Luận án tiến sĩ Y tế Công cộng: Thực trạng tăng huyết áp ở người 45-64 tuổi tại huyện Điện Biên - Phạm Thế Xuyên

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG ---------------------------------------- PHẠM THẾ XUYÊN THỰC TRẠNG TĂNG HUYẾT ÁP Ở NGƯỜI DÂN TỪ 45 - 64 TUỔI TẠI HUYỆN ĐIỆN BIÊN, TỈNH ĐIỆN BIÊN VÀ CHI PHÍ - HIỆU QUẢ CỦA BIỆN PHÁP CAN THIỆP LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y TẾ CÔNG CỘNG HÀ NỘI - 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG ---------------------------------------- PHẠM THẾ XUYÊN THỰC TRẠNG TĂNG HUYẾT ÁP Ở NGƯỜI DÂN TỪ 45 - 64 TUỔI TẠI HUYỆN ĐIỆN BIÊN, TỈNH ĐIỆN BIÊN VÀ CHI PHÍ - HIỆU QUẢ CỦA BIỆN PHÁP CAN THIỆP Chuyên ngành: Y tế Công cộng Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thị Bạch Yến PGS. Dương Thị Hồng HÀ NỘI - 2019 i Lời cảm ơn Tôi xin trân trọng cảm ơn Lãnh đạo Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, phòng Đào tạo Sau đại học Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương cùng các Thầy giáo, Cô giáo đã hết lòng giảng dạy, truyền thụ kiến thức và tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu. Tôi xin cảm ơn lãnh đạo UBND tỉnh Điện Biên, Sở Y tế Điện Biên, Phòng KHTC, Sở Y tế Điện Biên, UBND huyện Điện Biên; Trung tâm Y tế huyện, Trạm Y tế các xã trên địa bàn huyện Điện Biên đã ủng hộ, giúp đỡ tôi trong quá trình triển khai nghiên cứu tại địa bàn.

Trân trọng cảm ơn những người dân đã đồng ý tham gia công trình nghiên cứu này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS. Nguyễn Thị Bạch Yến và PGS. Dương Thị Hồng, những cô giáo đã tận tình hướng dẫn, động viên, kèm cặp, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận án.

Tôi xin bày tỏ lòng tri ân đến bạn bè, đồng nghiệp đã thường xuyên động viên, hỗ trợ, chia sẻ với tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu. Cuối cùng, để có được ngày hôm nay, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn vô hạn đến Cha, Mẹ đã sinh thành, dưỡng dục, nuôi tôi khôn lớn trưởng thành; cảm ơn người em trai Phạm Xuân Sáng đã cùng tham gia nghiên cứu tại cộng đồng và xử lý số liệu; cảm ơn người bạn đời Hà Thị Hồng Sáng và hai con Phạm Việt Hoàng, Phạm Việt Anh đã động viên và chia sẻ trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Xin gửi đến tất cả mọi người lòng biết ơn sâu sắc! Hà Nội, tháng 4 năm 2019 ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong Luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố.

Hà Nội, ngày tháng 4 năm 2019 iii MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT v DANH MỤC CÁC BẢNG vii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ x ĐẶT VẤN ĐỀ 1 Chương 1. Thực trạng bệnh tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan đến 3 tăng huyết áp trên Thế giới và ở Việt Nam 1. Các phương pháp đánh giá kinh tế và phân tích chi phí - hiệu quả 16 các biện pháp can thiệp trong phòng và kiểm soát tăng huyết áp Chương 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 40 2.

Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu 40 2. Phương pháp nghiên cứu 41 2. Chỉ số và biến số nghiên cứu 47 2. Tính chi phí nhóm can thiệp và nhóm chứng 51 2.

Hiệu quả và tính chỉ số hiệu quả can thiệp 53 2. Tính tỷ số chi phí/hiệu quả, chi phí gia tăng, hiệu quả gia tăng 55 2. Công cụ và phương pháp thu thập số liệu 56 2. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu 57 2.

Các biện pháp khống chế sai số 59 2. hía cạnh đạo đức nghiên cứu 59 Chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 61 3. Thực trạng và một số yếu tố liên quan đến bệnh tăng huyết áp ở 61 nhóm tuổi 45-64 tại huyện Điện Biên, năm 2014 iv 3.

Hiệu quả và chi phí - hiệu quả của một số biện pháp can thiệp kiểm soát tăng huyết áp ở nhóm tuổi 45 - 64 tại huyện Điện Biên, 70 2015 - 2016 Chương 4. Thực trạng và một số yếu tố liên quan đến bệnh tăng huyết áp ở 91 nhóm tuổi 45-64 tại huyện Điện Biên, năm 2014 4. Hiệu quả của một số iện pháp can thiệp phòng và quản lý bệnh 100 tăng huyết áp 4. Chi phí – hiệu quả của một số iện pháp ph ng, chống tăng 110 huyết áp ở địa àn nghiên cứu 4.

Những đóng góp và hạn chế của luận án 121 KẾT LUẬN 122 KHUYẾN NGHỊ 124 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN 125 QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO 126 v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa của từ BHYT Bảo hiểm y tế BKLN Bệnh không lây nhiễm BMI Body mass index (Chỉ số khối cơ thể) BVĐ Bệnh viện đa khoa CĐ Cao đẳng CEA Phân tích chi phí - hiệu quả CMCS Chinese Multi-provincial Cohort Study (Nghiên cứu đoàn hệ ở Trung Quốc) Chronic O structive Pulmonary Disease (Bệnh phổi tắc COPD nghẽn mạn tính) CRD Chronic Respiratory Disease (Bệnh phổi mạn tính) CSHQ Chỉ số hiệu quả CSSK Chăm sóc sức khỏe CSS BĐ Chăm sóc sức khỏe an đầu CT Can thiệp (ở xã) CVD Cardio-vascular disease (Bệnh tim-mạch) ĐC Đối chứng ĐH Đại học ĐTĐ Đái tháo đường ĐTNC Đối tượng nguy cơ ĐV Đơn vị HAMT Huyết áp mục tiêu HATT Huyết áp tâm thu HATTr Huyết áp tâm trương HQCT Hiệu quả can thiệp ICER Incremental - Cost - Effectiveness - Ratio (Tỷ số Chi phí gia tăng/hiệu quả gia tăng) vi KAP Knowledge, attitude, practice ( iến thức, thái độ, thực hành) KT iến thức MET Meta olic Equivalents Task unit (Đơn vị đo mức độ hoạt động thể lực) NCD Non Communicable Diseases (Bệnh không lây nhiễm) National Cholesterol Education Program (Chương trình giáo NCEP dục Cholesterol của Hoa ỳ) NCSK Nâng cao sức khỏe NVS CĐ Nhân viên sức khoẻ cộng đồng NVYTTB Nhân viên y tế thôn ản QALYs Quality - Adjusted - Life - Years (Số năm sống chất lượng được điều chỉnh) RLLM Rối loạn Lipid máu SCT Sau can thiệp TBMMN Tai iến mạch máu não TC-BP Thừa cân, éo phì TCT Trước khi can thiệp THA Tăng huyết áp THCN Trung học chuyên nghiệp THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TTGDSK Truyền thông Giáo dục sức khỏe TTS CĐ Trung tâm sức khỏe cộng đồng TTYT Trung tâm y tê TYT Trạm y tế UBND Ủy an nhân dân VE, VM Vòng eo, vòng mông WHO World Health Organization (Tổ chức Y tế thế giới) YTNC Yếu tố nguy cơ YTNCTM Yếu tố nguy cơ tim mạch vii DANH MỤC CÁC BẢNG Tên bảng Nội dung Trang Bảng 1.1 Phân loại tăng huyết áp theo JNC VII 3 Bảng 1.2 Phân loại các mức độ tăng huyết áp của Việt Nam 4 Bảng 2.1 Phân loại các mức độ THA áp dụng trong nghiên cứu 50 Bảng 3.1 Đặc điểm chung về các đối tượng nghiên cứu (năm 2014) 61 Bảng 3.2 Tỷ lệ THA theo giới tính, nhóm tuổi và dân tộc, tiền sử 62 Bảng 3.3 Thực trạng tăng huyết áp đơn lẻ và tăng huyết áp có mắc 63 kèm theo ệnh đái tháo đường Bảng 3.4 Thực trạng uống rượu, bia của ĐTNC 65 Bảng 3.5 Thực trạng ăn rau, quả (theo chuẩn của WHO) ở các nhóm 65 tuổi của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.6 Mối liên quan giữa một số yếu tố với THA ở nữ 66 Bảng 3.7 Mối liên quan giữa một số yếu tố với THA ở nam 67 Bảng 3.8 Mối liên quan giữa một số yếu tố với THA chung cho hai 68 giới Bảng 3.9 Mối liên quan tương tác giữa một số yếu tố với THA 69 chung cho hai giới Bảng 3.10 Một số thông tin chung về nhóm tuổi và giới tính của đối 70 tượng nghiên cứu ở xã can thiệp và xã đối chứng Bảng 3.11 Một số đặc điểm về nghề nghiệp, kinh tế hộ gia đình và cấp học của ĐTNC ở xã can thiệp và xã đối chứng trước 71 can thiệp Bảng 3.12 Một số đặc điểm nhân trắc học của đối tượng nghiên cứu ở 72 xã can thiệp và xã đối chứng trước can thiệp Bảng 3.13 Nơi kiểm tra huyết áp của ĐTNC tại xã can thiệp và xã đối 73 chứng trước can thiệp Bảng 3.14 Tham gia điều trị THA và tuân thủ điều trị của ĐTNC tại 74 hai xã trước can thiệp Bảng 3.15 Tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu và phân độ THA của ĐTNC 74 tại xã can thiệp và xã đối chứng trước can thiệp Bảng 3.16 Hiệu quả can thiệp đối với kiến thức đúng về các yếu tố 75 liên quan đến THA của ĐTNC tại hai xã Bảng 3.17 Hiệu quả can thiệp đối với kiến thức đúng về các iến 76 chứng của THA của đối tượng nghiên cứu ở hai xã Bảng 3.18 Hiệu quả can thiệp đối với kiến thức chung của ĐTNC ở hai xã về THA, các YTNC, các biến chứng và cách phòng, 76 chống THA Bảng 3.19 Hiệu quả can thiệp đối với hút thuốc của ĐTNC 77 viii Tên bảng Nội dung Trang Bảng 3.20 Hiệu quả can thiệp đối với tình trạng ăn rau, quả của đối 77 tượng nghiên cứu Bảng 3.21 Hiệu quả can thiệp đối với tình trạng thừa cân, éo phì của 78 đối tượng nghiên cứu Bảng 3.22 Hiệu quả can thiệp đối với chỉ số trung ình BMI của đối 78 tượng nghiên cứu Bảng 3.23 Hiệu quả can thiệp đối với tham gia điều trị và tuân thủ 80 điều trị THA của ĐTNC tại hai xã Bảng 3.24 Hiệu quả can thiệp đối với tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu và 80 giai đoạn THA của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.25 Hiệu quả can thiệp đối với chỉ số huyết áp trung ình 81 (mmHg) của đối tượng nghiên cứu Bảng .26 Hiệu quả can thiệp đối với số năm sống đã được điều 82 chỉnh chất lượng (QALY) ở hai nhóm Bảng .27 Chi phí quản lý, điều trị tăng huyết áp ở 2 xã trong 1 năm 83 Bảng .28 Chi phí trung ình cho điều trị tăng huyết áp đơn thuần và 84 THA có bệnh khác kèm theo ở hai xã trong 1 năm Bảng .29 Chi phí trung ình cho điều trị ngoại trú/1 bệnh nhân tăng 85 huyết áp trong 1 năm tại BVĐ huyện Bảng 3.30 Thành phần chi phí của điều trị ngoại trú tại bệnh viện đa 86 khoa huyện Bảng. 1 Sự chênh lệch giữa chi phí thực ệnh viện với chi phí ệnh nhân/BHYT phải trả cho 1 lượt điều trị ngoại trú THA tại 87 xã can thiệp Bảng 3.32 Tổng chi phí, tổng hiệu quả và tỷ số chi phí/hiệu quả với 87 số mmHg giảm đi, số QALY đạt được của hai xã Bảng 3.33 Chi phí gia tăng, hiệu quả gia tăng và tỷ số chi phí gia 88 tăng/hiệu quả gia tăng (ICER) Bảng 3.