Vai trò của nhà nước trong hình thành và phát triển cụm liên kết ngành trường hợ

BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƢƠNG NGUYỄN THỊ THU HUYỀN VAI TRÕ CỦA NHÀ NƢỚC TRONG HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH Ở VIỆT NAM: TRƢỜNG HỢP NGÀNH DỆT MAY VÀ ĐỒ GỖ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Hà Nội - Năm 2023 BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƢƠNG NGUYỄN THỊ THU HUYỀN VAI TRÕ CỦA NHÀ NƢỚC TRONG HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH Ở VIỆT NAM: TRƢỜNG HỢP NGÀNH DỆT MAY VÀ ĐỒ GỖ Ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 9.10 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1: TS. Nguyễn Đình Cung 2: TS. Nguyễn Trọng Hiệu Hà Nội - Năm 2023 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Hà Nội, ngày….năm 2023 Tác giả luận án Nguyễn Thị Thu Huyền ii LỜI CẢM ƠN Trước hết, cho phép tôi bày tỏ lòng biết ơn tới TS. Nguyễn Đình Cung, TS. Nguyễn Trọng Hiệu đã hướng dẫn tôi về mặt khoa học để hoàn thành bản luận án này.

Xin cảm ơn PGS.TS Trần Công Sách; TS. Trần Kim Hào; TS. Nguyễn Hữu Thọ đã có những góp ý xác đáng và giúp đỡ tận tình trong quá trình tôi nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi cũng xin cảm ơn ông Lê Thành Quân, Vụ Quản lý các khu kinh tế, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các cán bộ thuộc Ban Quản lý các khu kinh tế tỉnh Hưng Yên; ông Đinh Trọng Thoại chủ tịch Hiệp hội làng nghề đồ gỗ Thượng Mạo, Phú Lương, quận Hà Đông, Hà Nội đã giúp tôi gặp gỡ trao đổi với các DN, cán bộ quản lý trên địa bàn để có được những đánh giá khách quan nhất về vấn đề nghiên cứu tại địa phương.

Cuối cùng, tôi đặc biệt biết ơn gia đình và các đồng nghiệp đã tạo điều kiện và thường xuyên động viên, giúp đỡ tôi hoàn thành bản luận án này. Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày….năm 2023 Tác giả luận án Nguyễn Thị Thu Huyền iii MỤC LỤC MỤC LỤC. iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.vii DANH MỤC BẢNG. ix DANH MỤC HÌNH.

xi PHẦN MỞ ĐẦU. Sự cần thiết của đề tài, luận án. Những điểm mới của luận án. Kết cấu của luận án.

4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH VÀ HƢỚNG NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN .1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH CÓ LIÊN QUAN ĐỀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƢỚC TRONG HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH.1 Tổng quan các công trình về nội dung nghiên cứu .2 Tổng quan các công trình về phương pháp nghiên cứu.3 Tổng quan các công trình về phạm vi không gian, thời gian và phương pháp nghiên cứu .4 Những khoảng trống tiếp tục nghiên cứu trong luận án .2 HƢỚNG NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN .1 Mục tiêu nghiên cứu của Luận án .2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu luận án .3 Câu hỏi nghiên cứu .4 Cách tiếp cận và khung phân tích .5 Phương pháp nghiên cứu. 17 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƢỚC TRONG HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH .1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH.2 Điều kiện hình thành và phát triển cụm liên kết ngành .3 Những yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển cụm liên kết ngành .2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƢỚC TRONG HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH.1 Một số lý luận về vai trò của Nhà nước trong hình thành và phát triển cụm liên kết ngành .2 Các vai trò chủ đạo của Nhà nước trong hình thành và phát triển cụm liên kết ngành .3 Các tiêu chí đánh giá vai trò của Nhà nước trong hình thành và phát triển cụm liên kết ngành .4 Các yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của Nhà nước trong hình thành và phát triển cụm liên kết ngành .3 KINH NGHIỆM CỦA TRUNG QUỐC VÀ NHẬT BẢN TRONG VIỆC XÁC ĐỊNH VÀ PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA NHÀ NƢỚC TRONG HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH .1 Kinh nghiệm của Trung Quốc .2 Kinh nghiệm của Nhật Bản .3 Một số bài học cho việc hoàn thiện vai trò của Nhà nước trong hình thành và phát triển cụm liên kết ngành ở Việt Nam. 67 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA NHÀ NƢỚC TRONG HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH: TRƢỜNG HỢP NGÀNH DỆT MAY VÀ ĐỒ GỖ .1 THỰC TRẠNG HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH CỦA VIỆT NAM .1 Khái quát thực trạng hình thành và phát triển cụm liên kết ngành ở Việt Nam .2 Thực trạng tiềm năng hình thành và phát triển cụm liên kết ngành dệt may và đồ gỗ .2 THỰC TRẠNG VAI TRÕ NHÀ NƢỚC TRONG HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH Ở VIỆT NAM VÀ NGÀNH DỆT MAY, ĐỒ GỖ .1 Vai trò nhà quản lý .2 Vai trò nhà đầu tư .3 Vai trò nhà trung gian kết nối .3 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƢỚC TRONG HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH .1 Một số kết quả khảo sát đánh giá về vai trò Nhà nước .2 Một số kết quả Nhà nước đạt được với vai trò hình thành và phát triển cụm liên kết ngành ở Việt Nam thời gian qua .3 Những tồn tại hạn chế .4 Nguyên nhân của những bất cập, hạn chế. 119 CHƢƠNG 4: PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VAI TRÒ CỦA NHÀ NƢỚC NHẰM THÖC ĐẨY HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH ĐẾN NĂM 2030 .1 BỐI CẢNH, QUAN ĐIỂM VÀ PHƢƠNG HƢỚNG HOÀN THIỆN VAI TRÒ CỦA NHÀ NƢỚC TRONG HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH ĐẾN NĂM 2030.1 Bối cảnh tác động đến hoàn thiện vai trò của Nhà nước trong hình thành và phát triển cụm liên kết ngành đến năm 2030 .2 Mục tiêu và phương hướng hoàn thiện vai trò của Nhà nước nhằm thúc đẩy hình thành và phát triển cụm liên kết ngành ở Việt Nam .2 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VAI TRÕ NHÀ NƢỚC NHẰM THÚC ĐẨY HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH ĐẾN NĂM 2030 .1 Giải pháp hoàn thiện vai trò nhà quản lý của nhà nước trong hình thành và phát triển cụm liên kết ngành .2 Giải pháp hoàn thiện vai trò nhà đầu tư trong hình thành và phát triển cụm liên kết ngành .3 Giải pháp hoàn thiện vai trò nhà trung gian kết nối trong hình thành và phát triển cụm liên kết ngành .3 NHÓM GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VAI TRÒ CỦA NHÀ NƢỚC NHẰM THÖC ĐẨY HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH DỆT MAY VÀ CỤM LÀNG NGHỀ ĐỒ GỖ .1 Nhóm giải pháp hoàn thiện vai trò nhà nước nhằm thúc đẩy hình thành và phát triển cụm liên kết ngành dệt may .1 Giải pháp hoàn thiện vai trò nhà quản lý .2 Giải pháp hoàn thiện vai trò nhà đầu tư .3 Giải pháp hoàn thiện vai trò nhà trung gian kết nối.2 Nhóm giải pháp hoàn thiện vai trò Nhà nước nhằm thúc đẩy hình thành và phát triển cụm làng nghề đồ gỗ .1 Giải pháp hoàn thiện vai trò nhà quản lý .2 Giải pháp hoàn thiện vai trò nhà đầu tư .3 Giải pháp hoàn thiện vai trò nhà trung gian kết nối………………….147 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

146 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 159 vii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng việt ADB Ngân hàng phát triển Châu Á CLKN Cụm liên kết ngành CNHT Công nghiệp hỗ trợ CIEM Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương DHMT Duyên hải miền Trung DN Doanh nghiệp DNNN Doanh nghiệp nhà nước ĐBSH Đồng bằng sông Hồng ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long ĐNB Đông Nam Bộ ĐTNN Đầu tư nước ngoài CCN Cụm công nghiệp CPP Trung tâm nghiên cứu chính sách phát triển cụm của Mỹ FTA Hiệp định thương mại tự do DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa ĐKKT Đặc khu kinh tế CNTT Công nghệ thông tin EU Liên minh Châu Âu GVA Tổng giá trị gia tăng GDP Tổng thu nhập quốc nội viii KCN Khu công nghiệp KCX Khu chế xuất KH&CN Khoa học và công nghệ KKT Khu kinh tế LTTP Lương thực, thực phẩm LQ Chỉ số tích tụ lao động METI Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản NDT Đồng nhân dân tệ PPP Đối tác công tư R&D Nghiên cứu và Phát triển SX Sản xuất SX&KD Sản xuất kinh doanh SP Sản phẩm TDMNPB Trung du và Miền núi phía Bắc TB Trung bình TP Thành phố TQ Trung Quốc OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế UNIDO Tổ chức phát triển công nghiệp Liên hợp quốc USD Đô la Mỹ WB Ngân hàng Thế giới ix DANH MỤC BẢNG Bảng 2-1: Nội dung cơ bản chính sách cụm công nghiệp ở Nhật Bản. 61 Bảng 2-2: Các chương trình hỗ trợ cụm liên kết ngành của Nhật Bản.

62 Bảng 3-1: Chỉ số LQLĐ của các vùng trên cả nước năm 2021. 70 Bảng 3-2: Chỉ số LQGTSX của các vùng trên cả nước năm 2021. 71 Bảng 3-3: Chỉ số LQLĐ ngành dệt may các vùng tiềm năng trên cả nước năm 2015-2021. 72 Bảng 3-4: Một số hoạt động liên kết của các doanh nghiệp.

74 Bảng 3-5: Hoạt động phối hợp với các đối tác nước ngoài trong khu công nghiệp. 74 Bảng 3-6: Chỉ số LQLĐ ngành đồ gỗ các vùng tiềm năng trên cả nước năm 2015-2021. 75 Bảng 3-7: Một số dạng liên kết giữa các hộ sản xuất, doanh nghiệp trong làng nghề. 77 Bảng 3-8: Một số văn bản pháp luật liên quan đến cụm liên kết ngành ở Việt Nam.

78 Bảng 3-9: Một số văn bản pháp luật liên quan đến tiêu chí xác định cụm liên kết ngành. 79 Bảng 3-10: Một số văn bản có đề cập đến các dạng liên kết trong cụm liên két ngành. 81 Bảng 3-11: Một số văn bản liên quan đến phát triển cụm liên kết ngành dệt may. 82 Bảng 3-12: Một số văn bản quản lý cụm công nghiệp hiện nay.

84 Bảng 3-13: Kết quả khảo sát nhận thức của cán bộ địa phương về cụm liên kết ngành. 85 Bảng 3-14: Một số văn bản có đề cập tới lựa chọn ngành phát triển của Việt Nam. 86 Bảng 3-15: Một số văn bản liên quan đến phát triển ngành dệt may. 87 Bảng 3-16: Thực trạng hỗ trợ phát triển cụm liên kết ngành dệt may ở khu công nghiệp Phố Nối .