Các tỉnh thành ủy vùng duyên hải miền Trung lãnh đạo nhân lực KH-CN

Tính cấp thiết của đề tài Ngày nay, vị trí, vai trò của các nguồn lực đối với sự phát triển được nhìn nhận, đánh giá đúng với sự đóng góp của nó, trong đó nguồn nhân lực (NNL) được coi là nguồn lực cơ bản quyết định sự phát triển của mọi quốc gia. Các lý thuyết tăng trưởng kinh tế gần đây chỉ ra rằng, một nền kinh tế muốn tăng trưởng nhanh và bền vững phải dựa trên ít nhất ba trụ cột cơ bản đó là áp dụng công nghệ tiên tiến, phát triển cơ sở hạ tầng hiện đại và NNL chất lượng cao. Trong đó yếu tố hàng đầu và cũng là động lực quan trọng nhất của tăng trưởng kinh tế bền vững chính là NNL, đặc biệt là NNL chất lượng cao. Việt Nam là một nước nông nghiệp đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) gắn với phát triển kinh tế tri thức và để thực hiện có kết quả cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư, sớm trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại, từ đó rút ngắn khoảng cách tụt hậu với các nước phát triển.

Tuy nhiên trong quá trình thực hiện mục tiêu trên, Việt Nam đang đối mặt với khó khăn, thách thức về NNL chất lượng thấp, khoa học và công nghệ (KH&CN) chậm phát triển, chưa đáp ứng được yêu cầu trong nước và hội nhập quốc tế. Vì thế, đẩy mạnh phát triển NNL, nhất là NNL chất lượng cao và phát triển KH&CN là nhiệm vụ cấp bách hiện nay. Nhận thức rõ vai trò tầm quan trọng và tính cấp bách của phát triển NNL, Đại hội XI của Đảng đã xác định đây là nhiệm vụ đột phá để gỡ nút thắt cho phát triển, trong đó nhấn mạnh “Đặc biệt coi trọng phát triển đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý giỏi, đội ngũ chuyên gia, quản trị doanh nghiệp giỏi, lao động lành nghề và cán bộ khoa học, công nghệ đầu đàn” [24, tr. Vùng duyên hải miền Trung (DHMT) bao gồm chín tỉnh, thành phố từ Quảng Bình vào đến Khánh Hòa.

Trước yêu cầu của phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) những năm qua cùng với đẩy mạnh thu hút, khai thác các nguồn lực khác, các tỉnh, thành ủy đã quan tâm lãnh đạo phát triển NNL (trong đó có nhân lực KH-CN). Nhiều nghị quyết, chủ trương, chương trình, đề án phát triển NNL đã và đang được triển khai thực hiện. Với những nỗ lực của các cấp ủy, chính quyền, của các tổ chức KH&CN và chính nhân lực KH-CN, nhờ đó nhân lực KH-CN của các tỉnh, thành phố trong vùng từng bước tăng về số lượng, chất lượng được nâng lên và đã có những đóng góp quan trọng cho sự phát triển của KH&CN và phát triển KT-XH của các địa phương. 2 Tuy nhiên, sự lãnh đạo của các tỉnh, thành ủy ở vùng DHMT đối với phát triển nhân lực KH-CN vẫn còn nhiều hạn chế, bấp cập.

Thể hiện ở tầm nhìn còn hạn hẹp, tư duy nhiệm kỳ nên thiếu những chủ trương, chính sách có tính chiến lược trong phát triển nhân lực KH-CN và KH&CN. Việc lãnh đạo quán triệt, tổ chức thực hiện nghị quyết của Đảng và của tỉnh, thành ủy về phát triển NNL, nhân lực KH-CN và phát triển KH&CN còn chậm, chưa nghiêm túc và chưa đạt yêu cầu đề ra. Việc thể chế hóa, cụ thể hóa nghị quyết còn chậm, có nhiều khó khăn, vướng mắc, bất cập nên có những nghị quyết chưa thực sự đi vào cuộc sống. Công tác xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển nhân lực KH-CN còn nhiều hạn chế; một số cơ chế, chính sách cho phát triển nhân lực KH-CN và phát triển KH&CN chậm được đổi mới để phù hợp với kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN) và hội nhập quốc tế.

Chưa đánh giá đúng vị trí, vai trò của nhân lực KH-CN nên ứng xử chưa đúng và thực sự trọng dụng nhân lực KH-CN. Do còn nhiều hạn chế, khuyết điểm trong lãnh đạo, quản lý nên sự phát triển nhân lực KH-CN chưa đáp ứng được yêu cầu cả về số lượng, cơ cấu, chất lượng. Mặc dù số lượng nhân lực KH-CN có tăng nhưng tỉ lệ bình quân trên dân số vẫn còn thấp. Thiếu nhân lực KH-CN có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao, cán bộ khoa học đầu ngành, chuyên gia giỏi, nhân lực KH-CN ở các lĩnh vực công nghệ cao, cơ cấu và phân bố nhân lực KH-CN chưa hợp lý.

Sau hơn 30 năm đổi mới, các tỉnh, thành phố vùng DHMT đã có nhiều đổi thay, trên một số lĩnh vực có sự phát triển đáng ghi nhận. Tuy nhiên, do điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan, đến nay nhiều tỉnh ở vùng DHMT vẫn còn nghèo, quy mô nền kinh tế còn nhỏ, KH&CN chậm phát triển chưa thực sự trở thành nền tảng và động lực quan trọng nhất để phát triển KT-XH. Thực hiện đường lối đổi mới toàn diện của Đảng, các tỉnh, thành phố vùng DHMT đang thể hiện quyết tâm đổi mới, đẩy mạnh CNH, HĐH và hội nhập quốc tế để đi tắt, đón đầu đưa địa phương phát triển nhanh, bền vững. Tuy nhiên, bài toàn về NNL, nhất là nhân lực KH-CN là vấn đề cấp thiết đang đặt ra đòi hỏi các tỉnh, thành phố phải tập trung giải quyết.

Bởi đó là nguồn lực có ý nghĩa quyết định để hiện thực hóa được mục tiêu trên. Trách nhiệm đó thuộc về hệ thống chính trị (HTCT) các cấp, các ngành, các thành phần kinh tế và toàn dân, trong đó các tỉnh, thành ủy giữ vai trò lãnh đạo. Với tư cách là cơ quan lãnh đạo giữa hai kỳ đại hội đảng bộ tỉnh, thành phố, các tỉnh, thành ủy có nhiệm vụ lãnh 3 đạo phát triển NNL (trong đó có nhân lực KH-CN) đáp ứng yều cầu về nhân lực cho phát triển KT-XH nhằm thực hiện các mục tiêu nghị quyết đại hội đảng bộ tỉnh, thành phố đề ra. Tiếp tục phát huy những kết quả, kinh nghiệm và khắc phục những hạn chế trong thời gian qua, lãnh đạo đẩy mạnh phát triển nhân lực KH-CN là nhiệm vụ trọng tâm của các tỉnh, thành ủy trong giai đoạn hiện nay.

Kết quả thực hiện nhiệm vụ đột phá này là một tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ hoàn thành trách nhiệm chính trị trước Đảng, trước đảng bộ và nhân dân các địa phương, cũng là thước đo cơ bản phản ánh trình độ, năng lực và sự trưởng thành của đội ngũ ban chấp hành (BCH) các đảng bộ tỉnh, thành phố trong vùng. Từ những vấn đề đặt ra đó, việc nghiên cứu tìm giải pháp khả thi tăng cường sự lãnh đạo của các tỉnh, thành ủy ở vùng DHMT đối với phát triển nhân lực KH- CN hiện nay thực sự là vấn đề rất cấp thiết. Để góp phần thực hiện vấn đề cấp thiết nêu trên, nghiên cứu sinh chọn và thực hiện đề tài luận án tiến sĩ: “Các tỉnh, thành ủy ở vùng duyên hải miền Trung lãnh đạo phát triển nhân lực khoa học - công nghệ giai đoạn hiện nay”. Mục đích, nhiệm vụ của luận án 2.

Mục đích của luận án Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về các tỉnh, thành ủy ở vùng DHMT lãnh đạo phát triển nhân lực KH-CN giai đoạn hiện nay, luận án đề xuất những giải pháp chủ yếu tăng cường sự lãnh đạo của các tỉnh, thành ủy ở vùng DHMT đối với phát triển nhân lực KH-CN đến năm 2025. Nhiệm vụ của luận án - Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài. - Luận giải làm rõ một số vấn đề cơ bản lý luận và thực tiễn về các tỉnh, thành ủy ở vùng DHMT lãnh đạo phát triển nhân lực KH-CN giai đoạn hiện nay. - Khảo sát, đánh giá thực trạng phát triển nhân lực KH-CN và thực trạng lãnh đạo phát triển nhân lực KH-CN của các tỉnh, thành ủy vùng DHMT từ năm 2001 đến nay, chỉ ra ưu, khuyết điểm, nguyên nhân và những kinh nghiệm.

- Đề xuất phương hướng và những giải pháp chủ yếu tăng cường sự lãnh đạo của các tỉnh, thành ủy ở vùng DHMT đối với phát triển nhân lực KH-CN đến năm 2025. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là các tỉnh, thành ủy ở vùng DHMT lãnh đạo phát triển nhân lực KH-CN giai đoạn hiện nay. Phạm vi nghiên cứu Luận án nghiên cứu sự lãnh đạo phát triển nhân lực KH-CN của các tỉnh, thành ủy ở các tỉnh, thành phố vùng DHMT gồm: Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, thành phố Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên và Khánh Hòa.

Thời gian nghiên cứu, khảo sát thực tế từ năm 2001 đến nay. Phương hướng và giải pháp được đề xuất có giá trị đến năm 2025. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu 4. Cơ sở lý luận và thực tiễn Cơ sở lý luận của luận án là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng ta về KH&CN, NNL, nhân lực KH-CN, công tác cán bộ.

Cơ sở thực tiễn của luận án là thực trạng phát triển nhân lực KH-CN và thực trạng lãnh đạo phát triển nhân lực KH-CN của các tỉnh, thành ủy ở vùng DHMT từ năm 2001 đến nay. Phương pháp nghiên cứu Luận án sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênnin và các phương pháp: phương pháp logic kết hợp lịch sử, phân tích kết hợp tổng hợp, tổng kết thực tiễn, phương pháp thống kê, so sánh và phương pháp chuyên gia. Những đóng góp mới về mặt khoa học của luận án - Khái niệm: tỉnh, thành ủy ở vùng DHMT lãnh đạo phát triển nhân lực KH- CN là toàn bộ các hoạt động đề ra nghị quyết, chủ trương về phát triển nhân lực KH-CN; tổ chức thực hiện nghị quyết, chủ trương đã đề ra và kiểm tra, giám sát bảo đảm cho nghị quyết, chủ trương được thực hiện thắng lợi nhằm xây dựng đội ngũ nhân lực KH- CN có số lượng và cơ cấu hợp lý, có chất lượng cao theo yêu cầu của chiến lược phát triển KH&CN, đẩy mạnh CNH, HĐH, phát triển KT - XH và hội nhập quốc tế. - Kinh nghiệm lãnh đạo phát triển nhân lực KH-CN của các tỉnh, thành ủy ở vùng DHMT từ 2001 đến nay: Một là, xây dựng, nâng cao chất lượng tổ chức đảng trong các tổ chức KH&CN thực sự là hạt nhân chính trị lãnh đạo cơ quan, đơn vị 5 thực 6 hiện chủ trương, nghị quyết về phát triển nhân lực KH-CN.

Hai là, trọng dụng nhân tài, đầu tư có trọng điểm cho đào tạo nhân lực KH-CN chất lượng cao.