Luận án TS Bùi Thị Minh Thái: Năng lực phát hiện, quản lý BKLN Trạm Y tế Hà Nội (2016-2019)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG -------------*-------------- BÙI THỊ MINH THÁI THỰC TRẠNG NĂNG LỰC PHÁT HIỆN, QUẢN LÝ ĐIỀU TRỊ MỘT SỐ BỆNH KHÔNG LÂY NHIỄM TẠI CÁC TRẠM Y TẾ CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI VÀ HIỆU QUẢ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CAN THIỆP, 2016 - 2019 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC HÀ NỘI - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG ------------------*------------------- BÙI THỊ MINH THÁI THỰC TRẠNG NĂNG LỰC PHÁT HIỆN, QUẢN LÝ ĐIỀU TRỊ MỘT SỐ BỆNH KHÔNG LÂY NHIỄM TẠI CÁC TRẠM Y TẾ CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI VÀ HIỆU QUẢ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CAN THIỆP, 2016 - 2019 Chuyên ngành: Vệ sinh xã hội học và Tổ chức Y tế Mã số: 62 72 01 64 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học 1. Hoàng Đức Hạnh 2. Nguyễn Thị Thi Thơ HÀ NỘI - 2020 i LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập và thực hiện luận án này, tôi đã nhận được sự hỗ trợ hiệu quả, tạo điều kiện nghiên cứu, làm việc của nhiều đơn vị, các Thầy, Cô giáo, đồng nghiệp, bạn bè và người thân trong gia đình. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Ban Lãnh đạo Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, Phòng Đào tạo sau đại học Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương cùng các Thầy giáo, Cô giáo đã hết lòng giảng dạy, truyền thụ kiến thức và tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến Lãnh đạo, các Bạn đồng nghiệp Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hà Nội; Trung tâm Y tế và Trạm Y tế các xã, thị trấn ở hai huyện Thạch Thất và Quốc Oai đã tích cực phối hợp với cán bộ điều tra trong quá trình thu thập số liệu và ủng hộ, giúp đỡ tôi trong quá trình triển khai nghiên cứu tại địa bàn. Trân trọng cảm ơn những người dân đã đồng ý tham gia công trình nghiên cứu này. Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Hoàng Đức Hạnh; PGS.TS Nguyễn Thị Thi Thơ, người Thầy, người Cô đã giúp tôi lựa chọn, định hướng và trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập cũng như hoàn thành luận án này. Cuối cùng, để có được ngày hôm nay, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn vô hạn đến Cha, Mẹ hai bên gia đình đã sinh thành, dưỡng dục và nuôi tôi khôn lớn trưởng thành, cảm ơn người bạn đời và hai con đã động viên và chia sẻ trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

Xin gửi đến tất cả với lòng biết ơn sâu sắc! Tác giả luận án Bùi Thị Minh Thái ii LỜI CAM ĐOAN Tôi là: Bùi Thị Minh Thái; nghiên cứu sinh khóa 36, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương; chuyên ngành Vệ sinh Xã hội học và Tổ chức Y tế, xin cam đoan: 1. Đây là công trình nghiên cứu do bản thân trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Thầy, Cô giáo PGS. Hoàng Đức Hạnh và PGS. Nguyễn Thị Thi Thơ; 2.

Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam; 3. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày 25 tháng 9 năm 2020 Người viết cam đoan Bùi Thị Minh Thái iii CÁC CHỮ VIẾT TẮT ATVSTP: An toàn vệ sinh thực phẩm BKLN: Bệnh không lây nhiễm CBYT: Cán bộ y tế Countrywide Integrated Noncommunicable Disease CINDI: Intervention Can thiệp Quốc gia phòng chống bệnh không lây nhiễm COPD: Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính CSSK: Chăm sóc sức khỏe Disability- Aadjusted life years DALY: Năm sống tàn tật hiệu chỉnh ĐTĐ: Đái tháo đường Gross Domestic Product GDP: Tổng sản phẩm quốc nội PVS: Phỏng vấn sâu KHHGĐ: Kế hoạch hóa gia đình TCYTTG: Tổ chức Y tế thế giới THA: Tăng huyết áp YHCT: Y học cổ chuyên TLN: Thảo luận nhóm TTYT: Trung tâm Y tế TYT: Trạm Y tế TTGDSK: Truyền thông giáo dục sức khỏe YTDP: Y tế dự phòng YTNC: Yếu tố nguy cơ YTT: Y tế thôn iv MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ.

Một số khái niệm có liên quan và nội dung cơ bản. Khái niệm và nhiệm vụ của trạm Y tế xã. Bệnh không lây nhiễm. Khái niệm điều trị.

Khái niệm quản lý. Khái niệm quản lý điều trị. Khái niệm năng lực. Năng lực quản lý điều trị các bệnh không lây nhiễm tại trạm Y tế xã.

Khái niệm yếu tố nguy cơ và vai trò của việc nhận biết được yếu tố nguy cơ của bệnh không lây nhiễm. Gánh nặng bệnh không lây nhiễm và một số nguyên tắc/định hướng trong phòng chống bệnh không lây nhiễm trên thế giới và Việt Nam9 1. Gánh nặng bệnh không lây nhiễm trên thế giới và tại Việt Nam. Một số nguyên tắc trong phòng chống bệnh không lây nhiễm.

Giới thiệu về hệ thống Y tế, Y tế dự phòng của thành phố Hà Nội. Thực trạng năng lực trong phòng chống, quản lý, điều trị bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam. Thực trạng về chính sách, tổ chức. Thực trạng nhân lực.

Thực trạng đáp ứng thuốc (dược), trang thiết bị Y tế. Thực trạng hệ thống thông tin y tế. Thực trạng phân bổ kinh phí. Thực trạng kết quả triển khai phòng chống bệnh không lây nhiễm: quản lý, điều trị và giám sát BKLN (thống kê, báo cáo).

Giới thiệu địa bàn nghiên cứu. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Mô tả thực trạng năng lực phát hiện, quản lý điều trị một số bệnh không lây nhiễm tại các trạm y tế, thành phố Hà Nội, 2016. Đối tượng nghiên cứu.

Thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu.

Phương pháp và công cụ thu thập số liệu. Đánh giá hiệu quả một số biện pháp can thiệp nhằm nâng cao năng lực phát hiện, quản lý và điều trị bệnh tăng huyết áp và đái tháo đường tại huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội, 2017- 2019. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu cho can thiệp. Các hoạt động can thiệp.

Đánh giá hiệu quả mô hình. Các bước tổ chức triển khai đề tài (chung cho cả đề tài). Các bước triển khai chung. Các bước triển khai các hoạt động can thiệp.

Phân tích số liệu. Với nghiên cứu định lượng. Đối với nghiên cứu định tính. Khống chế sai số trong nghiên cứu.

Đạo đức trong nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Mô tả thực trạng năng lực phát hiện, quản lý điều trị một số bệnh không lây nhiễm tại các trạm Y tế, thành phố Hà Nội, 2016. Thực trạng chính sách.

Thực trạng nhân lực. Tình hình thuốc thiết yếu, trang thiết bị và vật tư tiêu hao. Thực trạng thống kê, báo cáo và giám sát. Thực trạng nguồn kinh phí phân bổ cho hoạt động phòng chống bệnh không lây nhiễm của Thành phố Hà Nội.

Khả năng cung cấp kỹ thuật dịch vụ. Đánh giá hiệu quả một số biện pháp can thiệp nhằm nâng cao năng lực phát hiện, quản lý điều trị bệnh tăng huyết áp và đái tháo đường tại các trạm Y tế, huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội, 2017 – 2019. Hiệu quả can thiệp đối với năng lực của cán bộ y tế. Hiệu quả can thiệp cải thiện sự sẵn có của thuốc cho phát hiện điều trị một số bệnh không lây nhiễm.

Hiệu quả can thiệp nâng cao năng lực cung cấp kỹ thuật/dịch vụ trong phát hiện, điều trị tăng huyết áp, đái tháo đường của trạm y tế. Hiệu quả can thiệp cải thiện hoạt động sàng lọc, phát hiện và quản lý điều trị bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường của trạm y tế. Mô tả thực trạng năng lực phát hiện, quản lý điều trị một số bệnh không lây nhiễm tại các trạm Y tế, thành phố Hà Nội, 2016. Thực trạng về chính sách.

Thực trạng nhân lực y tế. Tình hình thuốc thiết yếu, trang thiết bị và vật tư tiêu hao. Thực trạng thống kê báo cáo và giám sát. Thực trạng nguồn kinh phí phân bổ cho hoạt động phòng chống bệnh không lây nhiễm của Thành phố Hà Nội.

Khả năng cung cấp kỹ thuật dịch vụ liên quan đến quản lý, điều trị bệnh không lây nhiễm. Đánh giá hiệu quả một số biện pháp can thiệp nhằm nâng cao năng lực phát hiện, quản lý điều trị bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường tại các trạm Y tế huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội, 2017- 2019. Hiệu quả can thiệp đối với năng lực của cán bộ y tế xã và y tế thôn 128 4. Hiệu quả can thiệp cải thiện sự sẵn có của thuốc cho phát hiện điều trị một số bệnh không lây nhiễm.

Hiệu quả can thiệp nâng cao năng lực cung cấp kỹ thuật/dịch vụ trong phát hiện, điều trị tăng huyết áp, đái tháo đường của Trạm Y tế. Hiệu quả can thiệp cải thiện khả năng triển khai hoạt động sàng lọc, phát hiện và quản lý điều trị tăng huyết áp, bệnh đái tháo đường của các trạm Y tế xã. Tính đặc thù của các hoạt động can thiệp. Khả năng nhân rộng và yêu cầu đảm bảo cho nhân rộng các hoạt động can thiệp.

Hạn chế của nghiên cứu. 156 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 157 viii DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Phân bố gánh nặng bệnh tật theo DALYs của bệnh không lây nhiễm theo nhóm thu nhập của các nước, năm 2000 và 2015.

Xu hướng bệnh tật, tử vong giai đoạn 1976 - 2018 (%). Mục tiêu toàn cầu phòng, chống bệnh không lây nhiễm. Bảng cỡ mẫu cho nghiên cứu định tính. Bảng mô tả đặc điểm hai huyện Thạch Thất và Quốc Oai.

Tổng hợp cỡ mẫu theo tính toán để đánh giá hiệu quả mô hình. Cỡ mẫu cho nghiên cứu định tính. Tổng hợp công cụ đánh giá hiệu quả can thiệp. Số cán bộ trung bình tại 1 Trạm Y tế tham gia phòng chống các bệnh không lây nhiễm.

Tỷ lệ trạm Y tế có cán bộ tham gia và được tập huấn về phòng chống bệnh không lây nhiễm. Số cán bộ y tế thôn/cộng tác viên tham gia phòng chống BKLN. Tỷ lệ các trạm Y tế xã có thuốc thiết yếu dành cho BKLN. Tỷ lệ trạm Y tế có trang thiết bị thiết yếu trong phòng chống bệnh không lây nhiễm tại trạm Y tế xã .