Luận án Tiến sĩ Quản lý công: Phân cấp quản lý nhà nước chính quyền phường Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA NGUYỄN VĂN MINH PHÂN CẤP QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CHO CHÍNH QUYỀN PHƯỜNG TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI Chuyên ngành: Quản lý công Mã số: 9 34 04 03 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Hữu Hải 2. Hoàng Mai Hà Nội, 2021 2 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan: Luận án là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu được sử dụng trong Luận án là trung thực, các tài liệu tham khảo, trích dẫn có xuất xứ rõ ràng.

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về công trình nghiên cứu của tôi. Hà Nội, ngày tháng 01 năm 2021 Tác giả Nguyễn Văn Minh 3 CHỮ VIẾT TẮT ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN CCHC Cải cách hành chính CP Chính phủ CQĐP Chính quyền địa phương CHXHCNVN Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam CQĐT Chính quyền đô thị CQP Chính quyền phường HĐND Hội đồng nhân dân NĐ Nghị định NQ Nghị quyết Nxb Nhà xuất bản TP Thành phố TTg Thủ tướng QLNN Quản lý nhà nước UBND Ủy ban nhân dân UBTVQH Ủy ban Thường vụ Quốc Hội UBMTTQVN Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam XHCN Xã hội chủ nghĩa 4 MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 Chương 1.TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN 13 ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 13 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu ở trong nước 16 1.

Đánh giá các công trình nghiên cứu và các nội dung cần tiếp tục 25 nghiên cứu của luận án Chương 2. CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ NHÀ 31 NƯỚC CHO CHÍNH QUYỀN PHƯỜNG 2. Khái niệm, sự cần thiết phân cấp trong quản lý nhà nước 31 2. Nội dung, hình thức, phương pháp, nguyên tắc và điều kiện đảm 47 bảo thực hiện phân cấp quản lý nhà nước cho chính quyền phường 2.

Các yếu tố ảnh hưởng đến phân cấp cho chính quyền phường 55 2. Phân cấp quản lý nhà nước giữa chính quyền thành phố và chính 64 quyền cơ sở của một số quốc gia trên thế giới, bài học kinh nghiệm Chương 3. THỰC TRẠNG PHÂN CẤP CHO CHÍNH QUYỀN 75 PHƯỜNG TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI 3. Thực trạng tổ chức, hoạt động của chính quyền phường tại Thành phố 75 Hà Nội 3.

Thực trạng phân cấp cho chính quyền phường tại Thành phố Hà Nội 81 hiện nay 3. Đánh giá việc thực hiện phân cấp cho chính quyền phường tại Hà Nội 113 và nguyên nhân ưu điểm, hạn chế. QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG PHÂN CẤP 125 QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CHO CHÍNH QUYỀN PHƯỜNG TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI 4. Quan điểm phân cấp phù hợp về quản lý nhà nước giữa Thành phố, 125 chính quyền quận cho chính quyền phường ở Hà Nội 4.

Giải pháp về phân cấp quản lý nhà nước cho chính quyền phường tại 132 Hà Nội 4. Các điều kiện đảm bảo thực hiện phân cấp quản lý nhà nước cho chính 145 quyền phường tại Thành phố Hà Nội KẾT LUẬN 154 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ 156 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 157 Phụ lục: PHIẾU ĐIỀU TRA XÃ HỘI HỌC 167 5 DANH MỤC CÁC BẢNG Số hiệu Tên bảng Trang bảng 3.1 Số lượng và cơ cấu số lượng cơ cấu, chất lượng, trình độ 80 đào tạo cán bộ phường của Thành phố Hà Nội 3.2 Số lượng và cơ cấu chất lượng, trình độ đào tạo công chức 80 phường của Thành phố Hà Nội 3.3 Nhiệm vụ được giao của UBND phường thông qua 92 văn bản hành chính của UBND quận 3.4 Thể hiện các giải pháp đề xuất để thực hiện tốt nhiệm vụ 112 phân cấp từ chính quyền cấp trên DANH MỤC BIỂU ĐỒ Số hiệu Tên biểu đồ Trang biểu đồ 3.1 Thể hiện sự cần thiết về phân cấp thực hiện nhiệm vụ giữa 104 TP Hà Nội và chính quyền phường ở Hà Nội 3.2 Thể hiện sự hiểu biết của đối tượng được hỏi về chủ trương 105 phân cấp giữa các cấp chính quyền địa phương 3.3 Thể hiện nguyên nhân khó khăn khi thực hiện phân cấp 106 giữa chính quyền TP Hà Nội cho chính quyền phường 3.4 Thể hiện các giải pháp khi thực hiện phân cấp giữa chính 113 quyền TP Hà Nội cho chính quyền phường 6 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Sự phát triển của nền hành chính tiên tiến hiện đại đặt ra nhiều yêu cầu mới, trong đó có yêu cầu về phân cấp quản lý nhà nước giữa các cấp chính quyền nhằm phát huy tính năng động, sáng tạo, quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của mỗi cấp, góp phần nâng cao hiệu lực, quả hoạt động của nền hành chính, nâng cao năng lực điều hành phát triển kinh tế - xã hội theo ngành và địa phương. Đối với mỗi quốc gia, không phân biệt hình thức cấu trúc nhà nước là đơn nhất hay liên bang, đều xác định việc phân cấp quản lý nhà nước giữa các cấp chính quyền là việc cần thiết.

Phân cấp quản lý nhà nước thể hiện cơ quan nhà nước cấp trên chuyển giao những nhiệm vụ cho cấp dưới thực hiện một cách thường xuyên, liên tục thông qua sử dụng phương tiện là văn bản quy phạm pháp luật quy định hoặc chuyển cho cấp dưới thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn bằng các quyết định. Trong nhiều năm qua, Đảng ta luôn đã nhấn mạnh vai trò và tầm quan trọng của cải cách hành chính, trong đó có đẩy mạnh phân cấp quản lý nhà nước. Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ X (2006) đề ra chính sách và giải pháp về cơ cấu lại bộ máy Chính phủ theo hướng: “Giảm các đầu mối, phù hợp yêu cầu đổi mới chức năng, nhiệm vụ….phân cấp mạnh cho cấp dưới gắn với hướng dẫn và thực hiện thanh tra, kiểm tra của cấp trên”[14, tr. Nghị quyết số 17-NQ-TW ngày 01/8/2007 về đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lí của bộ máy nhà nước, đề ra quan điểm: “xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, phân định rõ trách nhiệm giữa các cơ quan, giữa các cấp chính quyền, giữa chính quyền đô thị và chính quyền nông thôn, giữa tập thể và người đứng đầu cơ quan hành chính”[2,tr.

Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XI (2011) đề ra nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu: “Thực hiện phân cấp hợp lý cho chính quyền địa phương đi đôi với nâng 7 cao chất lượng quy hoạch và tăng cường thanh tra, kiểm tra giám sát của trung ương, gắn quyền hạn với trách nhiệm được giao” [15,tr.250], đồng thời yêu cầu “Nâng cao chất lượng hoạt động của Hội đồng nhân dân (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND) các cấp, đảm bảo quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong việc quyết định và tổ chức thực hiện những chính sách trong phạm vi được phân cấp” [15,tr. Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XII (2016) tiếp tục đề ra nhiệm vụ, giải pháp: “Hoàn thiện cơ chế phân cấp, bảo đảm tính thống nhất, thông suốt trong lãnh đạo, quản lý, điều hành từ trung ương đến cơ sở…Phân định rõ quyền hạn và trách nhiệm trong quản lý kinh tế, xã hội giữa trung ương và địa phương, bảo đảm sự tập trung thống nhất quản lý của trung ương và phát huy tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của các cấp chính quyền địa phương. Hoàn thiện cơ chế phân cấp đầu tư, ngân sách, bảo đảm quản lý thống nhất về quy hoạch phát triển và cân đối nguồn lực” [16, Tr. Hiến pháp năm 2013 quy định tại Điều 112: “Nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương được xác định trên cơ sở phân định thẩm quyền giữa các cơ quan nhà nước ở trung ương và địa phương và của mỗi cấp chính quyền địa phương”.Theo đó, các quy định pháp luật hiện hành đã cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp về phân cấp quản lý giữa chính phủ với chính quyền cấp dưới và giữa chính quyền các cấp với nhau.

Việc phân quyền cho mỗi cấp chính quyền địa phương phải được quy định trong văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước phân cấp. Theo đó, Chính phủ đã ban hành nhiều Nghị quyết về đẩy mạnh phân cấp quản lý nhà nước giữa Chính phủ và chính quyền tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương. Vấn đề phân cấp và phân cấp quản lý nhà nước đã được quy định tại Luật, các Nghị quyết của Chính phủ, song trên thực tế thực hiện hiện nay vẫn còn nhiều bất cập, hạn chế. Nhất là việc chính quyền các cấp còn lúng túng, chưa có các giải pháp hữu hiệu, phù hợp thực tiễn khi triển khai thực hiện nhiệm 8 vụ phân cấp, dẫn đến kém hiệu quả trong quản lý nhà nước.

Đối với phân cấp quản lý nhà nước giữa chính quyền thành phố và chính quyền phường tại Thành phố Hà Nội cũng đang đặt ra nhiều vấn đề cần nghiên cứu để có giải pháp tốt đáp ứng yều cầu nhiệm vụ được giao, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, xây dựng chính quyền phục vụ, vì lợi ích của người dân ở địa bàn đô thị. Nhất là trong giai đoạn hiện nay, Thành phố Hà Nội chuẩn bị mọi nguồn lực để thực hiện việc thí điểm tổ chức mô hình chính quyền đô thị bắt đầu từ ngày 01/7/2021. Theo Nghị quyết số 97/2019/QH14 ngày 27/11/2019 của Quốc hội, chính quyền địa phương ở các phường thuộc quận, thị xã tại Thành phố Hà Nội là Ủy ban nhân dân phường nên việc phân cấp cho chính quyền phường tại Thành phố Hà Nội đang đặt ra nhiều nội dung cần nghiên cứu, đề xuất để phù hợp hoàn cảnh mới của Thủ đô. Theo đó, tính cấp thiết của vấn để được thể hiện như sau: Thứ nhất, việc thể chế hóa các quy định của Đảng được thực hiện nghiêm túc và là căn cứ pháp lý để thực hiện phân cấp.

Song trên thực tế, các quy định cụ thể, chi tiết để triển khai trên thực tế chưa thực sự đầy đủ. Còn nhiều lỗ hổng trong các quy định của pháp luật về phân cấp, nhất là phân cấp giữa chính quyền thành phố và chính quyền phường, dẫn đến hiệu quả thấp trong quản lý nhà nước ở các cấp chính quyền. Kéo theo hệ quả là khi thực hiện nhiệm vụ, chính quyền cấp dưới chưa thể hiện được tính chủ động, sáng tạo, phát huy ưu điểm, thế mạnh, còn phụ thuộc và bị chi phối bởi chính quyền cấp trên. Thứ hai, xuất phát từ yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước từ trung ương đến địa phương, trong đó có yêu cầu về nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở phường.