận án tiến sĩ LATS Nhà xuất bản NXB Trang tr Trung tâm lưu trữ Quốc gia III TTLTQG III Ủy ban Khoa học Nhà nước UBKHNN Xã hội chủ nghĩa XHCN 3 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong lịch sử dựng nước và giữ nước, trí thức Việt Nam luôn luôn gắn bó với vận mệnh của nhân dân và nền văn hóa của dân tộc. Với đặc điểm nổi trội về vốn tri thức và tài năng, trí thức luôn đóng vai trò đầu tàu và là một trong những yếu tố quan trọng quyết định tới sự hưng thịnh của mỗi quốc gia.

Lịch sử đã chứng minh, khi nào nhà nước quan tâm đúng mức đến trí thức, đãi ngộ và trọng dụng trí thức, nhân tài, thì đất nước phát triển, đạt nhiều thành tựu rực rỡ về mọi mặt. Chính vì thế mà từ thời phong kiến, nhà bác học Lê Quý Đôn đã tổng kết: Phi công bất phú, phi thương bất hoạt, phi nông bất ổn, phi trí bất hưng. Ngay sau khi ra đời, trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên (1930), Đảng CSVN đã coi trọng quan điểm vận động, tập hợp tầng trí thức. Tuy nhiên, phải sau đó 10 năm, chủ trương, chính sách vận động tầng lớp trí thức mới thực sự hình thành và phát triển.

Với sự ra đời của Mặt trận Việt Minh (1941), tiếp sau đó là bản Đề cương văn hóa Việt Nam (1943) và sự thành lập Đảng Dân chủ Việt Nam (1944), Đảng CSVN từng bước hoàn chỉnh đường lối tập hợp và huy động sức mạnh của tầng lớp trí thức vào công cuộc giải phóng dân tộc. Thành công của Cách mạng tháng Tám năm 1945 có phần đóng góp không nhỏ từ chủ trương trí thức vận của Đảng. Trong 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954), chủ trương trí thức vận vẫn được Đảng quán triệt và thực hiện nhất quán. Cương lĩnh của Đảng Lao động Việt Nam (1951) xác định: Đảng Lao động Việt Nam sẽ bao gồm những công nhân, nông dân và lao động trí óc yêu nước nhất, hăng hái nhất, cách mạng nhất.

Sau tháng 7-1954, trước thực tế đất nước bị chia cắt làm hai miền, thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ chiến lược cách mạng khác nhau: Cách mạng XHCN ở miền Bắc và cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam, song đều hướng vào mục tiêu thống nhất đất nước. Nhiệm vụ lớn lao của lịch sử đã đặt lên vai nhân dân miền Bắc, không cách nào khác, nhân dân miền Bắc, trong đó có tầng lớp trí thức, phải đoàn kết, nỗ lực hết mình, vượt lên trên tất cả mọi khó khăn thử thách, đạt được nhiều thành tích trong lao động, sản xuất và chiến đấu, đưa miền Bắc tiến lên CNXH, làm căn cứ địa, hậu phương chiến lược, sát cánh cùng nhân dân miền Nam đánh đuổi đế quốc Mỹ, thống nhất Tổ quốc. Hơn nữa, nhân dân miền Bắc cũng phải trực tiếp đối 4 mặt với một kẻ thù hiếu chiến, có sức mạnh quân sự to lớn, có vũ khí chiến đấu hiện đại bậc nhất thế giới trong hai cuộc chiến tranh phá hoại. Vì thế, đoàn kết mọi lực lượng giai tầng ở miền Bắc lúc đó là vô cùng cần thiết và hơn lúc nào hết, tầng lớp trí thức phải được lãnh đạo, tổ chức, quản lý để phát triển mạnh mẽ cả về số lượng và chất lượng, phát huy năng lực, trí tuệ, nhiệt huyết cho sự nghiệp cách mạng chung.

Chính sách của Đảng Lao động Việt Nam (1957) khẳng định: “Trí thức là vốn quý của dân tộc. Không có trí thức hợp tác với công nông thì cách mạng không thể thành công và sự nghiệp xây dựng một nước Việt Nam mới không thể hoàn thành được”. Trong hơn hai mươi năm, dưới sự vận động, tập hợp, lãnh đạo của Đảng, ĐNTT ở miền Bắc ngày càng trưởng thành và lớn mạnh, đóng góp xứng đáng vào thắng lợi chung của cả dân tộc. Quá trình Đảng lãnh đạo trí thức những năm 1954-1975 đã để lại nhiều kinh nghiệm quý báu cho giai đoạn hiện tại.

Trong thời đại ngày nay, khi khoa học, công nghệ phát triển và phổ biến nhanh chóng, khi nền kinh tế tri thức không chỉ còn là một xu thế phát triển, mà đã trở thành một thực tế sinh động, một tất yếu phát triển của nhân loại, thì vai trò, vị trí của ĐNTT càng trở nên to lớn và quan trọng hơn. Xây dựng ĐNTT vững mạnh là trực tiếp nâng tầm trí tuệ của dân tộc, sức mạnh của đất nước, nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng và chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị. Đầu tư xây dựng ĐNTT là đầu tư cho phát triển bền vững. Tuy nhiên, vẫn còn không ít những vấn đề lý luận và thực tiễn trong quá trình xây dựng ĐNTT Việt Nam hiện đại, ngang tầm với yêu cầu nhiệm vụ cách mạng, cần được tổng kết, làm sáng tỏ.

Do vậy, nghiên cứu một cách đầy đủ, có hệ thống quá trình Đảng lãnh đạo trí thức ở miền Bắc thời kỳ 1954-1975, chỉ ra những thành tựu và hạn chế, đúc rút những kinh nghiệm phục vụ hiện tại là một việc làm rất cần thiết, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Xuất phát từ ý nghĩa nói trên, nghiên cứu sinh đã lựa chọn vấn đề “Đảng lãnh đạo xây dựng đội ngũ trí thức ở miền Bắc từ năm 1954 đến năm 1975” làm đề tài luận án tiến sĩ ngành lịch sử, chuyên ngành lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu Trình bày, làm rõ đường lối, chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng LĐVN trong xây dựng ĐNTT ở miền Bắc thời kỳ 1954-1975; trên cơ sở đó, đánh giá những 5 thành tựu, hạn chế, nguyên nhân hạn chế và đúc rút một số kinh nghiệm chủ yếu phục vụ hiện tại. Nhiệm vụ nghiên cứu Để thực hiện được những mục đích trên, luận án có những nhiệm vụ sau: - Giới thiệu khái quát về chủ trương vận động, tập hợp trí thức của Đảng trước năm 1954.

- Đi sâu phân tích những quan điểm, chủ trương, chính sách cơ bản của Đảng đối với trí thức ở miền Bắc qua hai giai đoạn 1954-1964, 1965-1975.