Luận án TS Vũ Hoàng Anh: Nguy cơ bệnh dại người giết mổ chó và hiệu quả can thiệp tại Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG -----------------*------------------- VŨ HOÀNG ANH THỰC TRẠNG NGUY CƠ MẮC BỆNH DẠI Ở NGƯỜI LÀM NGHỀ GIẾT MỔ CHÓ VÀ HIỆU QUẢ CAN THIỆP TẠI MỘT SỐ QUẬN HUYỆN CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI, 2016 - 2018 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG -----------------*------------------- VŨ HOÀNG ANH THỰC TRẠNG NGUY CƠ MẮC BỆNH DẠI Ở NGƯỜI LÀM NGHỀ GIẾT MỔ CHÓ VÀ HIỆU QUẢ CAN THIỆP TẠI MỘT SỐ QUẬN HUYỆN CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI, 2016 - 2018 Chuyên ngành: Dịch tễ học Mã số: 62.17 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Thị Kiều Anh PGS. Hoàng Văn Tân HÀ NỘI - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi là Vũ Hoàng Anh nghiên cứu sinh khóa 35 Viện Vệ Sinh Dịch Tễ Trung Ương, chuyên ngành dịch tễ học, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Pgs Ts.

Nguyễn Thị Kiều Anh và Pgs. Ts Hoàng Văn Tân. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu.

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày. tháng …năm 2020 Người viết cam đoan ký và ghi rõ họ tên DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT CHỮ VIẾT VIẾT ĐẦY ĐỦ NGHĨA TIẾNG VIỆT TẮT CD4 Tế bào lympho T CD4 CD8 Tế bào lympho T CD8 CS Cộng sự CSHQ Chỉ số hiệu quả ELISA Enzyme-linked immunosorbent Kỹ thuật miễn dịch gắn menenzyme assay FAT Fluoresent antibody Test Thử nghiệm miễn dịchkháng thể gắn huỳnh quang FAO Food and Agriculture Tổ chức lương thực thực phẩmvà nông Organization nghiệp GMT Geometric mean titer Hiệu giá kháng thể trung bình nhân HIV Human immunodeficiency Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải virus infection ở người HQCT Hiệu quả can thiệp HTKD Huyết thanh kháng dại IgG Immunoglobulin G Kháng thể IgG IgM Immunoglobulin M Kháng thể IgM KAP Knowledge, attitudes and Kiến thức, Thái độ, Thực hành practices PCSXH Phòng chống sốt xuất huyết PEP Post-exposure prophylaxis Dự phòng sau phơi nhiễm rVNA Rabies virus neutralizing Kháng thể trung hòa kháng vi rút dại antibodies RABV Rabies virus Vi rút dại RFFIT Rapid Fluorescent Focus Thử nghiệm ức chế tạo đám miễn dịch Inhibition Test huỳnh quang nhanh RR Relative Risk Nguy cơ tương đối RT-PCR Reverse Transcription Phản ứng sao chép ngược chuỗi Polymerase Chain Reaction polymerase THPT Trung học phổ thông GDSK Giáo dục sức khỏe TTYTDP Trung tâm Y tế Dự phòng VNNB Viêm não Nhật Bản VX Vắc xin WHO World Health Organization Tổ chức Y tế Thế giới MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Khái quát bệnh dại và các biện pháp phòng chống. Ổ chứa bệnh dại. Đường lây truyền bệnh dại sang người. Bệnh dại ở động vật.

Tình hình bệnh dại trên thế giới. Tình hình bệnh dại ở Việt Nam. Vi rút bệnh dại và đáp ứng miễn dịch. Các phương pháp chẩn đoán phòng thí nghiệm vi rút dại.

Các biện pháp phòng chống bệnh dại. Điều trị dự phòng bệnh dại ở người. Các yếu tố nguy cơ mắc bệnh dại ở người. Nguy cơ mắc dại liên quan nghề nghiệp.

Nguy cơ mắc bệnh dại đối với tình trạng miễn dịch. Nguy cơ mắc bệnh dại liên quan tới lưu hành bệnh dại ở động vật. Các yếu tố liên quan đến nguy cơ mắc bệnh dại ở người. Truyền thông thay đổi hành vi trong phòng chống bệnh dại.

Mô hình lập kế hoạch truyền thông. Hiệu quả truyền thông phòng chống bệnh dại. Mô tả tóm tắt về địa bàn nghiên cứu. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu. Người làm nghề giết mổ chó. Chó tại các lò mổ. Địa điểm nghiên cứu.

Thời gian nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Nghiên cứu mô tả cắt ngang. Nghiên cứu can thiệp cộng đồng.

Phương pháp chọn mẫu. Nghiên cứu mô tả. Nghiên cứu can thiệp. Các kỹ thuật thu thập thông tin.

Các kỹ thuật xét nghiệm. Công cụ và phương pháp điều tra kiến thức, thực hành phòng chống bệnh dại của người làm nghề giết mổ chó. Khái niệm sử dụng trong luận án. Sai số và cách khắc phục.

Phân tích số liệu. Đạo đức trong nghiên cứu. 56 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Thực trạng nguy cơ mắc bệnh dại ở người làm nghề giết mổ chó tại một số quận huyện ở Hà Nội và các yếu tố có liên quan.

Tình trạng kháng thể trung hòa kháng vi rút dại và nhiễm dại ở chó tại các lò giết mổ tại 6 quận huyện Hà Nội năm 2016-2017. Tỷ lệ chó bị nhiễm vi rút dại tại 84 lò mổ nhỏ phân bố theo địa dư. Kết quả điều tra và xét nghiệm kháng thể kháng vi rút dại ở 406 người làm nghề giết mổ chó tại 7 quận/huyện của Hà Nội năm 2016-2017. Kiến thức, thực hành phòng chống bệnh dại của người mổ chó.

Hiệu quả biện pháp can thiệp truyền thông ở người giết mổ chó. Kết quả các hoạt động truyền thông tại cộng đồng. Hiệu quả can thiệp truyền thông thay đổi kiến thức của người làm nghề giết mổ chó trong 2 năm 2017-2018. Hiệu quả can thiệp thay đổi thực hành phòng chống bệnh dại.

Hiệu quả can thiệp tăng tỷ lệ đối tượng tiêm vắc xin phòng dại. Thực trạng nguy cơ mắc bệnh dại ở người làm nghề giết mổ chó và một số yếu tố liên quan. Thực trạng chó có kháng thể kháng dại và chó nhiễm vi rút dại tại các lò giết mổ chó. Tình trạng có kháng thể kháng dại ở người giết mổ chó tại các địa điểm nghiên cứu.

Kiến thức, thực hành của người làm nghề giết mổ chó. Hiệu quả can thiệp truyền thông giáo dục sức khỏe nâng cao kiến thức, thực hành ở người làm nghề giết mổ chó. Một số hạn chế của nghiên cứu. 122 DANH MỤC CÁC BÀI BÁO LIÊN QUAN ĐÃ CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3.1: Tỷ lệ chó có kháng thể trung hòa kháng dại và nhiễm dại tại các lò mổ ở 6 quận huyện Hà Nội, 2016-2017 .2: Tỷ lệ chó bị nhiễm vi rút dại tại 84 lò mổ nhỏ phân theo quận/huyện ở Hà Nội, 2016 - 2017.

Độ tương đồng nucleotide và acid amin của đoạn gen N giữa 6 chủng vi rút dại phân lập ở lò mổ 2016-2017 với các chủng vi rút dại từ các quốc gia lân cận và Việt Nam. Đặc điểm cá nhân của 406 đối tượng nghiên cứu.5: Đặc điểm vị trí công việc và tiền sử tiêm vắc xin dại của 406 đối tượng làm nghề giết mổ chó tại 7 quận/huyện Hà Nội năm 2016-2017. Tình trạng có kháng thể kháng dại theo đặc điểm cá nhân của đối tượng nghiên cứu. Tình trạng có kháng thể dại và vị trí công việc giết mổ, thời gian giết mổ của 406 đối tượng nghiên cứu.

Tình trạng có kháng thể kháng dại và số lượng chó giết mổ hằng ngày .9: Phân bố tình trạng kháng thể trung hòa kháng dại với tiền sử tiêm phòng dại. Hiệu giá trung bình nhân kháng thể trung hòa ở nhóm có kháng thể trung hòa kháng dại. Đặc điểm nhóm người không tiêm phòng vắc xin có kháng thể kháng dại. Mô hình hồi quy dự đoán một số yếu tố liên quan đến tình trạng có kháng thể trung hòa kháng dại.

Kiến thức phòng chống bệnh dại của người mổ chó. Phân bố đặc điểm cá nhân và kiến thức bệnh dại của người làm nghề giết mổ chó. Thực hành giết mổ chó của đối tượng nghiên cứu. Phân bố giữa một số đặc điểm cá nhân và thực hành giết mổ chó.

Mô hình hồi quy dự đoán một số yếu tố liên quan với kiến thức bệnh dại…………………………………………………. Mô hình hồi quy dự đoán một số yếu tố liên quan đến thực hành phòng bệnh dại của người làm nghề giết mổ chó. Kết quả các hoạt động truyền thông tại 7 quận huyện can thiệp, năm 2017-2018. Số nhân viên y tế, thú y, các đối tượng tham gia nghiên cứu được truyền thông năm 2017-2018 được tập huấn.

Đặc điểm cá nhân của đối tượng nghiên cứu và kiến thức sau can thiệp. Kiến thức về nguồn lây truyền, dấu hiệu lâm sàng bệnh dại ở chó của người giết mổ chó sau can thiệp. Thay đổi kiến thức đường lây truyền, biện pháp phòng bệnh dại của đối tượng nghiên cứu sau can thiệp. Tỷ lệ thay đổi mức độ kiến thức sau can thiệp truyền thông giáo dục sức khỏe của 292 người làm nghề giết mổ chó trong 2 năm 2017-2018.

Thực hành phòng chống bệnh dại sau can thiệp và đặc điểm cá nhân ở đối tượng nghiên cứu năm 2017-2018. Hiệu quả can thiệp truyền thông giáo dục sức khỏe thay đổi thực hành của người làm nghề giết mổ chó. 87 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Đặc điểm giới tính, tuổi, trình độ học vấn, thời gian làm việc.

Tỷ lệ thực hành trước sau can thiệp truyền thông của những người giết mổ chó sau 2 năm 2017-2018. Tỷ lệ tiêm phòng vắc xin dại trước, sau CT của người giết mổ chó. 88 DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢN ĐỒ Bản đồ 1.1: Lưu hành bệnh dại trên thế giới – WHO 2017. Phân bố tử vong do bệnh dại ở Việt Nam, 2013-10/2018.

Thiết kế nghiên cứu can thiệp cộng đồng không có nhóm chứng. 51 DANH MỤC HÌNH Hình 1. Chó nhập lậu cung cấp cho lò mổ ở miền Bắc Việt Nam. Cấu trúc vi rút dại- nguồn www.

Cấp độ truyền thông thay đổi hành vi. Địa điểm khu vực nghiên cứu. Cây phả hệ xây dựng trên đoạn gen N (Nt 55-660) các chủng vi rút dại phân lập trên chó 2016 – 2017 bằng phương pháp neighbor joining. 62 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh dại (Rabies) là bệnh viêm não tủy cấp tính do vi rút dại gây nên.Vi rút bệnh dại chủ yếu lây từ động vật sang động vật hoặc động vật sang người qua chất tiết và hầu hết là nước bọt của động vật có vi rút dại thông qua các vết cắn, cào, liếm [124].

Kể cả người và động vật, một khi đã có biểu hiện triệu chứng lâm sàng lên cơn dại thì tử vong hầu như là 100%.