Quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ - Trường hợp bệnh viện nội tiết

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VŨ NGỌC UẨN QUẢN LÝ TÀI CHÍNH THEO CƠ CHẾ TỰ CHỦ TẠI BỆNH VIỆN NỘI TIẾT TRUNG ƯƠNG Ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 8340410 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. BÙI VĂN HUYỀN Hà Nội – 2020 luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong thời gian dài trước đây, chúng ta vẫn thường quan niệm y tế, giáo dục. là các lĩnh vực “phi sản xuất vật chất”, có nghĩa đối lập với sản xuất vật chất như nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp.

Với quan điểm sai lầm này đã kéo theo sự đầu tư thấp vì xem như đầu tư vào các lĩnh vực này là tiêu tốn nguồn lực của Nhà nước mà không sáng tạo ra giá trị và giá trị sử dụng. Các bệnh viện, các cơ sở y tế chỉ đơn thuần là cơ quan hành chính sự nghiệp đủ thu, đủ chi. Tuy nhiên những năm gần đây, việc đổi mới cơ chế quản lý tài chính nói chung, đổi mới cơ chế quản lý ở các đơn vị sự nghiệp công lập nói riêng và các bệnh viện, các cơ sở y tế là điều kiện cấp thiết, khách quan trước yêu cầu hoàn thiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Thực tế các đơn vị sự nghiệp công lập không chỉ đơn thuần thực hiện chỉ tiêu kế hoạch Nhà nước giao mà còn tổ chức cung ứng dịch vụ cho xã hội.

Do đó nguồn tài chính của các đơn vị này không chỉ do Ngân sách Nhà nước cấp mà còn thu từ việc cung cấp các dịch vụ, nguồn xã hội hóa, góp vốn liên doanh – liên kết, viện trợ. Chính nguồn lực tài chính đa dạng như vậy, vấn đề cấp thiết đặt ra làm sao phải quản lý, khai thác và sử dụng các nguồn lực trên sao cho hiệu quả mà vẫn đảm bảo thực hiện tốt vai trò chức năng của các hoạt động sự nghiệp, tránh lãng phí và suy giảm chất lượng của các hoạt động sự nghiệp. Chính sự ra đời của Nghị định số 10/2002/NĐ-CP ngày 16/01/2002, sau đó được thay thế bằng Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/04/2006 của Chính phủ về việc giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập. Đến ngày 14/02/2015, Nghị định 43 được thay thế bằng Nghị định 16/2015/NĐ-CP về quy định cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập với hy vọng sẽ làm tăng hiệu quả hoạt động, tiết kiệm chi phí, nâng cao tính hiệu quả của cơ sở y tế công lập trong từng giai đoạn phát triển của đất nước.

Sự nghiêm túc thực hiện theo Nghị định 43 của Chính phủ, tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương đã có sự thay đổi vượt trội. Từ nguồn thu của bệnh viện đã tăng lên đáng kể qua các năm, góp phần tích cực vào việc nâng cấp trang thiết bị, cơ sở vật chất, chất lượng khám chữa bệnh được nâng lên, nâng cao đời sống cho cán bộ, công nhân viên chức. Bên cạnh những kết quả đạt được rất đáng khích lệ đó, vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế trong việc triển khai thực hiện và chưa đạt được những kết quả như mong 1 luan an đợi. Do đó, vấn đề đặt ra là phải nghiên cứu và đưa ra những giải pháp hữu hiệu trong việc quản lý tài chính nhằm quản lý chặt chẽ các khoản thu, tiết kiệm các khoản chi sao cho thực sự hợp lý và hiệu quả.

Chính vì vậy, học viên đã lựa chọn đề tài: “Quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương” làm đề tài nghiên cứu của mình. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp có thu, đặc biệt là quản lý tài chính bệnh viện theo cơ chế tự chủ đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, nghiên cứu của nhiều tác giả. Liên quan đến vấn đề nghiên cứu này đã có một số công trình nghiên cứu và hội thảo khoa học như: - Hội thảo "Quản lý Ngân sách Nhà nước và các nguồn tài chính bệnh viện" diễn ra ngày 29/11-3/12/2010, tại thành phố Hà Nội. Hội thảo tổ chức nhằm tổng hợp ý kiến trao đổi, đề xuất và chia sẻ kinh nghiệm quản lý, sử dụng Ngân sách, kinh phí và tài sản được giao cho đơn vị sự nghiệp cũng như những nhận định sắc bén của các chuyên gia kinh tế có nhiều kinh nghiệm về xây dựng và phát triển bệnh viện.

- Hội thảo "Xây dựng, thực hiện bản quy hoạch tổng thể bệnh viện và Cải thiện chất lương" diễn ra ngày 04/04/2012 tại Thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên. Hội thảo do Bộ Y tế và Quỹ hỗ trợ GIZ tổ chức tại thành phố Tuy Hòa với nhiều ý kiến xoay quanh vấn đề: Làm thế nào để quản lý tổng thể bệnh viện đạt hiệu quả tối đa trong đó có quản lý tài chính bệnh viện. Những hội thảo này chỉ xoay quanh vấn đề lý luận về quản lý bệnh viện nói chung mà chưa đi vào thực tế một bệnh viện cụ thể nào, đặc biệt là quản lý bệnh viện đối với các bệnh viện công lập. - "Các giải pháp tài chính thúc đẩy phát triển sự nghiệp y tế ở Việt Nam"- Tác giả Hoàng Thị Thúy Nguyệt (2006)- Luận án Tiến sĩ [Error! Reference source not found.] và Lý thuyết quản lý tài chính công, của tác giả Hoàng Thị Thúy Nguyệt cùng với Phạm Văn Khoan; Nhà xuất bản Tài chính [Error! Reference source not found.

Luận án tập trung nghiên cứu, phân tích và đánh giá thực trạng phát triển sự nghiệp y tế ở Việt Nam, từ đó chỉ ra những tồn tại, hạn chế và đề ra những giải pháp thúc đẩy sự phát triển sự nghiệp y tế ở Việt Nam. -“ Đổi mới cơ chế quản lý kinh phí Ngân sách nhà nước trong lĩnh vực y tế Việt Nam trong giai đoạn chuyển sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước” Nguyễn Trường Giang (2003) Luận án Tiến sĩ [Error! Reference source not found. Tác giả đã đi sâu và nghiên cứu cơ chế quản lý kinh phí Ngân sách nhà nước 2 luan an trong lĩnh vực y tế Việt Nam trong giai đoạn chuyển sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Tác giả đã đánh giá thực trạng quản lý kinh phí Ngân sách nhà nước trong lĩnh vực y tế Việt Nam và đưa ra được các quan điểm, giải pháp nhằm quản lý kinh phí Ngân sách nhà nước trong lĩnh vực y tế Việt Nam được tốt hơn.

Nhìn chung các nghiên cứu trên đã khái quát và phân tích, đánh giá được các điểm chung trong công tác quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp có thu, đặc biệt là các bệnh viện công. Từ đó đưa ra được các giải pháp nhằm hoàn thiện từng lĩnh vực trong quản lý tài chính bệnh viện. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu  Mục đích Mục đích chính của nghiên cứu là tìm hiểu tình hình quản lý tài chính và qua đó hoàn thiện công tác quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương.  Nhiệm vụ - Bổ sung và hoàn thiện một số vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ tại các đơn vị sự nghiệp có thu.

- Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý tài chính tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương, qua đó rút ra những nhận xét về kết quả đạt được, những hạn chế, bất cập còn tồn tại và từ đó chỉ ra nguyên nhân của thực trạng quản lý tài chính tại bệnh viện. - Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài  Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận văn là quản lý tài chính  Phạm vi nghiên cứu Về nội dung: đề cập chủ yếu tới việc khai thác và sử dụng các nguồn tài chính của đơn vị sự nghiệp có thu. Về không gian: tình hình khai thác và sử dụng nguồn tài chính tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương Về thời gian: luận văn nghiên cứu, phân tích đáng giá thực trạng quản lý tài chính từ năm 2016 tới năm 2019.

Cở sở lý luận và phương pháp nghiên cứu Thông qua nghiên cứu tài liệu, quan sát phân tích hoạt động quản lý tài chính theo cách tiếp cận hệ thống, cách tiếp cận định tính và định lượng và cách tiếp cận lịch 3 luan an sử, logic để thu thập thông tin. Đồng thời luận văn sử dụng kỹ thuật thống kê, tổng hợp, phân tích, bảng biểu, biểu đồ để phân tích xử lý số liệu. Qua việc phân tích, xử lý thông tin trên cơ sở tham khảo ý kiến của các nhà khoa học kinh tế, các nhà quản lý tài chính trong ngành y tế và kiến thức của bản thân để đưa ra các giải pháp nhằm tăng cường quản lý tài chính tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn  Ý nghĩa lý luận Luận văn hệ thống hóa những vấn đề lý luận về quản lý tài chính tại đơn vị sự nghiệp công lập có thu.Từ đó góp phần làm rõ và bổ sung một số vấn đề lý luận cho khoa học quản lý tài chính công.

Nghiên cứu có tính hệ thống đối với vấn đề quản lý tài chính bệnh viện, đặc biệt là quản lý tài chính tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương.  Ý nghĩa thực tiễn Luận văn khảo sát và đánh giá thực trạng, xác định được nguyên nhân, những khó khăn, hạn chế về quản lý tài chính tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương. Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý tài chính tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương. Kết quả nghiên cứu này của luận văn có thể được các cơ quan có thẩm quyền xem xét sử dụng trong xây dựng các chính sách, kế hoạch nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập có thu nói chung và hệ thống các bệnh viện công ở Việt Nam hiện nay.

Luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan Nhà nước trong lĩnh vực y tế, hệ thống các bệnh viện công ở Việt Nam.