Luận án tiến sĩ quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo cao đài tại khu vực đ

Tổng quan về luận án

Luận án “Quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Cao Đài tại khu vực Đông Nam Bộ” của Trần Ngọc Mai đóng góp một nghiên cứu tiên phong và toàn diện về một trong những tôn giáo nội sinh quan trọng nhất Việt Nam, cụ thể tại khu vực kinh tế năng động phía Nam. Nghiên cứu ra đời trong bối cảnh quản lý nhà nước về tôn giáo nói chung và đối với đạo Cao Đài nói riêng đứng trước nhiều thách thức và yêu cầu đổi mới, đặc biệt sau khi Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 được ban hành và đi vào thực tiễn. Tầm quan trọng của đề tài được thể hiện rõ qua sự phát triển mạnh mẽ của đạo Cao Đài ở Đông Nam Bộ, nơi có "khoảng 655.967 tín đồ đạo Cao Đài, 3.774 chức sắc, khoảng 10.922 chức việc với 286 cơ sở thờ tự" (tr. 35), biến khu vực này thành cái nôi và trọng điểm quản lý đối với tôn giáo này.

Research gap cốt lõi mà luận án giải quyết là sự thiếu hụt các công trình "nghiên cứu về đạo Cao Đài dưới góc độ quản lý công ở địa bàn Đông Nam Bộ" (tr. 4) và việc các tài liệu hiện có "chưa cập nhật Luật Tín ngưỡng, tôn giáo 2016" (tr. 28). Các nghiên cứu trước thường tiếp cận đạo Cao Đài dưới góc độ văn hóa, tôn giáo học, hoặc lịch sử, bỏ ngỏ một khoảng trống lớn trong lý luận và thực tiễn quản lý nhà nước chuyên sâu cho một tôn giáo đặc thù và quan trọng như Cao Đài tại một khu vực địa lý trọng điểm. Cụ thể, chưa có đề tài chuyên sâu nào tập trung vào quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Cao Đài tại khu vực Đông Nam Bộ, mặc dù đã có một số công trình về quản lý tôn giáo ở các vùng miền khác như Đồng bằng Sông Cửu Long (Trần Văn Tình, 2019) hoặc ở cấp độ toàn quốc (Bùi Hữu Dược, 2014; Hà Ngọc Anh, 2019).

Luận án được dẫn dắt bởi các câu hỏi nghiên cứu sau:

1. Tại sao phải nghiên cứu đề tài quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Cao Đài tại khu vực Đông Nam Bộ? Cơ sở khoa học để tiến hành quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Cao Đài là gì?
2. Tình hình hoạt động của đạo Cao Đài thời gian qua có ảnh hưởng gì đến quản lý nhà nước? Cơ quan chức năng đã thực hiện quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Cao Đài như thế nào?
3. Cần phải làm gì để hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Cao Đài tại khu vực Đông Nam Bộ trong thời gian tới?

Từ những câu hỏi này, luận án đề xuất các giả thuyết khoa học:

1. Đạo Cao Đài là một tôn giáo lớn ở khu vực Đông Nam Bộ với những đặc điểm riêng. Quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Cao Đài hiện nay là hoàn toàn cần thiết và phải dựa trên cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn chặt chẽ.
2. Quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Cao Đài tại Đông Nam Bộ hiện nay cơ bản đáp ứng được nhu cầu tự do tín ngưỡng, tôn giáo của chức sắc, tín đồ, hoạt động tôn giáo dần đi vào nền nếp và theo hướng tích cực. Tuy nhiên, tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ, công chức, thực trạng thực hiện các nội dung quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Cao Đài còn nhiều bất cập, hạn chế, do đó cần phải đưa ra giải pháp, khuyến nghị cho các cơ quan chức năng để hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Cao Đài ở Đông Nam Bộ trong thời gian tới.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng với các quan điểm, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam và pháp luật của Nhà nước Việt Nam về tôn giáo. Nghiên cứu cũng kế thừa và phát triển lý luận quản lý nhà nước nói chung và quản lý công nói riêng, áp dụng vào lĩnh vực quản lý tôn giáo.

Luận án mang đến đóng góp đột phá bằng cách không chỉ hệ thống hóa lý luận mà còn đưa ra các giải pháp thực tiễn có "giá trị ứng dụng cao trong thực tế" (tr. 22), đặc biệt là việc xây dựng và luận giải các phương hướng, giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo chức sắc, chức việc của đạo Cao Đài. Luận án định lượng phạm vi nghiên cứu rõ ràng: tập trung vào 06 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương khu vực Đông Nam Bộ (Tây Ninh, Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu, Bình Phước, Bình Dương, và Thành phố Hồ Chí Minh) trong giai đoạn từ năm 2004 (sau khi Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo ra đời) đến nay. Điều này đảm bảo tính cụ thể và khả năng ứng dụng cao của các đề xuất.

Literature Review và Positioning

Phần tổng quan tình hình nghiên cứu của luận án đã thực hiện một tổng hợp có hệ thống các luồng nghiên cứu chính về đạo Cao Đài và quản lý nhà nước về tôn giáo. Về đạo Cao Đài, nghiên cứu đã điểm qua các công trình từ những tác giả trong và ngoài nước, tập trung vào lịch sử hình thành và phát triển, các khía cạnh chính trị, xã hội, văn hóa và hoạt động của đạo. Chẳng hạn, các tác phẩm của Lê Anh Dũng (1996) và Nguyễn Trung Hậu (1930) cung cấp cái nhìn sâu sắc về giai đoạn khởi nguyên của đạo; Gabriel Gobron (1932) và Werner Jayne Suasan (1976) mang đến góc nhìn quốc tế về đặc điểm và vai trò của Cao Đài trong xã hội Việt Nam. Đặc biệt, luận án dẫn chứng công trình của Nguyễn Thanh Xuân (2015) đã “khắc họa thành công bức tranh toàn cảnh về đạo Cao Đài ở Việt Nam trên hai khía cạnh lịch sử và tôn giáo” (tr. 13), làm rõ sự hình thành, phân chia chi phái và những đóng góp của đạo trong các cuộc kháng chiến dân tộc. Về giáo lý, Trương Văn Tràng (1970) đã phân tích sâu về việc Cao Đài tổng hợp ba nguồn học thuyết phương Đông truyền thống: Nho giáo, Đạo giáo, Phật giáo (tr. 14-15).

Đối với mảng quản lý nhà nước về tôn giáo, luận án đã tổng hợp từ các công trình của Nguyễn Hữu Khiển (2001), Trần Minh Thư (2004), Bùi Đức Luận (2005), Đỗ Quang Hưng (2007), Học viện Hành chính Quốc gia (2009), Nguyễn Tất Đạt (2016), Hà Ngọc Anh (2019), và Trần Văn Tình (2019). Luận án của Bùi Hữu Dược (2014) về quản lý nhà nước về tôn giáo ở Việt Nam từ 1975 đến nay được đánh giá là “công trình nghiên cứu công phu, có giá trị cả về lý luận và thực tiễn, những giải pháp mà tác giả đưa ra có giá trị ứng dụng cao trong thực tế” (tr. 22).

Nghiên cứu cũng chỉ ra những mâu thuẫn và tranh luận trong các công trình trước đó. Ví dụ, về số lượng tín đồ Cao Đài vào những năm đầu thành lập, sách của S. Blagov (1999) ước tính khoảng 50.000 tín đồ với 31 cơ sở thờ cúng vào tháng 10/1926, sau đó ông Lê Văn Trung tuyên bố gần 1 triệu tín đồ vào tháng 10/1928, nhưng Nguyễn Thanh Xuân (2015) lại tính toán "chặt chẽ hơn thì năm 1928, số lượng tín đồ đạo Cao Đài chỉ có khoảng 150 ngàn người" (tr. 31), cho thấy sự khác biệt trong số liệu và cách tiếp cận. Về nguyên nhân chia rẽ các hệ phái, Nguyễn Thanh Xuân nhận định “nếu như các tôn giáo khác sự chia rẽ chủ yếu do đặc điểm và thực hiện khác nhau về tín điều giáo thuyết... thì đạo Cao Đài chia rẽ thành các chi phái chủ yếu do mâu thuẫn nội bộ giữa những người lãnh đạo” (tr. 32), đây là một quan điểm cụ thể về bản chất nội bộ của Cao Đài.

Luận án tự định vị trong dòng chảy nghiên cứu bằng cách xác định rõ khoảng trống: "chưa có công trình nào nghiên cứu về đạo Cao Đài dưới góc độ quản lý công ở địa bàn Đông Nam Bộ" (tr. 4) và "các công trình nghiên cứu về quản lý nhà nước trên lĩnh vực tôn giáo và quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu cụ thể về quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Cao Đài nói riêng" (tr. 26). Luận án này tiến bộ hơn các nghiên cứu hiện tại bằng cách cập nhật lý luận và thực tiễn theo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016, điều mà các công trình trước đây còn bỏ ngỏ.

So sánh với ít nhất hai nghiên cứu quốc tế, luận án đã tham khảo "kinh nghiệm công tác tôn giáo của một số quốc gia trên thế giới và khu vực ở nước ta" (tr. 9), và cụ thể hơn là "tiếp thu những kinh nghiệm của Đảng Cộng sản Liên Xô, Nhà nước Xô Viết, Đảng Cộng sản Pháp và Trung Quốc về vấn đề tôn giáo" (Đỗ Quang Hưng, 2007, tr. 21). Mặc dù các công trình này không trực tiếp về đạo Cao Đài, chúng cung cấp một bức tranh rộng lớn về cách các nhà nước xã hội chủ nghĩa hoặc có hệ thống chính trị đặc thù đã quản lý tôn giáo, từ đó rút ra các giá trị tham khảo cho bối cảnh Việt Nam, đặc biệt trong việc định hình các nguyên tắc quản lý nhằm "đảm bảo sự phát triển bình thường của tôn giáo, để các hoạt động tôn giáo tuân thủ chính sách, pháp luật của Nhà nước" (Học viện Hành chính quốc gia, 2009, tr. 22).

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án này mở rộng đáng kể lý thuyết quản lý nhà nước đối với các hoạt động tôn giáo bằng cách tập trung vào đạo Cao Đài, một tôn giáo nội sinh phức tạp. Nghiên cứu không chỉ kế thừa "những luận điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và những quan điểm, chính sách của Đảng, Nhà nước về tôn giáo ở nước ta hiện nay" (tr. 21-22) mà còn đào sâu vào việc cụ thể hóa các khái niệm, chủ thể, phương pháp, và nguyên tắc quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Cao Đài. Nghiên cứu thách thức các quan điểm quản lý chung chung bằng cách đề xuất một khung lý luận chuyên biệt, phù hợp với đặc thù tổ chức và hoạt động của Cao Đài, bao gồm cả "11 hệ phái, trong đó Cao Đài Tây Ninh là hệ phái lớn nhất hiện nay" (tr. 2). Điều này kéo dài và cụ thể hóa các lý thuyết quản lý công trong lĩnh vực tôn giáo, đặc biệt là cách thức mà nhà nước có thể “đảm bảo được quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của chức sắc, tín đồ” trong khi vẫn duy trì “trật tự, an toàn xã hội” (tr. 43).

Khung khái niệm của luận án làm rõ các thuật ngữ cơ bản như "tôn giáo", "đạo Cao Đài", "hoạt động tôn giáo" theo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016, và định nghĩa "quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Cao Đài" theo nghĩa hẹp, nhấn mạnh vào việc chấp hành và điều hành của các cơ quan hành chính nhà nước ở các cấp Chính phủ và Ủy ban nhân dân. Một mô hình lý thuyết được đề xuất để minh họa mối quan hệ giữa các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Cao Đài, bao gồm cả các yếu tố nội tại của đạo (giáo lý, giáo luật, tổ chức giáo hội, chức sắc, tín đồ) và các yếu tố bên ngoài (chính sách pháp luật, bộ máy quản lý nhà nước, tình hình kinh tế - xã hội). Các mệnh đề và giả thuyết được đánh số cụ thể, ví dụ như Giả thuyết 2 khẳng định "Quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Cao Đài tại Đông Nam Bộ hiện nay cơ bản đáp ứng được nhu cầu tự do tín ngưỡng, tôn giáo... Tuy nhiên, tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ, công chức... còn nhiều bất cập, hạn chế" (tr. 8), cung cấp một nền tảng cho việc kiểm chứng thực nghiệm. Mặc dù không tuyên bố một "paradigm shift" hoàn toàn, nghiên cứu này góp phần "hoàn thiện lý thuyết về quản lý nhà nước đối với hoạt động của tôn giáo nói chung, đối với đạo Cao Đài nói riêng" (tr. 27), cung cấp bằng chứng từ thực tiễn để định hình lại cách tiếp cận quản lý.

Khung phân tích độc đáo

Luận án tích hợp các lý thuyết về quản lý công, luật hành chính và tôn giáo học để tạo nên một khung phân tích độc đáo. Nó kết hợp sâu sắc "chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh" (tr. 6) với lý thuyết quản lý nhà nước hiện đại, đặc biệt là cách áp dụng quyền lực hành pháp (Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp) để điều chỉnh các hoạt động tôn giáo. Khung phân tích này cũng tính đến các lý thuyết về văn hóa – xã hội để giải thích sự tương tác giữa đạo Cao Đài và đời sống cộng đồng, như đã được đề cập trong các công trình của Nguyễn Long Thành (nghiên cứu đời sống tín đồ Cao Đài) và Nguyễn Mạnh Tiến (đặc trưng văn hóa của đạo Cao Đài ở Nam Bộ).

Cách tiếp cận phân tích độc đáo nằm ở việc tập trung vào "nội dung quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Cao Đài" (tr. 9), làm rõ những hoạt động cụ thể mà nhà nước cần quản lý, từ việc xét duyệt pháp nhân tôn giáo, chương trình hành đạo, công việc hành chính đạo, quản lý đào tạo chức sắc, đến các hoạt động từ thiện xã hội và quan hệ quốc tế (dựa trên danh sách các công việc quản lý nhà nước về tôn giáo được đề cập trên trang 44). Luận án cũng đưa ra các đóng góp khái niệm cụ thể, định nghĩa rõ ràng về "quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Cao Đài" theo nghĩa hẹp, tập trung vào vai trò của cơ quan hành chính nhà nước. Các điều kiện biên (boundary conditions) được nêu rõ, giới hạn nghiên cứu trong phạm vi 06 tỉnh, thành phố Đông Nam Bộ và trong khung thời gian từ năm 2004 đến nay, đồng thời chỉ tập trung vào quản lý của Ủy ban nhân dân các cấp, không bao gồm các hoạt động lập pháp hoặc tư pháp ở cấp độ quốc gia, đảm bảo tính khả thi và tập trung của nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án này theo đuổi một triết lý nghiên cứu thực chứng (positivist) mạnh mẽ, thể hiện qua việc sử dụng các phương pháp định lượng và mục tiêu đưa ra các giải pháp có tính ứng dụng, dựa trên "cơ sở khoa học và giá trị thực tiễn" (tr. 22). Tuy nhiên, nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh cũng gợi ý một lập trường nhận thức luận hậu thực chứng (post-positivist), nơi thực tại khách quan được tìm kiếm nhưng thông qua nhiều lăng kính diễn giải và thừa nhận các yếu tố xã hội, lịch sử ảnh hưởng đến đối tượng nghiên cứu.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp (mixed methods), kết hợp chặt chẽ giữa định tính và định lượng để đạt được cái nhìn toàn diện. Rationale cho sự kết hợp này là để vừa có được sự hiểu biết sâu sắc về các yếu tố định tính (qua phỏng vấn chuyên gia, phân tích tài liệu, lịch sử) vừa có được các số liệu khách quan, có thể khái quát hóa (qua điều tra xã hội học) về thực trạng quản lý và hoạt động của đạo Cao Đài. Mặc dù không đề cập rõ ràng "multi-level design", việc so sánh "sự khác nhau giữa các năm, giữa các địa phương và giữa khu vực Đông Nam Bộ với các khu vực khác" (tr. 6) cho thấy một cách tiếp cận có tính đa cấp, phân tích các hiện tượng ở cấp độ địa phương (tỉnh/thành phố) và cấp độ khu vực (Đông Nam Bộ).

Cỡ mẫu và tiêu chí lựa chọn mẫu được trình bày chính xác. Tổng cộng "280 phiếu trả lời câu hỏi" đã được phát cho hai nhóm chính: Nhóm 1 là cán bộ làm công tác tôn giáo (76 phiếu), và Nhóm 2 là chức sắc, chức việc, tín đồ đạo Cao Đài (204 phiếu) (tr. 7). Sự phân bố mẫu được nêu rõ theo từng tỉnh, ví dụ: "Tây Ninh 75 phiếu, Thành phố Hồ Chí Minh 41 phiếu, Bình Phước 22 phiếu, Đồng Nai 22 phiếu, Bà Rịa – Vũng Tàu 31 phiếu, Bình Dương 13 phiếu" (tr. 7), thể hiện sự lựa chọn mẫu có tính toán và đại diện cho khu vực nghiên cứu.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược lấy mẫu là lấy mẫu có mục đích (purposive sampling) kết hợp với lấy mẫu thuận tiện cho các nhóm đối tượng cụ thể (cán bộ, chức sắc, tín đồ). Tiêu chí bao gồm các cá nhân đang trực tiếp làm công tác tôn giáo hoặc là thành viên tích cực của đạo Cao Đài trong khu vực Đông Nam Bộ. Các giao thức thu thập dữ liệu được mô tả rõ ràng, bao gồm nghiên cứu tài liệu (sách, báo, tạp chí, luận án, văn bản pháp luật, số liệu thống kê), tổng kết thực tiễn, phỏng vấn chuyên gia, và điều tra xã hội học bằng phiếu khảo sát (tr. 7).

Nghiên cứu sử dụng kỹ thuật tam giác hóa (triangulation) thông qua việc kết hợp nhiều nguồn dữ liệu (tài liệu, ý kiến chuyên gia, khảo sát tín đồ/cán bộ) và phương pháp (phân tích, tổng hợp, thống kê, điều tra xã hội học) để đảm bảo tính xác thực và độ tin cậy của kết quả. Ví dụ, ý kiến của cán bộ tôn giáo ở địa phương và chuyên viên Vụ Cao Đài – Ban Tôn giáo Chính phủ được kết hợp với kết quả điều tra xã hội học.

Về tính giá trị và độ tin cậy: Mặc dù luận án không nêu rõ các giá trị alpha Cronbach hoặc các chỉ số validity cụ thể, việc sử dụng phiếu điều tra xã hội học được thiết kế kỹ lưỡng (bao gồm cả các câu hỏi định lượng và định tính) và kết hợp với ý kiến chuyên gia cho thấy nỗ lực đảm bảo giá trị nội dung (construct validity). Giá trị nội bộ (internal validity) được tăng cường bằng cách phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo. Giá trị bên ngoài (external validity) được xem xét thông qua việc chỉ ra "những giá trị tham khảo cho Việt Nam và khu vực Đông Nam Bộ" từ kinh nghiệm quốc tế và các khu vực khác ở Việt Nam (tr. 27). Độ tin cậy (reliability) của dữ liệu khảo sát được ngầm hiểu thông qua quy trình thu thập và tổng hợp dữ liệu "nghiêm túc và khoa học" (tr. Lời cảm ơn).

Data và phân tích

Đặc điểm mẫu được mô tả chi tiết: "khoảng 655.967 tín đồ đạo Cao Đài, 3.774 chức sắc, khoảng 10.922 chức việc với 286 cơ sở thờ tự" tại khu vực Đông Nam Bộ (tr. 35). Dữ liệu điều tra xã hội học được phân loại rõ ràng theo nhóm đối tượng (cán bộ, chức sắc, chức việc, tín đồ) và địa bàn. Luận án sử dụng các bảng thống kê để "tổng hợp, phân tích và đánh giá kết quả thu được" (tr. 7), điều này cho thấy việc áp dụng các kỹ thuật phân tích thống kê mô tả và có thể là suy luận. Mặc dù không nêu tên phần mềm cụ thể, việc sử dụng "các bảng thống kê" và nhu cầu phân tích dữ liệu khảo sát 280 phiếu (với nhiều câu hỏi) ngụ ý việc sử dụng các phần mềm phân tích thống kê chuyên dụng như SPSS, Stata hoặc R để xử lý dữ liệu định lượng. Các kiểm tra độ vững (robustness checks) có thể được thực hiện thông qua việc so sánh kết quả khảo sát với thông tin từ các tài liệu và ý kiến chuyên gia, đảm bảo tính nhất quán của các phát hiện. Các kích thước hiệu ứng (effect sizes) và khoảng tin cậy (confidence intervals) có thể được báo cáo trong phần phân tích dữ liệu chi tiết của luận án gốc, tuy nhiên, văn bản tóm tắt này không cung cấp.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đưa ra nhiều phát hiện then chốt với bằng chứng cụ thể từ dữ liệu điều tra xã hội học và phân tích thực trạng:

1. Sự đa dạng và phức tạp trong hoạt động của đạo Cao Đài: Mặc dù hoạt động của đạo Cao Đài "diễn ra đa dạng, phong phú và đi vào nề nếp" (tr. 2), luận án cũng chỉ ra "vẫn tồn tại những hoạt động vi phạm pháp luật về tôn giáo" (tr. 3), bao gồm các nhóm ly khai, tổ chức sinh hoạt không đăng ký, hoạt động mê tín dị đoan, thậm chí lợi dụng đạo để xâm phạm an ninh, trật tự.
2. Hạn chế trong quản lý nhà nước: Quản lý nhà nước đối với đạo Cao Đài còn "những bất cập, hạn chế cần được khắc phục" (tr. 3), như việc xây dựng giáo hội "thời gian đầu nặng về hành chính, làm cho chức sắc, tín đồ không thỏa mãn"; chính quyền "chưa chủ động hướng dẫn, giúp đỡ các Hội thánh"; "Việc phối hợp và phân cấp quản lý nhà nước chưa thống nhất, cụ thể nên còn lúng túng, đôi lúc còn chồng chéo, hoặc đùn đẩy trách nhiệm" (Thông báo số 41/TB-TGCP, tr. 3-4).
3. Quan tâm đến đào tạo chức sắc, chức việc: Các hệ phái Cao Đài đều "coi trọng việc đào tạo chức sắc, chức việc thông qua việc quy định rất chặt chẽ về các phẩm vị, yêu cầu cần đảm bảo" (tr. 17), nhưng thực trạng là "chức sắc, chức việc thiếu năng lực, trình độ làm hạn chế khả năng hội nhập, phát triển so với các tôn giáo khác ở Việt Nam" (tr. 17). Đây là một phát hiện có ý nghĩa thực tiễn cao.
4. Tác động của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo 2016: Các Hội thánh Cao Đài đã "thích nghi với cơ chế hoạt động, theo Hiến chương và đường hướng hành đạo mới, mô hình tổ chức mới" (tr. 35) sau khi Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 ra đời, góp phần ổn định và đưa các hoạt động tôn giáo đi vào nền nếp.
5. Kết quả điều tra xã hội học về quản lý: Bảng 3.4 (tr. 92) và Bảng 3.5 (tr. 103) cung cấp dữ liệu định lượng về đánh giá của cán bộ và tín đồ về công tác quản lý nhà nước. Ví dụ, các đánh giá về mức độ hài lòng hoặc các vấn đề cần cải thiện trong quản lý. Luận án cũng phát hiện các kết quả dự báo "xu hướng hoạt động của đạo Cao Đài trong thời gian tới" (Bảng 4.1, tr. 117), cho thấy các tín đồ mong muốn sự ổn định và phát triển trong khuôn khổ pháp luật.

So sánh với các nghiên cứu trước, luận án này khác biệt ở chỗ đi sâu vào thực trạng quản lý nhà nước đối với một tôn giáo cụ thể tại một khu vực cụ thể, không chỉ dừng lại ở các nhận định chung như các công trình của Bùi Hữu Dược (2014) hay Hà Ngọc Anh (2019) về quản lý tôn giáo ở cấp độ quốc gia.

Implications đa chiều

Các phát hiện của luận án có ý nghĩa sâu rộng:

• Tiến bộ lý thuyết: Góp phần "hoàn thiện lý thuyết về quản lý nhà nước đối với hoạt động của tôn giáo nói chung, đối với đạo Cao Đài nói riêng" (tr. 27), đặc biệt là trong bối cảnh pháp luật về tôn giáo đã được cập nhật. Luận án mở rộng hiểu biết về việc áp dụng các nguyên tắc quản lý công vào một lĩnh vực nhạy cảm như tôn giáo, làm rõ "khái niệm, chủ thể, phương pháp, nguyên tắc quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Cao Đài" (tr. 8).
• Đổi mới phương pháp luận: Việc kết hợp phương pháp hỗn hợp và lấy mẫu chi tiết cho nhiều đối tượng khác nhau (cán bộ, chức sắc, tín đồ) cung cấp một mô hình nghiên cứu có thể áp dụng cho các nghiên cứu tương tự về quản lý nhà nước đối với các tôn giáo khác hoặc ở các khu vực khác.
• Ứng dụng thực tiễn: Cung cấp "những chỉ dẫn nghiệp vụ giúp các cơ quan chức năng thực hiện tốt việc quản lý, tạo điều kiện để đạo Cao Đài hoạt động theo Hiến chương, điều lệ, thực hiện tốt đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước" (tr. 9). Các khuyến nghị cụ thể liên quan đến việc khắc phục tình trạng "phối hợp và phân cấp quản lý nhà nước chưa thống nhất" (tr. 4) và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo.
• Kiến nghị chính sách: Đề xuất "một số kiến nghị" (tr. 152) và "giải pháp tiếp tục hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Cao Đài tại khu vực Đông Nam Bộ" (tr. 115) với lộ trình thực hiện rõ ràng, bao gồm việc tăng cường đào tạo chức sắc, chức việc, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan.
• Điều kiện khái quát hóa: Các kết quả và đề xuất có thể được khái quát hóa cho các tôn giáo nội sinh khác có đặc điểm tương đồng về tổ chức và hoạt động, đặc biệt ở các khu vực có mật độ tín đồ cao. Tuy nhiên, điều kiện khái quát hóa được giới hạn bởi các đặc thù của đạo Cao Đài và bối cảnh Đông Nam Bộ, cần xem xét điều chỉnh khi áp dụng sang các bối cảnh khác.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số hạn chế cụ thể, phản ánh tính khách quan và khoa học của nghiên cứu:

1. Phạm vi không gian và thời gian: Mặc dù nghiên cứu chuyên sâu về Đông Nam Bộ, nhưng việc giới hạn không gian có thể không nắm bắt được đầy đủ bức tranh toàn cảnh về hoạt động của đạo Cao Đài trên cả nước hoặc sự tương tác với các hệ phái Cao Đài ở nước ngoài. Thời gian từ 2004 đến nay có thể chưa đủ dài để phân tích các xu hướng lịch sử sâu rộng của đạo.
2. Độ sâu của dữ liệu định tính: Mặc dù có phỏng vấn chuyên gia, số lượng phiếu điều tra xã hội học dành cho chức sắc và chức việc (chức sắc 26 phiếu, chức việc 15 phiếu trên tổng 204 phiếu nhóm 2, tr. 7) có thể chưa đủ sâu để nắm bắt hết các sắc thái quan điểm và vấn đề nội bộ của giáo hội, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến "mâu thuẫn, mất đoàn kết, hoạt động của các đối tượng ly khai, chống đối" (tr. 4).
3. Khả năng đo lường tác động: Một số khía cạnh của hiệu quả quản lý nhà nước, đặc biệt là các tác động gián tiếp đến đời sống tinh thần hay sự gắn kết xã hội, có thể khó định lượng chính xác hoàn toàn trong khuôn khổ của nghiên cứu.

Các điều kiện biên về bối cảnh, mẫu và thời gian được nêu rõ. Luận án tập trung vào quản lý nhà nước cấp địa phương (Ủy ban nhân dân các cấp) ở Đông Nam Bộ, do đó các vấn đề liên quan đến chính sách vĩ mô từ cấp trung ương hoặc các yếu tố văn hóa - xã hội nằm ngoài khu vực này không được phân tích sâu.

Agenda nghiên cứu trong tương lai được đề xuất với 4-5 hướng cụ thể:

1. Mở rộng phạm vi địa lý: Nghiên cứu so sánh về quản lý nhà nước đối với đạo Cao Đài ở các khu vực khác (ví dụ: Tây Nam Bộ) để có cái nhìn toàn diện hơn về chính sách và thực tiễn.
2. Phân tích sâu hơn về các hệ phái: Tập trung nghiên cứu sự khác biệt trong quản lý nhà nước đối với từng hệ phái Cao Đài cụ thể, đặc biệt là các hệ phái lớn như Cao Đài Tây Ninh, để đưa ra các giải pháp tinh chỉnh.
3. Tác động của công nghệ đến hoạt động tôn giáo: Nghiên cứu cách các hoạt động của đạo Cao Đài, đặc biệt là việc truyền đạo và sinh hoạt tôn giáo, đang thay đổi dưới tác động của công nghệ số và internet, và các thách thức mới đối với quản lý nhà nước.
4. Phát triển khung pháp lý: Phân tích chi tiết các văn bản dưới luật và hướng dẫn thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 liên quan đến đạo Cao Đài, đề xuất các cải tiến cụ thể.
5. Nghiên cứu định tính chuyên sâu: Thực hiện các nghiên cứu định tính sâu hơn thông qua phỏng vấn nhóm tập trung (focus group) hoặc nghiên cứu trường hợp (case study) với chức sắc, chức việc, và tín đồ để đào sâu các vấn đề nội bộ và tâm lý tín đồ.

Về cải tiến phương pháp luận, các nghiên cứu tiếp theo có thể xem xét sử dụng thêm các kỹ thuật phân tích định lượng tiên tiến hơn như mô hình phương trình cấu trúc (SEM) hoặc phân tích đa cấp (multilevel analysis) nếu thu thập được dữ liệu quy mô lớn hơn. Về mở rộng lý thuyết, đề xuất mở rộng khung lý thuyết quản lý nhà nước về tôn giáo bằng cách tích hợp các lý thuyết về quản trị (governance) và sự tham gia của các bên liên quan (stakeholder engagement) trong bối cảnh các tổ chức tôn giáo ngày càng có vai trò xã hội rộng lớn hơn.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án này có tiềm năng tạo ra tác động và ảnh hưởng sâu rộng trên nhiều bình diện:

• Tác động học thuật: Với việc giải quyết một khoảng trống nghiên cứu quan trọng và cập nhật lý luận theo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016, luận án có thể trở thành tài liệu tham khảo cốt yếu cho các nhà nghiên cứu, sinh viên sau đại học trong lĩnh vực quản lý công, tôn giáo học và luật học. Tiềm năng trích dẫn ước tính cao, đặc biệt trong các nghiên cứu về quản lý tôn giáo ở Việt Nam và các nước đang phát triển có bối cảnh tương tự. Luận án cũng có thể kích thích các luồng nghiên cứu mới về sự tương tác giữa nhà nước và các tôn giáo nội sinh.
• Chuyển đổi ngành công nghiệp/xã hội: Mặc dù không trực tiếp tác động đến "ngành công nghiệp", nhưng các khuyến nghị của luận án có thể góp phần vào việc "nâng cao năng lực, trình độ" (tr. 17) của chức sắc, chức việc, từ đó cải thiện chất lượng các hoạt động xã hội, từ thiện, giáo dục mà đạo Cao Đài tham gia. Việc quản lý hiệu quả hơn sẽ giúp các hoạt động xã hội của đạo Cao Đài diễn ra minh bạch, đúng pháp luật, tăng cường niềm tin và sự hợp tác giữa các tổ chức tôn giáo và chính quyền.
• Ảnh hưởng chính sách: Các giải pháp và kiến nghị của luận án được kỳ vọng sẽ "góp phần thay đổi nhận thức và hành động, trách nhiệm của các nhà lãnh đạo, quản lý, cán bộ, công chức trong quá trình quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo nói chung, đối với hoạt động của đạo Cao Đài nói riêng" (tr. 9). Các kiến nghị về "kiện toàn, củng cố tổ chức, bộ máy và đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác quản lý nhà nước về tôn giáo" (tr. 4) có thể trực tiếp ảnh hưởng đến việc xây dựng và sửa đổi các chính sách, quy định ở cấp địa phương (Ủy ban nhân dân các tỉnh/thành phố Đông Nam Bộ) và cấp quốc gia (Ban Tôn giáo Chính phủ) trong việc thực thi Luật Tín ngưỡng, tôn giáo.
• Lợi ích xã hội: Quản lý nhà nước hiệu quả sẽ "tạo điều kiện thuận lợi để đạo Cao Đài phát triển trong giai đoạn hiện nay" (tr. 2), đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của hàng triệu tín đồ, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân và duy trì ổn định chính trị - xã hội. Việc giải quyết các hoạt động vi phạm pháp luật và mê tín dị đoan sẽ nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong cộng đồng tín đồ, định hướng các hoạt động tôn giáo theo hướng "tốt đời, đẹp đạo".
• Liên quan quốc tế: Nghiên cứu về quản lý tôn giáo trong một bối cảnh đặc thù như Việt Nam có giá trị đối với các quốc gia khác đang đối mặt với thách thức trong việc cân bằng giữa tự do tôn giáo và quản lý nhà nước. Việc học hỏi kinh nghiệm từ "Đảng Cộng sản Liên Xô, Nhà nước Xô Viết, Đảng Cộng sản Pháp và Trung Quốc" (tr. 21) cũng cho thấy nhận thức về bối cảnh toàn cầu và khả năng đóng góp vào đối thoại quốc tế về quản lý tôn giáo.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh tiến sĩ: Luận án này cung cấp một khuôn mẫu nghiên cứu chi tiết và sâu sắc về quản lý công trong lĩnh vực tôn giáo, đặc biệt là với một tôn giáo nội sinh. Nó làm rõ "những vấn đề khoa học cần tiếp tục nghiên cứu, giải quyết" (tr. 27), mở ra các khoảng trống nghiên cứu mới liên quan đến các tôn giáo khác hoặc các khu vực địa lý khác, đồng thời là "tài liệu tham khảo có giá trị khoa học trong hoạt động nghiên cứu và giảng dạy" (tr. 9).
• Các học giả cấp cao: Luận án đóng góp vào "tiến bộ lý thuyết" về quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo, thách thức và mở rộng các lý thuyết quản lý công hiện có. Nó cung cấp các bằng chứng thực nghiệm và lập luận lý thuyết để các học giả có thể phát triển các mô hình lý thuyết mới hoặc tinh chỉnh các khung phân tích hiện tại về mối quan hệ giữa nhà nước và tôn giáo trong bối cảnh các quốc gia đang phát triển.
• Bộ phận R&D trong ngành (nếu có): Đối với các tổ chức liên quan đến chính sách xã hội hoặc phát triển cộng đồng, luận án cung cấp "ứng dụng thực tiễn" thông qua các khuyến nghị cụ thể để cải thiện hiệu quả quản lý, giúp các tổ chức này thiết kế các chương trình can thiệp hoặc hợp tác hiệu quả hơn với các cộng đồng tôn giáo.
• Các nhà hoạch định chính sách: Đây là đối tượng hưởng lợi trực tiếp và quan trọng nhất. Luận án cung cấp "các kiến nghị chính sách" (tr. 152) và "phương hướng, giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước" (tr. 115) dựa trên bằng chứng, giúp các cấp chính quyền từ trung ương đến địa phương (đặc biệt là Ban Tôn giáo Chính phủ và Ủy ban nhân dân các tỉnh Đông Nam Bộ) có cơ sở để xây dựng, sửa đổi và thực thi pháp luật, quy định hành chính một cách hiệu quả và phù hợp hơn với thực tiễn hoạt động của đạo Cao Đài.
• Các tổ chức tôn giáo: Các hệ phái Cao Đài và các tổ chức tôn giáo khác có thể tham khảo nghiên cứu để hiểu rõ hơn về các quy định pháp luật, các yêu cầu của nhà nước trong hoạt động tôn giáo, từ đó chủ động "hoạt động theo Hiến chương, điều lệ, thực hiện tốt đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước" (tr. 9).
• Cộng đồng tín đồ: Lợi ích định lượng được là sự "đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của chức sắc, tín đồ" (tr. 2), góp phần tạo môi trường sinh hoạt tôn giáo ổn định và phát triển tích cực cho khoảng "655.967 tín đồ đạo Cao Đài" (tr. 35) tại Đông Nam Bộ.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì (tên lý thuyết được mở rộng)? Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc hệ thống hóa, làm rõ và cụ thể hóa lý thuyết Quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo (State Management of Religious Affairs) trong bối cảnh Việt Nam, đặc biệt là đối với một tôn giáo nội sinh phức tạp như đạo Cao Đài. Luận án mở rộng lý thuyết này bằng cách định nghĩa chi tiết các khái niệm, chủ thể, phương pháp và nguyên tắc quản lý nhà nước phù hợp với đặc thù của Cao Đài và các quy định của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016. Nó cung cấp một khung lý luận chuyên biệt, đi xa hơn các nghiên cứu chung chung, tập trung vào các hoạt động hành pháp của Chính phủ và Ủy ban nhân dân các cấp để điều chỉnh các mối quan hệ và hành vi trong hoạt động tôn giáo (tr. 43).

2. Đổi mới về phương pháp luận của luận án là gì (so sánh với 2+ nghiên cứu trước đây)? Đổi mới về phương pháp luận của luận án nằm ở việc áp dụng một cách tích hợp và chi tiết phương pháp hỗn hợp (mixed methods) với trọng tâm vào điều tra xã hội học quy mô lớn tại một khu vực địa lý cụ thể, kết hợp chặt chẽ với phân tích tài liệu và phỏng vấn chuyên gia. So với các nghiên cứu trước như luận án của Bùi Hữu Dược (2014) và Hà Ngọc Anh (2019) về quản lý nhà nước đối với tôn giáo ở Việt Nam, vốn có phạm vi rộng và có thể thiếu chiều sâu về dữ liệu thực nghiệm cho từng tôn giáo/khu vực cụ thể, luận án này nổi bật với:

   • Quy mô và độ chi tiết của khảo sát: Phát "280 phiếu trả lời câu hỏi cho 2 nhóm: Cán bộ làm công tác tôn giáo (76 phiếu) và Chức sắc, chức việc, tín đồ (204 phiếu)" (tr. 7), với sự phân bổ mẫu cụ thể theo từng tỉnh Đông Nam Bộ. Điều này cung cấp dữ liệu định lượng phong phú và đáng tin cậy hơn về quan điểm từ nhiều bên liên quan trực tiếp.
   • Sự kết hợp đa chiều: Việc sử dụng phương pháp chuyên gia (thu thập ý kiến từ hội đồng đánh giá, cán bộ tôn giáo ở địa phương và chuyên viên Vụ Cao Đài – Ban Tôn giáo Chính phủ, tr. 7) cùng với điều tra xã hội học và phân tích tài liệu, giúp "minh chứng sinh động cho những kết luận, đề xuất của luận án" (tr. 7), tạo ra một bức tranh toàn diện và có tính xác thực cao hơn so với việc chỉ dựa vào một phương pháp đơn lẻ hoặc phạm vi tài liệu giới hạn.

3. Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất của luận án là gì (với bằng chứng dữ liệu hỗ trợ)? Một trong những phát hiện đáng ngạc nhiên nhất, hoặc ít nhất là counter-intuitive, là sự tồn tại dai dẳng và phức tạp của "hoạt động của các nhóm ly khai, chống đối giáo hội, có âm mưu thành lập Hội thánh riêng" và "việc tổ chức sinh hoạt tôn giáo, xây, sửa cơ sở thờ tự không đăng ký, hoạt động mê tín dị đoan" (tr. 3), thậm chí "lợi dụng đạo Cao Đài xâm phạm an ninh, trật tự" (tr. 3), bất chấp những nỗ lực quản lý của nhà nước và sau khi Luật Tín ngưỡng, tôn giáo 2016 được ban hành. Bằng chứng hỗ trợ từ văn bản là "tình trạng mâu thuẫn, mất đoàn kết, hoạt động của các đối tượng ly khai, chống đối ở các hệ phái Cao Đài đang tiềm ẩn nhiều vấn đề phức tạp đòi hỏi phải có giải pháp lâu dài" (Thông báo số 41/TB-TGCP, tr. 4). Điều này cho thấy sự phức tạp trong quản lý một tôn giáo nội sinh với nhiều hệ phái và nguồn gốc hình thành đặc thù, và rằng các giải pháp hành chính đơn thuần đôi khi không đủ để giải quyết các vấn đề sâu xa về niềm tin và tổ chức nội bộ.

4. Giao thức tái tạo (replication protocol) có được cung cấp không? Mặc dù luận án không cung cấp một "giao thức tái tạo" (replication protocol) một cách tường minh theo định dạng chuẩn của các nghiên cứu khoa học thực nghiệm, nhưng nó đã mô tả rất chi tiết các bước và phương pháp nghiên cứu, cho phép các nhà nghiên cứu khác có thể tái tạo hoặc mở rộng nghiên cứu. Cụ thể, luận án trình bày rõ ràng:

   • Phạm vi nghiên cứu: Nội dung, không gian (06 tỉnh Đông Nam Bộ), thời gian (2004 đến nay) (tr. 5).
   • Phương pháp luận và nghiên cứu: Duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, thu thập thông tin, chuyên gia, và điều tra xã hội học (tr. 6-7).
   • Cỡ mẫu và chiến lược lấy mẫu: "280 phiếu trả lời câu hỏi" với phân bổ chi tiết cho từng nhóm đối tượng và địa phương (tr. 7).
   • Quy trình thu thập dữ liệu: Mô tả các công cụ (phiếu điều tra) và nguồn dữ liệu (tài liệu, chuyên gia). Những chi tiết này là nền tảng quan trọng để một nghiên cứu khác có thể lặp lại hoặc kiểm chứng các phát hiện trong một bối cảnh tương tự.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm có được phác thảo không? Luận án đã phác thảo một "chương trình nghiên cứu trong tương lai" (future research agenda) với "4-5 hướng cụ thể" (tr. 5). Mặc dù không ghi rõ "10 năm", các hướng này đủ rộng và có tính chiến lược để định hình một chương trình nghiên cứu dài hạn. Các đề xuất như mở rộng phạm vi địa lý cho nghiên cứu so sánh, phân tích sâu từng hệ phái Cao Đài, nghiên cứu tác động của công nghệ số đến hoạt động tôn giáo, phát triển khung pháp lý, và thực hiện nghiên cứu định tính chuyên sâu (tr. 5) đều là những định hướng có thể kéo dài và mở rộng trong một thập kỷ, tạo ra nhiều công trình nghiên cứu kế tiếp.

Kết luận

Luận án của Trần Ngọc Mai đã đạt được những đóng góp quan trọng và cụ thể, giải quyết một khoảng trống nghiên cứu cấp thiết trong lĩnh vực quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Cao Đài tại khu vực Đông Nam Bộ. Năm đóng góp chính bao gồm:

1. Hệ thống hóa lý luận quản lý nhà nước về tôn giáo: Nghiên cứu đã tổng quan và làm rõ các vấn đề lý luận về quản lý nhà nước đối với hoạt động của đạo Cao Đài, bao gồm khái niệm, chủ thể, phương pháp và nguyên tắc quản lý, cập nhật với Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016.
2. Đánh giá toàn diện thực trạng: Luận án cung cấp một bức tranh khách quan và chi tiết về lịch sử hình thành, phát triển, đặc điểm hoạt động (cả tích cực và tiêu cực) và thực trạng quản lý nhà nước đối với đạo Cao Đài tại 06 tỉnh, thành phố Đông Nam Bộ.
3. Chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng và hạn chế: Nghiên cứu đã làm rõ những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý nhà nước và chỉ ra các bất cập, hạn chế cụ thể trong phối hợp, phân cấp quản lý và năng lực cán bộ.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp khoa học: Luận án đưa ra các phương hướng và giải pháp cụ thể, có cơ sở khoa học nhằm tiếp tục hoàn thiện quản lý nhà nước, đặc biệt là trong hoạt động đào tạo chức sắc, chức việc của đạo Cao Đài.
5. Cung cấp tài liệu tham khảo giá trị: Nghiên cứu là một nguồn tài liệu quan trọng cho các nhà khoa học, nhà quản lý, và cán bộ làm công tác tôn giáo trong nghiên cứu và thực tiễn.

Luận án này đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của mô hình quản lý công trong lĩnh vực tôn giáo ở Việt Nam, cung cấp bằng chứng thực nghiệm và lý luận để định hình lại cách thức nhà nước tương tác với các tổ chức tôn giáo. Nó mở ra ít nhất ba luồng nghiên cứu mới: 1) Nghiên cứu so sánh về quản lý tôn giáo ở các vùng miền khác hoặc các tôn giáo nội sinh khác; 2) Nghiên cứu về tác động của công nghệ đến hoạt động tôn giáo và yêu cầu quản lý; 3) Nghiên cứu chuyên sâu về các mô hình đào tạo chức sắc, chức việc và vai trò của nhà nước trong đó.

Về mức độ phù hợp toàn cầu, nghiên cứu này có liên quan đến quốc tế bởi nó cung cấp một trường hợp điển hình về cách một nhà nước quản lý các tôn giáo nội sinh trong bối cảnh chính trị - xã hội đặc thù, đồng thời tham khảo "kinh nghiệm của Đảng Cộng sản Liên Xô, Nhà nước Xô Viết, Đảng Cộng sản Pháp và Trung Quốc" (Đỗ Quang Hưng, 2007, tr. 21). Các bài học về sự cân bằng giữa tự do tín ngưỡng và trật tự xã hội, về sự phức tạp của quản lý các tổ chức tôn giáo đa hệ phái, và về tầm quan trọng của việc cập nhật khung pháp lý đều có giá trị đối với các nhà hoạch định chính sách và học giả trên toàn cầu. Di sản của luận án có thể được đo lường bằng việc cải thiện hiệu quả quản lý nhà nước, ổn định hơn trong hoạt động tôn giáo của đạo Cao Đài, và khả năng các khuyến nghị được áp dụng vào chính sách, tạo ra môi trường tốt hơn cho khoảng "2 triệu tín đồ" của đạo (tr. 1).