Luận án tiến sĩ: Vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường giao thông nông thôn ở thành phố Hà Nội - Nguyễn Thị Hải Hà

BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ NGUYỄN THỊ HẢI HÀ VAI TRÒ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VỐN XÂY DỰNG ĐƯỜNG GIAO THÔNG NÔNG THÔN Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI Chuyên ngành: Kinh tế chính tri ̣ Mã số : 62 31 01 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS, TS. Phạm Đức Nhuấn HÀ NỘI, 2017 MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU MỞ ĐẦU 5 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 7 Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI 30 VỐN XÂY DỰNG ĐƯỜNG GIAO THÔNG NÔNG THÔN Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI VÀ KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG 1. Đường giao thông nông thôn, xây dựng đường giao thông nông 30 thôn và vốn xây dựng đường giao thông nông thôn 1. Quan niệm, nội dung, nhân tố ảnh hưởng đến vai trò nhà nước đối 43 với vốn xây dựng đường giao thông nông thôn ở thành phố Hà Nội 1.

Kinh nghiệm phát huy vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng 68 đường giao thông nông thôn của một số địa phương trong nước và bài học cho thành phố Hà Nội Chương 2 THỰC TRẠNG VAI TRÒ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VỐN XÂY 85 DỰNG ĐƯỜNG GIAO THÔNG NÔNG THÔN Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI THỜI GIAN QUA 2. Ưu điểm, hạn chế trong thực hiện vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng 85 đường giao thông nông thôn ở thành phố Hà Nội thời gian qua 2. Nguyên nhân của những ưu điểm, hạn chế và những vấn đề đặt ra 111 từ thực trạng vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường giao thông nông thôn ở thành phố Hà Nội Chương 3 QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ NHÀ 127 NƯỚC ĐỐI VỚI VỐN XÂY DỰNG ĐƯỜNG GIAO THÔNG NÔNG THÔN Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI THỜI GIAN TỚI 3. Quan điểm cơ bản phát huy vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng 127 đường giao thông nông thôn ở thành phố Hà Nô ̣i 3.

Giải pháp chủ yếu phát huy vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường 137 giao thông nông thôn ở thành phố Hà Nô ̣i KẾT LUẬN 159 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN 162 QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 163 PHỤ LỤC 169 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TT Chữ viết đầy đủ Chữ viết tắt 1 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNH, HĐH 2 Giao thông nông thôn GTNT 3 Hội đồng nhân dân HĐND 4 Kết cấu hạ tầng KCHT 5 Kinh tế - xã hội KT - XH 6 Nghiên cứu sinh NCS 7 Ủy ban nhân dân UBND DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Trang Bảng 2.1 Các nguồ n vố n huy đô ̣ng xây dựng đường giao thông nông 84 thôn ở thành phố Hà Nô ̣i giai đoa ̣n 2011 - 2015 Bảng 2.2 Vố n kế hoa ̣ch và vố n được huy đô ̣ng xây dựng đường giao 89 thông nông thôn của thành phố Hà Nô ̣i giai đoa ̣n 2011 - 2015 Bảng 2.3 Vố n cho xây dựng đường giao thông nông thôn theo quy 91 đinh ̣ ta ̣i Quyế t đinh ̣ 16/2012/QĐ-UBND của UBND thành phố Hà Nô ̣i giai đoa ̣n 2011 - 2015 Bảng 2.4 Vố n ngoài ngân sách nhà nước cho xây dựng đường giao 94 thông nông thôn ở thành phố Hà Nô ̣i giai đoa ̣n 2011 - 2015 Bảng 2.5 Nợ đọng xây dựng cơ bản trong xây dựng nông thôn mới 104 của thành phố Hà Nội và một số tỉnh tính đến năm 2016 Bảng 2.6 Quy mô huy đô ̣ng vố n xây dựng đường giao thông nông 105 thôn của thành phố Hà Nô ̣i giai đoa ̣n 2011 - 2015 5 MỞ ĐẦU 1. Giới thiệu khái quát về luận án Vấ n đề Nhà nước với xây dựng giao thông nói chung, giao thông nông thôn (GTNT) nói riêng đã được nghiên cứu sinh (NCS) chuyên tâm nghiên cứu trong quá trình học tập tại trường đại học, làm luận văn thạc sĩ, quá trình công tác và giảng dạy của mình. Đi sâu vào nghiên cứu vấ n đề này, thông qua các nguồn tài liệu, trao đổi với các chuyên gia, với bạn bè đồng nghiệp về nội dung vai trò của Nhà nước, về đòi hỏi khách quan phát triển của vùng nông thôn thành phố Hà Nội, tác giả nhận thấy cần phải nghiên cứu một cách có hệ thống vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT ở thành phố Hà Nội để góp một phần công sức của mình vào giải quyết một số vấn đề lý luận, thực tiễn, từ đó đề xuất các quan điểm, giải pháp nhằm phát huy vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT. Đó là mong muốn của tác giả và cũng là nhiệm vụ chủ yếu của đề tài “Vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường giao thông nông thôn ở thành phố Hà Nội”.

Với ý tưởng đó, đề tài được trình bày bao gồm những nội dung chủ yếu sau: mở đầu, tổng quan các vấn đề nghiên cứu, 3 chương (7 tiết) và kết luận. Những vấn đề được luận giải trong đề tài, một mặt là sự kế thừa có chọn lọc những kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan, mặt khác là kết quả nghiên cứu của bản thân tác giả dưới sự chỉ đa ̣o, định hướng và giúp đỡ của thầy hướng dẫn, khoa chuyên ngành và các nhà khoa học. Lý do lựa chọn đề tài luận án Phát huy vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT đang là một vấn đề nổi cộm hiện nay, nhất là trong bối cảnh chúng ta đang quyết tâm thực hiện thắng lợi Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) về nông nghiệp, nông dân và nông thôn. Với thành phố Hà Nội, để thực hiện nhiệm vụ này, Hội đồng nhân 6 dân (HĐND) thành phố đã ban hành Nghị quyết số 03/2010/NQ-HĐND ngày 21/4/2010 về xây dựng nông thôn mới thành phố Hà Nội giai đoạn 2010 – 2020, định hướng 2030.

Nghị quyết khẳng định rằng, Hà Nội có hơn 17.000 km đường GTNT phục vụ cho hơn 75% dân số hiện tại và khoảng gần 60% dân số ở vùng nông thôn trong những năm 2020. Hiện nay ở Hà Nội, phát triển đường GTNT được coi là khó thực hiện nhất do liên quan đến nguồn lực và càng khó hơn khi toàn bộ tỉnh Hà Tây, huyện Mê Linh của tỉnh Vĩnh Phúc và bốn xã thuộc huyện Lương Sơn tỉnh Hoà Bình được sáp nhập về Hà Nội; đặc biệt là đối với các xã vùng núi, tỷ lệ đường GTNT cần phải đầu tư xây dựng, nâng cấp rất lớn, đòi hỏi phải huy động đóng góp rất lớn của người dân và sự hỗ trợ không nhỏ của Nhà nước, chính quyền thành phố và các địa phương. Còn đối với các huyện ven đô, phải đầu tư hệ thống đường kết nối giữa đô thị với khu dân cư, quốc lộ, tỉnh lộ. để vừa phục vụ phát triển kinh tế, dân sinh, vừa giảm ùn tắc giao thông.

Mặt khác, tỷ lệ đường giao thông nội đồng ở thành phố Hà Nội được cứng hóa ở mức thấp khoảng 40%, mặt cắt đường còn hẹp, xe ô tô vận tải không đi vào được, phải trung chuyển, làm tăng chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm. Chính vì vậy, đầu tư xây dựng đường GTNT cần có quy hoạch bài bản, đồng bộ, quan trọng nhất là cần số vốn đầu tư lớn để Hà Nội có hệ thống đường GTNT đáp ứng đa mục tiêu. Trong thời gian qua, việc huy động vốn xây dựng đường GTNT ở Hà Nội còn hạn chế, chưa khơi dậy đa da ̣ng các nguồn vố n trong xã hội cho đầu tư xây dựng, vốn dành cho bảo trì khai thác đường GTNT chưa đầy đủ, việc quản lý, sử dụng vốn chưa hơ ̣p lý… Điều đó đòi hỏi phải tăng cường hơn nữa vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT. Mặt khác, hoạt động nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn xây dựng đường GTNT ở thành phố Hà Nội và bảo đảm các nguồn lực cho xây dựng đang còn khoảng cách khá lớn, 7 chưa cung cấp được cơ sở khoa học thật sự cho Nhà nước xây dựng và hoàn thiện cơ chế, chính sách, kế hoạch xây dựng đường GTNT, trực tiếp ảnh hưởng đến phát huy vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng GTNT hiện nay.

Từ sự phân tích trên đây cho thấy, nghiên cứu về vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT là thực sự cần thiết. Chính vì vậy, tác giả lựa chọn đề tài “Vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường giao thông nông thôn ở thành phố Hà Nội” để nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu * Mục đích nghiên cứu: Làm rõ cơ sở lý luâ ̣n và thực tiễn về vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT ở thành phố Hà Nội, trên cơ sở đó đánh giá đúng thực trạng, đề xuấ t quan điể m và giải pháp phát huy vai trò nhà nước đối với vấn đề này trong thời gian tới. * Nhiệm vụ nghiên cứu: - Khái quát lý luận chung về đường GTNT, vốn xây dựng đường GTNT, vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT; xây dựng khái niệm trung tâm và các nội dung vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT ở thành phố Hà Nội.

- Nghiên cứu kinh nghiệm phát huy vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT ở một số địa phương trong nước và bài học cho thành phố Hà Nội. - Khảo sát thực trạng, đánh giá ưu điểm và hạn chế trong thực hiện vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT ở thành phố Hà Nội thời gian qua. Chỉ ra nguyên nhân và những vấn đề đặt ra trong thực hiện vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT ở thành phố Hà Nội. - Đề xuất các quan điểm và giải pháp phát huy vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT ở thành phố Hà Nội thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu * Đối tượng nghiên cứu: Vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT dưới góc nhìn của khoa học Kinh tế chính trị. * Phạm vi nghiên cứu: - Phạm vi về nội dung: Chủ yếu nghiên cứu vai trò nhà nước đối với huy động vốn xây dựng đường GTNT ở thành phố Hà Nội. “Nhà nước” trong luận án này là một chủ thể thống nhất từ Trung ương đến địa phương, có sự phân cấp quản lý và có sự phân định về vị trí, chức năng, nhiệm vụ cụ thể giữa Trung ương và địa phương về xây dựng GTNT ở thành phố Hà Nội.