Luận án tiến sĩ: Chính sách phân bổ ngân sách nhà nước ở Việt Nam - Nguyễn Minh Tân

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA --------------- NGUYỄN MINH TÂN ĐỀ TÀI: CHÍNH SÁCH PHÂN BỔ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG HÀ NỘI, 2019 1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA --------------- NGUYỄN MINH TÂN ĐỀ TÀI: CHÍNH SÁCH PHÂN BỔ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ CÔNG MÃ SỐ: 62 34 04 03 Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Lê Chi Mai 2.TS Đinh Văn Nhã HÀ NỘI, 2019 2 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án tiến sĩ là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả trình bày trong luận án là trung thực, không sao chép bất hợp pháp của một tác giả hay công trình nghiên cứu nào. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận án Nguyễn Minh Tân 3 LỜI CẢM ƠN Trong quá trình nghiên cứu đề tài luận án, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ quý báu, tạo điều kiện thuận lợi của Lãnh đạo Ủy ban Tài chính – Ngân sách Quốc hội, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các nhà khoa học, cán bộ quản lý ở trung ương và địa phương, cán bộ, chuyên viên Văn phòng Quốc hội; Ban Giám đốc, Khoa Sau Đại học, Khoa Tài chính công và các Phòng, Ban chức năng của Học Viện Hành chính Quốc gia. Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành về sự giúp đỡ quý báu đó.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Lê Chi Mai, PGS.TS Đinh Văn Nhã – những thầy, cô giáo đã trực tiếp hướng dẫn khoa học và chỉ bảo cho tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, khích lệ, tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận án này. Tác giả luận án Nguyễn Minh Tân 4 MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận 10 án 1.

Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài 10 1. Các công trình nghiên cứu ở trong nước 14 1. Nhận xét chung tình hình nghiên cứu và những vấn đề đặt 20 ra cần nghiên cứu của luận án 1. Cơ sở lý thuyết và tư tưởng xuyên suốt của Luận án 25 Tiểu kết Chương 1 28 Chương 2 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ CHÍNH SÁCH PHÂN BỔ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 2.

Một số vấn đề lý luận cơ bản về ngân sách nhà nước và phân 29 bổ ngân sách nhà nước 2. Khái quát về ngân sách nhà nước 29 2. Hệ thống ngân sách nhà nước và phân cấp quản lý ngân sách 32 nhà nước 2. Quản lý ngân sách nhà nước ̀ 39 2.

Phân bổ ngân sách nhà nước 43 2. Chính sách phân bổ ngân sách nhà nước 44 2. Khái niệm chính sách phân bổ ngân sách nhà nước 44 2. Chủ thể của chính sách phân bổ ngân sách nhà nước 49 2.

Các nguyên tắc của chính sách phân bổ ngân sách nhà nước 52 2.4 Nội dung của chính sách phân bổ ngân sách nhà nước 54 2. Các tiêu chí đánh giá chính sách phân bổ ngân sách nhà nước 61 2. Các nhân tố ảnh hưởng chính sách phân bổ ngân sách nhà nước 64 2. Xu hướng lựa chọn chính sách phân bổ ngân sách nhà nước theo 66 kết quả đầu ra 2.

Kinh nghiệm phân bổ ngân sách nhà nước trên thế giới 70 2. Lựa chọn một số quốc gia tiêu biểu trên thế giới 70 2. Những vấn đề rút ra từ kinh nghiệm quốc tế 78 Tiểu kết Chương 2 83 Chương 3 THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÂN BỔ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM 3. Khái quát tình hình ngân sách nhà nước Việt Nam từ 2011 84 đến 2018 3.

Thực trạng chính sách phân bổ ngân sách nhà nước ở Việt 89 Nam 3. Phân bổ ngân sách nhà nước theo lĩnh vực (chi thường xuyên và 89 chi đầu tư phát triển) 3. Phân bổ ngân sách nhà nước cho các Bộ, cơ quan trung ương 95 3. Phân bổ ngân sách nhà nước cho các Địa phương 99 3.

Phân bổ ngân sách nhà nước cho các Đơn vị sự nghiệp công 105 5 3. Đánh giá chung về chính sách phân bổ ngân sách nhà nước 108 ở Việt Nam 3. Một số kết quả đạt được 108 3. Một số hạn chế, vấn đề đặt ra và nguyên nhân 116 Tiểu kết Chương 3 124 Chương 4 QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH PHÂN BỔ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM 4.

Quan điểm, định hướng chính sách phân bổ ngân sách nhà 125 nước nhằm thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước 4. Quan điểm, định hướng của Đảng và Nhà nước về phân bổ ngân 125 sách nhà nước 4. Quan điểm của Luận án về phân bổ ngân sách nhà nước 128 4. Giải pháp hoàn thiện chính sách phân bổ ngân sách nhà nước nhằm thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội 132 của đất nước 4.

Hoàn thiện các căn cứ phân bổ ngân sách nhà nước 132 4.2 Xây dựng và áp dụng Khung ngân sách trung hạn trong phân bổ 135 ngân sách nhà nước 4. Đổi mới phân bổ ngân sách nhà nước dựa trên kết quả đầu ra 138 4. Xác định các chương trình, mục tiêu ưu tiên trong phân bổ ngân 145 sách nhà nước 4. Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý ngân sách nhà 148 nước 4.

Đổi mới phân bổ ngân sách nhà nước cho các đơn vị sự nghiệp 151 công 4. Tiếp tục sửa đổi tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách nhà nước 153 (sau năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030) 4. Đối với tiêu chí, định mức phân bổ chi thường xuyên 157 4. Đối với tiêu chí, định mức phân bổ chi đầu tư phát triển 158 4.

Hoàn thiện phương pháp xây dựng các tiêu chí, định mức phân 162 bổ ngân sách nhà nước 4. Một số giải pháp bổ trợ 167 4. Một số kiến nghị với Đảng và Nhà nước 169 Tiểu kết Chương 4 174 KẾT LUẬN 175 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 6 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ADB: Ngân hàng phát triển Châu Á ĐMPBNS: Định mức phân bổ ngân sách ĐTPT: Đầu tư phát triển ĐVDTNS: Đơn vị dự toán ngân sách ĐVT: Đơn vị tính GDP: Tổng sản phẩm quốc nội HĐND: Hội đồng nhân dân IMF: Quỹ tiền tệ quốc tế KH: Kế hoạch KBNN: Kho bạc nhà nước KTXH: Kinh tế – Xã hội NCS: Nghiên cứu sinh NSĐP: Ngân sách địa phương NSNN: Ngân sách nhà nước NSTW: Ngân sách trung ương ODA: Nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức SXKD: Sản xuất kinh doanh TNCN: Thu nhập cá nhân TNDN: Thu nhập doanh nghiệp TPCP: Trái phiếu chính phủ TVQH: Thường vụ Quốc hội UBND: Ủy ban nhân dân XDCB: Xây dựng cơ bản XHCN: Xã hội chủ nghĩa WB: Ngân hàng thế giới 7 DANH MỤC BẢNG BIỂU Trang Bảng 3.1: Tổng thu NSTW và NSĐP.2 : Cơ cấu chi NSNN phân theo chi ĐTPT, chi thường xuyên 86 Bảng 3.3: Tốc độ tăng thu và tốc độ tăng chi NSNN.4: Bội chi NSNN và nợ công.5: Chi đầu tư phát triển qua các giai đoạn.6: Chi thường xuyên phân theo ngành.7: Kết quả phân bổ NSNN một số Bộ, cơ quan trung ương.8: Kết quả phân bổ NSNN một số địa phương.9: Đánh giá tiêu chí, định mức phân bổ NSNN.10: Hệ số Vùng.11: Hệ số định mức phân bổ NSNN của một số lĩnh vực.12: Kết quả điều tra tiêu chí chi đầu tư và chi thường xuyên. 167 (qua Phiếu điều tra, ĐVT %) DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ Trang Sơ đồ 1.1: Khung lý thuyết của luận án.1: Tương ứng mỗi cấp chính quyền là một cấp ngân sách.2: Hệ thống NSNN Việt Nam.3: Mối quan hệ sản phẩm đầu ra và kết quả.4: Logic "chuỗi kết quả".5: Sơ đồ phân bổ NSNN theo mục tiêu, kết quả.1: Cơ cấu chi NSNN năm 2018.

Tính cấp thiết của đề tài luận án Việc nghiên cứu chính sách phân bổ NSNN ở Việt Nam có tính cấp thiết cao xuất phát từ các lý do sau đây: Thứ nhất, về mặt lý luận, chính sách phân bổ NSNN là một nội dung quan trọng trong quản lý nhà nước về NSNN, nhằm phân bổ nguồn lực ngân sách một cách hợp lý, công bằng, công khai, minh bạch, phục vụ cho việc thực thi các chức năng vốn có của Nhà nước. Nhà nước ra đời trong xã hội có giai cấp, theo đó cần nguồn lực vật chất để duy trì hoạt động của bộ máy Nhà nước và thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Ngân sách nhà nước (NSNN) là quỹ tiền tệ tập trung lớn nhất của Nhà nước ra đời cùng với sự xuất hiện của Nhà nước. NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước, được dự toán hàng năm hoặc trong một khoảng thời gian nhất định, do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định nhằm huy động và phân bổ các nguồn tài chính để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước theo quy định của pháp luật.

NSNN là nguồn tài chính tập trung quan trọng nhất trong hệ thống tài chính quốc gia. NSNN tác động trực tiếp đến việc tăng quy mô đầu tư, thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng và phát triển. Quy mô thu và quy mô chi NSNN tác động mạnh mẽ đến quan hệ cung - cầu trên thị trường và thông qua đó tác động đến nền kinh tế. NSNN là công cụ và phương tiện vật chất để Nhà nước thực hiện việc điều tiết, phân phối thu nhập và kiểm soát nền kinh tế quốc dân.

NSNN đảm bảo nguồn tài chính vật chất để duy trì hoạt động của bộ máy Nhà nước, cung cấp các dịch vụ công và dịch vụ thiết yếu trong xã hội, đồng thời trực tiếp đầu tư phát triển cơ sở vật chất, kỹ thuật của nền kinh tế, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong các lĩnh vực giáo dục, đào tạo, y tế, văn hóa, khoa học, công nghệ, thực hiện nhiệm vụ phát triển xã hội, củng cố an ninh, quốc phòng, đối ngoại. Với nguồn lực tài chính huy động được, Nhà nước tiến hành phân bổ nguồn lực đó theo những nguyên tắc và tiêu chí nhất định cho các lĩnh vực chi tiêu để thực hiện chức năng của Nhà nước. Việc phân bổ NSNN có hiệu lực và hiệu quả 1 đóng vai trò và ý nghĩa quan trọng giúp Chính phủ, Quốc hội và Chính quyền địa phương (HĐND và UBND) các cấp thực hiện tốt các chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của mình nhằm mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế đất nước.