Luận án tiến sĩ đảng lãnh đạo quá trình thiết lập quan hệ việt nam với tổ chức d

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------------***-------------- ĐINH XUÂN LÝ ĐẢNG LÃNH ĐẠO QUÁ TRÌNH THIẾT LẬP QUAN HỆ VIỆT NAM VỚI TỔ CHỨC DIỄN ĐÀN HỢP TÁC KINH TẾ CHÂU Á - THÁI BÌNH DƯƠNG (1989 - 1998) LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ HÀ NỘI 2002 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------------***-------------- ĐINH XUÂN LÝ ĐẢNG LÃNH ĐẠO QUÁ TRÌNH THIẾT LẬP QUAN HỆ VIỆT NAM VỚI TỔ CHỨC DIỄN ĐÀN HỢP TÁC KINH TẾ CHÂU Á - THÁI BÌNH DƯƠNG (1989 - 1998) Chuyên ngành: LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM Mã số: 5.16 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Người hướng dẫn khoa học: GS. PHÙNG HỮU PHÚ HÀ NỘI 2002 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 Mục lục Trang Trang phụ bìa 1 Lời cam đoan 2 Mục lục 3 Danh mục các chữ viết tắt 4 Danh mục các bảng 5 Mở đầu 6 Chương 1 17 Những cơ sở để Đảng Cộng sản Việt Nam quyết định thiết lập quan hệ Việt Nam - APEC 1.1 Bối cảnh thế giới, khu vực (1989-1998) và nhận thức của Đảng ta 17 1.2 Sự thành lập APEC và vai trò, vị trí của APEC đối với quốc tế và 33 Việt Nam 1.3 Nhu cầu tăng cường đối ngoại của nước ta với các nước khu vực 49 châu á - Thái Bình Dương Chương 2 58 Quá trình thiết lập quan hệ Việt Nam - APEC theo đường lối chủ trương của Đảng (1989-1998) 2.1 Đường lối đổi mới chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt 58 Nam 2.2 Chủ trương đối ngoại của Đảng ta trong quan hệ với khu vực châu á - 67 Thái Bình Dương 2.3 Quá trình thiết lập quan hệ Việt Nam - APEC 76 Chương 3 124 ý nghĩa và kinh nghiệm của quá trình thiết lập quan hệ Việt Nam - APEC 3.1 ý nghĩa của quá trình Việt Nam tham gia APEC 124 3.2 Một vài kinh nghiệm 143 Kết luận 157 danh mục công trình của tác giả đã công bố 162 Danh mục tài liệu tham khảo 163 Phần phụ lục 178 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 danh mục các chữ viết tắt 1. adb Ngân hàng phát triển châu á 2. anzerta Hiệp định Mậu dịch tự do giữa ôxtrâylia và Niu Dilân 3.

apec Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu á - Thái Bình Dương 4. afta Khu vực Mậu dịch tự do Đông Nam á 5. asean Hiệp hội các nước Đông Nam á 6. asem Diễn đàn Hợp tác á - Âu 7.

arf Diễn đàn khu vực ASEAN 8. ec Cộng đồng Kinh tế châu Âu 9. eu Liên minh châu Âu 10. fdi Nguồn đầu tư trực tiếp nước ngoài 11.

gatt Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại 12. gdp Tổng sản phẩm trong nước 13. gnp Tổng sản phẩm quốc dân 14. imf Quỹ tiền tệ Quốc tế 15.

jim1 Hội nghị không chính thức Giacacta về Cămpuchia lần thứ nhất 16. jim2 Hội nghị không chính thức Giacacta về Cămpuchia lần thứ hai 17. mia Mất tích trong chiến tranh 18. nafta Khu vực Mậu dịch tự do Bắc Mỹ 19.

nics Các nước và vùng lãnh thổ công nghiệp mới Đài Loan, Hàn Quốc, Hồng Kông, Xingapo 20. oda Nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức 21. pow Tù nhân chiến tranh 22. wb Ngân hàng Thế giới 23.

wto Tổ chức Thương mại Thế giới TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 danh mục các bảng biểu Bảng 3. Đồ thị diễn biến kim ngạch buôn bán Việt – Trung (1991-2000) Bảng 3. Quan hệ kinh tế Việt Nam – Hoa Kỳ (1993 - 1999) Bảng 3. Kim ngạch buôn bán Việt Nam – APEC (1991 - 2000) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 mở đầu 1.

Tính cấp thiết của đề tài Trong quá trình đấu tranh giành độc lập dân tộc và tiến hành các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, hoạt động đối ngoại Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng đã đạt nhiều thành tựu quan trọng, góp phần làm nên những thắng lợi vẻ vang của dân tộc. Vào những thập kỷ cuối của thế kỷ XX, trước những biến động to lớn và toàn diện của tình hình thế giới, đặc biệt trong lĩnh vực quan hệ quốc tế, Đảng và Nhà nước ta đã kịp thời có những đổi mới nhận thức về thế giới, khu vực và quan hệ chính trị quốc tế, từ đó "điều chỉnh chiến lược đối ngoại. sáng suốt đề ra đường lối, chủ trương đối ngoại thích ứng, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sự nghiệp đổi mới thắng lợi" [44, tr 14]. Thực hiện đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, rộng mở, đa phương hoá và đa dạng hoá các quan hệ đối ngoại theo tinh thần Việt Nam muốn là bạn với tất cả các nước trong cộng đồng thế giới, phấn đấu vì hoà bình, độc lập và phát triển, Nhà nước ta đã phát triển mạnh mẽ quan hệ đối ngoại, tham gia tích cực vào đời sống quốc tế.

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã đánh giá cao hoạt động đối ngoại trong sự nghiệp đổi mới là đã “phá được thế bị bao vây cấm vận, mở rộng được quan hệ đối ngoại và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế" [73, tr 19]. Thành tựu của hoạt động đối ngoại là một trong những nhân tố quan trọng đưa đất nước ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, củng cố và nâng cao vị thế của dân tộc Việt Nam trên trường quốc tế. Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu á - Thái Bình Dương (the Asia Pacific Economic Cooperation - APEC) được thành lập tháng 11/1989. Trong một thời gian ngắn, APEC đã phát triển nhanh chóng về mọi mặt.

Từ 12 thành TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 viên (1989)* lên 21 thành viên (năm 1998)**, bao gồm các nước phát triển; các nước và vùng lãnh thổ công nghiệp mới; các nước đang phát triển. Về thực lực, APEC là thị trường sản xuất và tiêu thụ rộng lớn với “tổng sản phẩm quốc dân (GNP) chiếm khoảng 1/2 tổng sản phẩm của toàn thế giới, tổng kim ngạch mậu dịch hàng hoá chiếm tới 46% tổng kim ngạch mậu dịch toàn cầu. APEC là một đối tác quan trọng trong hệ thống kinh tế - thương mại quốc tế” [34, tr 7], và là một thực thể của khu vực châu á - Thái Bình Dương đi đầu trong việc thúc đẩy tự do hoá mậu dịch, đầu tư và hợp tác kinh tế - kỹ thuật. Nhận thức sâu sắc sự cần thiết phải cải thiện và thiết lập quan hệ với các nước châu á - Thái Bình Dương, trực tiếp là với Tổ chức Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu á - Thái Bình Dương nhằm tạo môi trường khu vực thuận lợi và tranh thủ các nguồn lực bên ngoài phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, Đảng và Nhà nước ta đã coi việc phát triển quan hệ hữu nghị và hợp tác với các nước trong khu vực này là một định hướng quan trọng trong chính sách đối ngoại đổi mới của mình.

Hoạt động đối ngoại của Việt Nam với khu vực châu á - Thái Bình Dương ngày càng thu được những kết quả tốt đẹp. Cho đến giữa thập kỷ 90, Việt Nam đã bình thường hoá quan hệ với tất cả các thành viên APEC, khép lại quá khứ nặng nề, thù địch, ra khỏi thế bị biệt lập với khu vực. Sự kiện quan trọng đánh dấu bước phát triển mới trên con đường Việt Nam hội nhập quốc tế là việc Việt Nam được kết nạp làm thành viên chính thức của tổ chức APEC (11/1998). * Mười hai thành viên đó là: Mỹ, Canađa, Nhật Bản, Hàn Quốc, Brunây, Inđônêxia, Xingapo, Malaixia, Philippin, Thái Lan, ôxtrâylia và Niu Dilân.

** 21 thành viên đó là: Mỹ, Canađa, Mêhicô, Chilê, Trung Quốc, Hồng Kông, Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật Bản, Brunây, Inđônêxia, Malaixia, Philippin, Xingapo, Thái Lan, ôxtrâylia, Niu Dilân, Papua Niu Ghinê, Việt Nam, Nga và Pêru TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 Chủ động hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế là một chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước ta, là con đường tất yếu của tiến trình phát triển đất nước. Những thành công trong việc mở rộng quan hệ với các nước nói chung, thiết lập quan hệ Việt Nam - APEC nói riêng, đã khẳng định sự đúng đắn của đường lối, chính sách đối ngoại đổi mới được đề ra từ Đại hội Đảng lần thứ VI, đồng thời là những kinh nghiệm quý báu, những cơ sở quan trọng cho việc hoạch định các chủ trương, chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước trong thời gian tới. Vì vậy, việc nghiên cứu quá trình thiết lập quan hệ Việt Nam - APEC trong thời kỳ thực hiện đường lối đổi mới của Đảng là rất cần thiết, vừa mang ý nghĩa khoa học, vừa có giá trị thực tiễn lâu dài, nhất là trong thời điểm hiện nay, Việt Nam đã trở thành thành viên chính thức của APEC và đang phấn đấu để gia nhập tổ chức Thương mại thế giới (WTO), tiếp tục hội nhập nền kinh tế thế giới. Với lý do trên, chúng tôi chọn đề tài: Đảng lãnh đạo quá trình thiết lập quan hệ Việt Nam với tổ chức Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu á - Thái Bình Dương (1989-1998) làm luận án tiến sĩ Lịch sử.

Tình hình nghiên cứu đề tài Những năm trước đổi mới, vấn đề quan hệ song phương và đa phương giữa Việt Nam với khu vực châu á - Thái Bình Dương hầu như chưa được giới nghiên cứu quan tâm. Từ cuối thập kỷ 80, khu vực châu á - Thái Bình Dương ngày càng được dư luận chú ý bởi tiềm năng phát triển và vai trò, vị trí to lớn của nó đối với đời sống kinh tế, chính trị và an ninh thế giới. Xuất phát từ nhu cầu tìm hiểu về khu vực, các học giả trong và ngoài nước đã công bố những công trình nghiên cứu về các nước, các nhóm nước hoặc các tổ chức khu vực. Đáng chú ý là một số công trình như: Vương quốc Thái Lan lịch sử và hiện tại, do Giáo sư Vũ Dương Ninh biên soạn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội ấn TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 hành năm 1990; Năm 1994, Cơ quan Thông tin Hải ngoại Hàn Quốc xuất bản bằng tiếng Anh cuốn Hàn Quốc lịch sử và văn hoá.

Cuốn sách này được Khoa Lịch sử Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội phối hợp với nhà Xuất bản Chính trị Quốc gia dịch và xuất bản năm 1995. Năm 1997, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia cho ra mắt bạn đọc cuốn Lịch sử Đông Nam á của tác giả D.Hall, Giáo sư danh dự trường Đại học Luân Đôn. Các cuốn sách trên đã giới thiệu những nét cơ bản về đất nước, con người, và các giai đoạn lịch sử của một số quốc gia thuộc châu á - Thái Bình Dương.