Luận án tiến sĩ y tế công cộng: Đánh giá hiệu quả can thiệp cộng đồng xử trí nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ dưới 5 tuổi tại huyện Ba Vì và Đan Phượng, Hà Nội

ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản luận án này là công trình nghiên cứu nghiêm túc và trung thực. Tôi là điều phối viên và nghiên cứu viên chính, trực tiếp tham gia toàn bộ quá trình nghiên cứu từ đầu đến khi kết thúc bao gồm: xây dựng đề cương, công cụ nghiên cứu, tham gia tất cả các hoạt động can thiệp, đánh giá can thiệp, giám sát nhập số liệu, phân tích số liệu và viết báo cáo. Tác giả luận án Nguyễn Thị Minh Hiếu iii LỜI CẢM ƠN Trước hết tôi xin trân trọng cảm ơn Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương đã hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi học tập trong suốt quá trình đào tạo. Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn TS.Nguyễn Hoàng Long, người thầy đã tạo điều kiện, hướng dẫn và động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài với tất cả những kiến thức và kinh nghiệm nghề nghiệp quý báu, thời gian và tâm huyết.

Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với PGS. Nguyễn Tiến Dũng, người thầy đã dành rất nhiều thời gian và công sức hướng dẫn tôi cụ thể trong từng bước triển khai thực hiện đề tài cũng như hoàn thiện luận án. Tôi cũng chân thành cảm ơn toàn thể cán bộ Khoa Đào tạo và Quản lý khoa học, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương đã luôn quan tâm và hỗ trợ nhiệt tình trong thời gian tôi học tập, nghiên cứu tại Viện. Công trình này được thực hiện với sự hỗ trợ về tài chính của Viện Sức khỏe Môi trường và Phát triển và Viện Phát triển Sức khỏe Cộng đồng-Light.

Tôi xin chân thành cám ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của Ban lãnh đạo và các cán bộ của hai Viện trong quá trình thực hiện nghiên cứu. Luận án này chỉ có thể thành công với sự ủng hộ nhiệt tình của lãnh đạo, đồng nghiệp và toàn thể cộng đồng tại địa bàn nghiên cứu: Trung tâm Y tế huyện Ba Vì, Trung tâm Y tế huyện Đan Phượng, Ủy ban nhân dân và trạm y tế của mười xã nghiên cứu thuộc huyện Ba Vì và Đan Phượng. Các kết quả trong luận án này đã không thể có được nếu không có sự tham gia nhiệt tình của các bà mẹ, người bán thuốc, cán bộ y tế tuyến cơ sở trong suốt quá trình xây dựng, triển khai can thiệp và cung cấp những ý kiến, kinh nghiệm quý báu cho đề tài. Tôi xin chân thành cám ơn ban lãnh đạo và đồng nghiệp của Viện Chiến lược và Chính sách Y tế đã luôn tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu.

Cuối cùng, tôi xin cảm ơn bố mẹ, chồng và hai con tôi đã luôn là nguồn động viên và hỗ trợ tinh thần cho tôi trong suốt những năm học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận án. Tác giả luận án iv MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƯƠNG 1- TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Tình hình mắc và tử vong do nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính.

Thực trạng chăm sóc trẻ nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính của bà mẹ. Vai trò của người mẹ trong chăm sóc trẻ. Thực trạng chăm sóc trẻ nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính của bà mẹ. Các yếu tố liên quan đến kiến thức, thực hành của bà mẹ.

Thực trạng điều trị trẻ nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính của cán bộ y tế. Vai trò của cán bộ y tế tuyến cơ sở. Thực trạng điều trị trẻ nhiễm khuẩn hô hấp cấp của cán bộ y tế. Các yếu tố liên quan đến kiến thức, thực hành của cán bộ y tế.

Thực trạng bán thuốc cho trẻ nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính của người bán thuốc. Vai trò của người bán thuốc trong chăm sóc sức khỏe trẻ em. Thực trạng bán thuốc cho trẻ mắc nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính. Một số yếu tố liên quan đến kiến thức và thực hành bán thuốc.

Nghiên cứu can thiệp thông tin- giáo dục-truyền thông thay đổi hành vi chăm sóc trẻ nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính. 23 CHƯƠNG 2 - ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu.

Thời gian nghiên cứu. Các khái niệm, định nghĩa dùng trong nghiên cứu. Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính trẻ em dưới 5 tuổi. Phác đồ xử trí nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính.

Các khái niệm và tiêu chí đánh giá được dùng trong nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu.

Chọn mẫu nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu. Biện pháp khống chế sai số. Phương pháp xử lý số liệu.

Xây dựng và triển khai can thiệp. Nguyên tắc, tiêu chí xây dựng mô hình can thiệp. Nội dung can thiệp. Đối tượng thực hiện can thiệp.

Tài liệu can thiệp. Tổ chức triển khai can thiệp. Các chỉ số đánh giá can thiệp. Đạo đức nghiên cứu.

53 CHƯƠNG 3- KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Hiệu quả can thiệp thay đổi kiến thức, thực hành chăm sóc trẻ nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính của bà mẹ. Một số đặc điểm của đối tượng bà mẹ. Hiệu quả của can thiệp thay đổi kiến thức của bà mẹ.

Hiệu quả của can thiệp thay đổi thực hành của bà mẹ. Hiệu quả can thiệp thay đổi kiến thức, thực hành điều trị trẻ nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính của cán bộ y tế. Đặc điểm của đối tượng cán bộ y tế. Hiệu quả can thiệp thay đổi kiến thức của cán bộ y tế.

Hiệu quả của can thiệp thay đổi thực hành của cán bộ y tế. Hiệu quả can thiệp thay đổi kiến thức, thực hành bán thuốc cho trẻ nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính của người bán thuốc. Đặc điểm của đối tượng người bán thuốc. Hiệu quả can thiệp thay đổi kiến thức của người bán thuốc.

Hiệu quả can thiệp thay đổi thực hành của người bán thuốc. Tính khả thi và khả năng duy trì của can thiệp qua ý kiến của đối tượng nghiên cứu. Can thiệp cho bà mẹ. Can thiệp cho cán bộ y tế.

Can thiệp cho người bán thuốc. 93 vi CHƯƠNG 4- BÀN LUẬN. Hiệu quả can thiệp thay đổi kiến thức, thực hành chăm sóc trẻ nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính của bà mẹ. Đặc điểm mẫu nghiên cứu bà mẹ.

Hiệu quả can thiệp thay đổi kiến thức của bà mẹ. Hiệu quả can thiệp thay đổi thực hành của bà mẹ. Hiệu quả can thiệp thay đổi kiến thức, thực hành điều trị trẻ nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính của cán bộ y tế. Đặc điểm mẫu nghiên cứu cán bộ y tế.

Hiệu quả can thiệp thay đổi kiến thức của cán bộ y tế. Hiệu quả can thiệp thay đổi thực hành của cán bộ y tế. Hiệu quả can thiệp thay đổi kiến thức, thực hành bán thuốc cho trẻ nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính của người bán thuốc.Đặc điểm mẫu nghiên cứu người bán thuốc. Hiệu quả can thiệp thay đổi kiến thức của người bán thuốc.

Hiệu quả can thiệp thực hành bán thuốc của người bán thuốc. Bàn luận về tình mới, tính khả thi và khả năng duy trì của can thiệp. Hạn chế của nghiên cứu. 140 DANH MỤC CÁC BÀI BÁO CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.

141 TÀI LIỆU THAM KHẢO. vii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT CBYT Cán bộ y tế CSHQ Chỉ số hiệu quả CSSK Chăm sóc sức khỏe KS Kháng sinh NKHHCT Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính SCT Sau can thiệp TCT Trước can thiệp TCYTTG Tổ chức Y tế Thế giới TT-GD-TT Thông tin - Giáo dục- Truyền thong TW Trung ương RLLN Rút lõm lồng ngực TTYT Trung tâm y tế viii DANH MỤC CÁC BẢNG STT Nội dung bảng Trang 2.1 Nội dung và thời gian can thiệp …………………………………….2 Danh sách các cặp xã trong mẫu nghiên cứu………………………… 38 3.1 Một số đặc điểm nhân khẩu học của bà mẹ ………………………….2 Một số đặc điểm hộ gia đình của bà mẹ ………………………. 55 So sánh số lượng dấu hiệu bệnh cần đưa trẻ đi khám bà mẹ biết 3.3 trước-sau can thiệp…………………………………………………… 56 So sánh kiến thức về từng dấu hiệu bệnh cần đưa trẻ đi khám của bà 3.4 mẹ trước-sau can thiệp ……………………………….……………… 57 So sánh kiến thức về xử trí trẻ NKHHCT của bà mẹ trước-sau can 3. 58 So sánh kiến thức dùng kháng sinh cho trẻ NKHHCT của bà mẹ 3.6 trước-sau can thiệp…………………………………………………… 59 So sánh kiến thức chăm sóc và theo dõi trẻ của bà mẹ trước- san can 3.

………………………………………………… 60 So sánh thực hành xử trí trẻ có dấu hiệu cần đi khám của bà mẹ 3.8 trước-sau can thiệp…………………………………………………… 63 3.9 So sánh thực hành dung KS cho trẻ của bà mẹ trước-sau can thiệp…. 65 So sánh thực hành mua thuốc cho trẻ ho, cảm lạnh của bà mẹ trước- 3.10 sau can thiệp………………………………………………………….11 So sánh thực hành chăm sóc trẻ của bà mẹ trước-sau can thiệp…….12 Một số đặc điểm của đối tượng CBYT…………………. 69 So sánh kiến thức về dấu hiệu viêm phổi nặng của CBYT trước-sau 3.14 So sánh kiến thức dấu hiệu viêm phổi của CBYT trước-sau can thiệp 72 3.15 So sánh kiến thức xử trí viêm phổi của CBYT trước-sau can thiệp…. 73 So sánh kiến thức tư vấn dấu hiệu cần khám ngay của CBYT trước- 3.16 sau can thiệp………………………………………………………….

76 ix STT Nội dung bảng Trang 3.17 So sánh kiến thức hẹn tái khám của CBYT trước-sau can thiệp…….18 So sánh thực hành hỏi xác định dấu hiệu bệnh của CBYT trước-sau can thiệp……………………………………………………………… 78 3.19 So sánh thực hành thăm khám của CBYT trước-sau can thiệp……… 79 3.20 So sánh thực hành kê đơn kháng sinh cho trẻ ho, cảm lạnh trước-sau can thiệp……………………………………………………………… 80 3.21 So sánh thực hành kê đơn kháng sinh đủ ngày, đúng loại trước-sau can thiệp……………………………………………………………… 80 3.22 So sánh thực hành tư vấn sau khám bệnh trước-sau can thiệp……….23 Một số đặc điểm nhân khẩu học của đối tượng người bán thuốc…….24 So sánh kiến thức hỏi thông tin về trẻ NKHHCT trước khi bán thuốc trước-sau can thiệp…………………………………………………… 83 3.25 So sánh kiến thức bán thuốc cho trẻ NKHHCT của người bán thuốc trước-sau can thiệp…………………………………………………… 85 3.26 So sánh kiến thức tư vấn sau bán thuốc của người bán thuốc trước- sau can thiệp………………………………………………………….27 So sánh thực hành hỏi thông tin trẻ NKHHCT trước khi bán thuốc trước-sau can thiệp…………………………………………………… 87 3.28 So sánh thực hành bán thuốc cho trẻ ho, cảm lạnh trước-sau can thiệp………………………………………………………………….29 Đánh giá của bà mẹ về tính khả thi và duy trì của can thiệp……… 90 3.30 Đánh giá của CBYT về tính khả thi và duy trì của can thiệp……….31 Đánh giá của người bán thuốc về tính khả thi, duy trì của can thiệp… 94 x DANH MỤC CÁC HÌNH STT Nội dung hình Trang 3.